ભારતની કલા અને કારીગરી સદીઓ જૂની છે, પરંતુ આધુનિકીકરણના દોરમાં આ પરંપરાગત વ્યવસાયો અને કારીગરો પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે, ભારત સરકારે પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના શરૂ કરી છે, જેણે આ કારીગરોને ન માત્ર આર્થિક મદદ પૂરી પાડી છે પરંતુ તેમનું ખોવાયેલું ગૌરવ પણ પાછું અપાવ્યું છે. આ યોજના પરંપરાગત વ્યવસાયોને આધુનિક ટેકનોલોજી સાથે જોડીને તેમને નવી ઊંચાઈઓ પર લઈ જઈ રહી છે.

યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય અને અમલ
૧૭ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૩ ના રોજ વિશ્વકર્મા જયંતિના દિવસે શરૂ થયેલી આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય આગામી ૫ વર્ષમાં ₹૧૩,૦૦૦ કરોડના ખર્ચ સાથે પરંપરાગત કારીગરોને સશક્ત બનાવવાનો છે. આ યોજનાનું સંચાલન સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગ મંત્રાલય, કૌશલ્ય વિકાસ અને ઉદ્યોગસાહસિકતા મંત્રાલય અને નાણાં મંત્રાલયના સહયોગથી કરવામાં આવી રહ્યું છે. દેશના ૬૧૮ જિલ્લાઓમાં જિલ્લા પ્રોજેક્ટ મેનેજમેન્ટ એકમોની નિમણૂક કરવામાં આવી છે જેથી આ યોજનાનો લાભ દરેક જરૂરિયાતમંદ સુધી પહોંચી શકે.

પ્રતીક જમાડકર જેવી અનેક પ્રેરણાદાયી વાર્તાઓ
મહારાષ્ટ્રના અમરાવતીના ખાનપુર ગામના કડીયા પ્રતીક પ્રકાશ રાવ જમાડકર માટે આ યોજનાએ જીવન પરિવર્તિત કરી દીધું. જૂના સાધનો અને આર્થિક મુશ્કેલીને કારણે તેમના કામમાં અવરોધ આવતો હતો, પરંતુ પીએમ વિશ્વકર્મા યોજના હેઠળ ₹૧ લાખની લોન મળવાથી તેમણે નવા સાધનો ખરીદ્યા અને તેમનું કામ ઝડપી બન્યું. આ યોજના હેઠળ મળેલી તાલીમ અને સન્માન પત્રએ તેમના આત્મસન્માનમાં પણ વધારો કર્યો. પ્રતીક જેવા હજારો કારીગરો, જેમાં સુથાર, લુહાર, કુંભાર, દરજી, માળા બનાવનારા અને મોચીનો સમાવેશ થાય છે, તેમને આ યોજનાનો લાભ મળ્યો છે.
યોજનાના મુખ્ય લાભો

• ઓળખ: કારીગરોને 'પીએમ વિશ્વકર્મા પ્રમાણપત્ર' અને ઓળખપત્ર આપવામાં આવે છે.

• કૌશલ્ય તાલીમ: પરંપરાગત કૌશલ્યોને આધુનિક ટેકનિક સાથે જોડવા માટે તાલીમ આપવામાં આવે છે, જેમાં દૈનિક ₹૫૦૦નું સ્ટાઇપેન્ડ મળે છે.

• ટૂલકિટ સહાય: નવા સાધનો ખરીદવા માટે ₹૧૫,૦૦૦નું ઈ-વાઉચર આપવામાં આવે છે.

• લોન સહાય: ૫%ના રાહત દરે ₹૧ લાખ (પ્રથમ તબક્કા) અને ₹૨ લાખ (બીજા તબક્કા)ની લોન મળે છે.

• ડિજિટલ પ્રોત્સાહન: દરેક ડિજિટલ વ્યવહાર પર ₹૧નું પ્રોત્સાહન, જે દર મહિને ૧૦૦ વ્યવહારો સુધી મર્યાદિત છે.

• માર્કેટિંગ સહાય: ગુણવત્તા પ્રમાણપત્ર, પ્રદર્શનો અને ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ (GeM) દ્વારા બ્રાન્ડિંગ અને માર્કેટિંગમાં મદદ.
સિયારામ ઠાકુર (વાળંદ, બિહાર) અને રશીદા ખાતુન (મેટ વણકર, આસામ) જેવી પ્રેરણાદાયી વાર્તાઓ આ યોજનાની સફળતાની સાક્ષી પૂરે છે. આ યોજનાએ પરંપરાગત કારીગરોને માત્ર આર્થિક રીતે જ નહીં, પરંતુ સામાજિક રીતે પણ સશક્ત બનાવ્યા છે, જેથી તેઓ ગૌરવ અને સન્માન સાથે તેમનો વારસો જાળવી શકે. ૩૧ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૫ સુધીમાં, લગભગ ૩૦ લાખ કારીગરોની નોંધણી થઈ ચૂકી છે અને ₹૪૧,૧૮૮ કરોડની લોન મંજૂર થઈ છે, જે દર્શાવે છે કે આ યોજનાએ દેશના અસંગઠિત ક્ષેત્રના કારીગરોમાં નવચેતના ભરી છે.