૧૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૫: દિલ્હી-એનસીઆરમાં વાયુ પ્રદૂષણની ગંભીર સમસ્યા પર સુપ્રીમ કોર્ટે ફરી એકવાર કડક વલણ અપનાવ્યું છે. ખેડૂતો દ્વારા પરાળી સળગાવવાના મુદ્દા પર સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) જસ્ટિસ બી. આર. ગવઈએ આકરા શબ્દોમાં કહ્યું છે કે, "જો કેટલાક પરાળી બાળનારા ખેડૂતોને જેલમાં મોકલવામાં આવે તો તે અન્ય લોકો માટે દાખલો બેસાડશે અને બધું બરાબર થઈ જશે." તેમણે સરકારને સ્પષ્ટપણે પૂછ્યું કે ખેડૂતો સામે કાર્યવાહી કરવામાં તેઓ કેમ ખચકાટ અનુભવી રહ્યા છે.

સુપ્રીમ કોર્ટની મુખ્ય ટિપ્પણીઓ:

• 'કાયદાનો ડર જરૂરી': CJI ગવઈએ કહ્યું કે જો કાયદાનું ઉલ્લંઘન કરનારા કેટલાક ખેડૂતો સામે કડક પગલાં લેવામાં આવે તો અન્ય લોકો પણ સુધરી જશે. તેમણે દંડાત્મક જોગવાઈઓ લાગુ કરવા પર ભાર મૂક્યો.

• સરકારી વિભાગો પર ઠપકો: કોર્ટે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડમાં ખાલી પડેલી જગ્યાઓ માટે દિલ્હી, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને પંજાબની સરકારોને ઠપકો આપ્યો. તેમણે તમામ ખાલી જગ્યાઓ ત્રણ મહિનામાં ભરવાનો નિર્દેશ આપ્યો.

• 'ખેડૂતો મહત્ત્વના, પણ પર્યાવરણ પણ': CJIએ કહ્યું કે ખેડૂતો આપણા માટે મહત્ત્વના છે અને તેમના કારણે આપણે જીવી શકીએ છીએ, પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે આપણે પર્યાવરણનું રક્ષણ ન કરીએ.

કેમ સળગાવવામાં આવે છે પરાળી?
પંજાબ અને હરિયાણા જેવા પડોશી રાજ્યોના ખેડૂતો તેમના ખેતરોમાંથી પાકની પરાળી (ઘઉંનો ડાંડલો) દૂર કરવા માટે તેને સળગાવે છે. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે પરાળીને દૂર કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા મશીનો અને વૈકલ્પિક પદ્ધતિઓ ખૂબ મોંઘી હોય છે. આ પરાળીનો ધુમાડો દિલ્હી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં પ્રદૂષણનું સ્તર ખતરનાક રીતે વધારી દે છે.

એમિક્સ ક્યુરીની દલીલ:
કેસમાં નિયુક્ત એમિક્સ ક્યુરીએ કોર્ટને જણાવ્યું કે ખેડૂતોને સબસિડી અને સાધનો પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે, તેમ છતાં પરાળી બાળવાનું ચાલુ છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે, કેટલાક ખેડૂતો ઉપગ્રહથી દેખાય નહીં તેવા સમયે પરાળી સળગાવે છે.

સુપ્રીમ કોર્ટે હવે વાયુ ગુણવત્તા વ્યવસ્થાપન પંચ પાસેથી આગામી ત્રણ અઠવાડિયામાં વાયુ પ્રદૂષણને કાબૂમાં લેવા માટેની યોજનાઓનો અહેવાલ માંગ્યો છે. આ આકરા વલણથી આશા છે કે આ વર્ષે દિલ્હીને ઝેરી હવામાંથી થોડી રાહત મળશે.