નવીદિલ્હી:  એક તરફ આર્થિક રાજધાની મુંબઈ અવિરત વરસાદને કારણે જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત થયું છે, તો બીજી તરફ રાજસ્થાનમાંથી ચોમાસાએ સામાન્ય તારીખ કરતાં વહેલી વિદાય લીધી છે. દેશના જુદા જુદા ભાગોમાં જોવા મળી રહેલો હવામાનનો આ વિરોધાભાસી ટ્રેન્ડ નિષ્ણાતો માટે ચિંતા અને અભ્યાસનો વિષય બન્યો છે. 

 

 

ભારે વરસાદથી મુંબઈગરાને હાલાકીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે, જ્યારે ચોમાસાની વહેલી વિદાય કૃષિ ક્ષેત્ર માટે નવા પડકારો ઉભા કરી શકે છે. હવામાનની આ અસામાન્ય પેટર્ન પાછળ આબોહવા પરિવર્તનની સંભવિત અસરો તરફ ઈશારો કરી રહી છે.

 

 

વિગતવાર જોઈએ તો દેશના વિવિધ ભાગોમાં હવામાનનો અલગ અને અસામાન્ય મિજાજ જોવા મળી રહ્યો છે. જ્યાં એક તરફ મહારાષ્ટ્રની રાજધાની મુંબઈમાં ભારે વરસાદે કહેર વર્તાવ્યો છે અને જનજીવન ખોરવી નાખ્યું છે, ત્યાં બીજી તરફ દેશના પશ્ચિમી છેડે આવેલા રાજસ્થાનમાંથી દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાએ તેની સામાન્ય નિર્ધારિત તારીખ કરતાં વહેલી વિદાય લેવાની શરૂઆત કરી દીધી છે. હવામાનની આ બે અંતિમ પરિસ્થિતિઓએ નિષ્ણાતોને પણ વિચારતા કરી દીધા છે અને આબોહવા પરિવર્તનની અસરો અંગે ચર્ચાઓને વધુ વેગ આપ્યો છે.

 

મુંબઈમાં મેઘતાંડવ: જનજીવન અસ્તવ્યસ્ત: છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી મુંબઈ અને તેના આસપાસના વિસ્તારોમાં થઈ રહેલા ભારેથી અતિભારે વરસાદને કારણે 'માયાનગરી'ની ગતિ થંભી ગઈ છે. શહેરના નીચાણવાળા વિસ્તારો જેવા કે અંધેરી, સાયન, દાદર અને કુર્લામાં રસ્તાઓ નદીમાં ફેરવાયા છે, જેના કારણે ટ્રાફિકની વિકટ સમસ્યા સર્જાઈ છે. અંધેરી સબ-વે જેવા મહત્વના માર્ગોને પાણી ભરાવાના કારણે બંધ કરવાની ફરજ પડી છે. વરસાદની સીધી અસર મુંબઈની જીવાદોરી ગણાતી લોકલ ટ્રેન સેવા પર પણ પડી છે. રેલ્વે ટ્રેક પર પાણી ભરાઈ જવાને કારણે અનેક ટ્રેનો મોડી ચાલી રહી છે અથવા તો રદ કરવામાં આવી છે, જેના લીધે લાખો મુસાફરોને ભારે હાલાકીનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. આ ઉપરાંત, ખરાબ હવામાન અને વિઝિબિલિટી ઓછી હોવાના કારણે છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ આંતરરાષ્ટ્રીય એરપોર્ટ પરથી ઉડાન ભરતી અનેક ફ્લાઈટ્સના સમયપત્રકને પણ અસર થઈ છે. હવામાન વિભાગે આગામી દિવસોમાં પણ ભારે વરસાદની આગાહી વ્યક્ત કરી છે, જેને પગલે તંત્રને એલર્ટ પર રાખવામાં આવ્યું છે.

 

 

રાજસ્થાનમાંથી ચોમાસાની અકાળે વિદાય: જ્યાં મુંબઈ વરસાદથી ત્રસ્ત છે, ત્યાં તેનાથી તદ્દન વિપરીત પરિસ્થિતિ રાજસ્થાનમાં જોવા મળી રહી છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (આઈ એમ ડી) અનુસાર, પશ્ચિમ રાજસ્થાનના કેટલાક ભાગોમાંથી દક્ષિણ-પશ્ચિમ ચોમાસાની વિદાય શરૂ થઈ ગઈ છે, જે સામાન્ય તારીખ કરતાં લગભગ એક સપ્તાહ વહેલી છે. સામાન્ય રીતે, રાજસ્થાનમાંથી ચોમાસાની વિદાય સપ્ટેમ્બરના ત્રીજા સપ્તાહ બાદ શરૂ થતી હોય છે.

 

 

ચોમાસાની આ વહેલી વિદાય પાછળ વાતાવરણના ઉપરના સ્તરમાં એન્ટી-સાયક્લોનિક સિસ્ટમનું નિર્માણ અને ભેજમાં ઘટાડો જેવા પરિબળોને જવાબદાર માનવામાં આવે છે. હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, આ પ્રકારની વહેલી વિદાય રવિ પાક, ખાસ કરીને ચણા અને રાયડાના વાવેતર પર અસર કરી શકે છે, કારણ કે જમીનમાં જરૂરી ભેજ ઓછો થઈ શકે છે.

 

 

એક જ દેશમાં હવામાનના બે અલગ ચહેરા: કારણ શું ? દેશના બે જુદા જુદા પ્રદેશોમાં એક જ સમયે હવામાનની આ વિરોધાભાસી અને ચરમસીમાની સ્થિતિ હવામાન શાસ્ત્રીઓ માટે ચિંતાનો વિષય છે. નિષ્ણાતો આ અસામાન્ય ટ્રેન્ડને આબોહવા પરિવર્તન સાથે જોડીને જોઈ રહ્યા છે. તેમના મતે, ગ્લોબલ વોર્મિંગને કારણે હવામાનની પેટર્ન વધુ અનિયમિત અને તીવ્ર બની રહી છે. જેના પરિણામે, ટૂંકા સમયમાં અત્યંત ભારે વરસાદ પડવાની ઘટનાઓ (જેમ કે મુંબઈમાં) અને લાંબા સમય સુધી વરસાદી સિસ્ટમ નિષ્ક્રિય રહેવાની ઘટનાઓ (જેમ કે રાજસ્થાનમાં) વધી રહી છે.

 

 

આ બદલાયેલો ટ્રેન્ડ માત્ર શહેરી જીવન અને ગ્રામીણ કૃષિ વ્યવસ્થા માટે જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર અર્થતંત્ર માટે એક મોટો પડકાર બની રહ્યો છે. ભવિષ્યમાં આ પ્રકારની ઘટનાઓનો સામનો કરવા માટે વધુ સચોટ હવામાન આગાહી અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી વિકસાવવી અત્યંત આવશ્યક બની ગઈ છે.