નવી દિલ્હી : વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની સ્વર્ગસ્થ માતાના AI દ્વારા બનાવેલા વીડિયોએ ગયા અઠવાડિયે રાજકીય વર્તુળોમાં ખળભળાટ મચાવ્યો હતો. આમાં, ભાજપે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો હતો, તેને અપમાનજનક અને કૃત્રિમ સામગ્રી ગણાવી હતી. પરંતુ આ માત્ર એક ઝલક છે, વાસ્તવિક ચિત્ર હજુ આવવાનું બાકી છે. હવે AIની દુનિયામાંથી બિહાર ચૂંટણીમાં આગળ શું થવાનું છે તે જોવાનું બાકી છે. જેમ જેમ બિહારની ચૂંટણીઓ નજીક આવી રહી છે, AI વીડિયોમાંથી રાજકીય સંદેશાઓનો એક નવો મોજો આવી રહ્યો છે. આ વીડિયો ઘણીવાર અપમાનજનક અને ખોટા એટલે કે અવાસ્તવિક રીલ્સના રૂપમાં આવી રહ્યા છે.

ચૂંટણી હજુ મહિનાઓ દૂર છે. છતાં એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણી ભારતની પ્રથમ AI ચૂંટણી સાબિત થઈ શકે છે. તે પછાત રાજ્યમાં કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તાના ઉપયોગ સામે સ્થાપિત નિયમોનું પરીક્ષણ કરી શકે છે. ઇન્ડિયા ટુડેની ઓપન-સોર્સ ઇન્ટેલિજન્સ (OSINT) ટીમના વિશ્લેષણ મુજબ, રાજકીય વાર્તાઓ અને કથાઓ બનાવવામાં ભાજપ જનરેટિવ AI નો ઉપયોગ કરવામાં મોખરે છે. હકીકતમાં, લગભગ દરેક મુખ્ય પક્ષ આ તકનીકનો ઉપયોગ તેના એજન્ડાને પ્રોત્સાહન આપવા, વિરોધીઓ પર હુમલો કરવા, કાદવ ઉછાળવા અને વ્યક્તિગત હુમલાઓ કરવા માટે કરી રહ્યો છે.

અમે ભાજપ, તેના સાથી JDU અને વિપક્ષ એટલે કે કોંગ્રેસ અને RJD ના સત્તાવાર Instagram એકાઉન્ટ્સમાંથી 2,000 થી વધુ પોસ્ટ્સની સમીક્ષા કરી. 13 સપ્ટેમ્બર સુધી પ્રકાશિત થયેલી દરેક પાર્ટીની છેલ્લી 500 પોસ્ટનો પણ અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો.

ભાજપે ઓછામાં ઓછા 61 ટૂંકા વિડીયો પોસ્ટ કર્યા જેમાં 58 જેડીયુ દ્વારા નજીકથી અનુસરવામાં આવ્યા હતા જે સંપૂર્ણપણે અથવા આંશિક રીતે AI દ્વારા બનાવવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે કોંગ્રેસે 34 રીલ્સ પોસ્ટ કરી, RJD એ ફક્ત છ AI-નિર્મિત રીલ્સ પોસ્ટ કરી, જેમ કે Apify ની Instagram Scraper એપ્લિકેશન દ્વારા એકત્રિત કરવામાં આવેલા ડેટામાં દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

ઝડપથી સ્ક્રોલ થતા સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સ માટે પાર્ટીઓ આકર્ષક ફોર્મેટનો પ્રયોગ કરી રહી છે. ઘણા લોકોએ રાજકીય સંદેશા પહોંચાડવા માટે વારંવાર AI કાર્ટૂન પાત્રો પણ બનાવ્યા છે.

ઉદાહરણ તરીકે, ભાજપ બિહાર ઇન્સ્ટાગ્રામ પર ઓછામાં ઓછી પાંચ AI રીલ્સ શ્રેણી ચલાવે છે. 'ટેબલ ટાઇમ્સ'માં લાલુ યાદવની ખોટી નીતિઓની મજાક ઉડાવતો એક ભેંસના ચહેરાવાળો ન્યૂઝ એન્કર છે. 'ચિન ટપક દમ દમ' NDA હેઠળ બિહારના વિકાસને આકર્ષક સૂત્ર સાથે દર્શાવે છે, જ્યારે 'વેલકમ ટુ માય વ્લોગ'માં RJD નેતા તેજસ્વી યાદવની સમાનતાનો ઉપયોગ કરીને તેમને મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારની પ્રશંસા કરતા ખુશખુશાલ બ્લોગર તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે.

તેવી જ રીતે, કોંગ્રેસે 'બાવલ બિહારી' રજૂ કર્યું છે, જે બેરોજગારી અને મત ચોરી જેવા મુદ્દાઓ ઉઠાવતા એક ઘમંડી પોડકાસ્ટ હોસ્ટ છે. વોક્સ-પોપ વિડિઓઝ, જ્યાં ડિજિટલ રિપોર્ટર્સ કાલ્પનિક સામાન્ય લોકોનો ઇન્ટરવ્યુ લે છે, તે પણ વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતું ફોર્મેટ છે.

AI રીલ્સ બનાવવામાં સામેલ પાર્ટી સાથે સંકળાયેલા એક સોશિયલ મીડિયા કર્મચારીએ કહ્યું કે AI કાર્ટૂન ખરેખર રમૂજ અને યાદગાર અસરો ઉમેરે છે, જ્યારે વોક્સ-પોપ વિડિઓઝ બિહારનો 'અવાજ' દર્શાવે છે. આ ફોર્મેટ ધ્યાન ખેંચે છે અને ખાતરી કરે છે કે આપણો સંદેશ ફક્ત સાંભળવામાં જ નહીં, પણ યાદ પણ રાખવામાં આવે.

ક્યારેક આ AI રચનાઓમાં વ્યંગ અને ખોટી માહિતી વચ્ચેની રેખા ઝાંખી પડી જાય છે. એક રીલમાં, તેજસ્વી યાદવ NDAના વિકાસ રેકોર્ડની પ્રશંસા કરતા જોવા મળે છે. તે જ સમયે, તેઓ મતદારોને લાલુ પ્રસાદના 'જંગલ રાજ'ની યાદ અપાવે છે. બીજી રીલમાં, રાહુલ ગાંધી ખેડૂતોને પૂછતા જોવા મળે છે કે મખાના કયા ઝાડ પર ઉગે છે? જ્યારે ત્રીજામાં, ચૂંટણી પંચના એક અધિકારીને તેમના જુનિયરને મતદાર યાદીમાં ફેરફાર કરવાની સૂચના આપતા બતાવવામાં આવ્યા છે.

આમાંથી કોઈ પણ ઘટના ખરેખર બની નથી. છતાં, AI ને આભારી છે, તે રાજકીય કથાને મજબૂત બનાવવા માટે પૂરતી વિશ્વસનીય લાગે છે. કાદવ ઉછાળવા અને વ્યક્તિગત હુમલાઓ ભારતીય ચૂંટણીઓમાં નવા નથી. પરંતુ અત્યાર સુધી પક્ષો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતી ખાતરીકારક પદ્ધતિઓની ચોક્કસ મર્યાદાઓ હતી.