નવી દિલ્હી ૧૮ સપ્ટેમ્બર, ૨૦૨૫: એક ઐતિહાસિક અને પ્રગતિશીલ ચુકાદામાં, સુપ્રીમ કોર્ટે ૧૭ રાજ્યો અને ૭ કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને આગામી ચાર મહિનાની અંદર શીખ લગ્નોની નોંધણી માટે નિયમો બનાવવા માટે આદેશ આપ્યો છે. આ નિર્ણય દ્વારા, કોર્ટે શીખ સમુદાયના લગ્નોને કાયદેસરની માન્યતા અને સમાનતા આપવાનો માર્ગ મોકળો કર્યો છે.
 
"વિશ્વાસને અપંગતામાં ફેરવવો ન જોઈએ"
જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને સંદીપ મહેતાની બેન્ચે આ મામલે સુનાવણી કરતા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કર્યું. કોર્ટે કહ્યું, "એક ધર્મનિરપેક્ષ પ્રજાસત્તાકમાં, રાજ્યએ નાગરિકના વિશ્વાસને વિશેષાધિકાર કે અપંગતામાં ફેરવવો જોઈએ નહીં."

આનંદ લગ્ન અધિનિયમ, ૧૯૦૯ ને ૨૦૧૨માં સુધારવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ ઘણા રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ તેના અમલીકરણ માટે જરૂરી નિયમો બનાવ્યા નહોતા. આ કારણે શીખ યુગલોને તેમના લગ્ન નોંધણી કરાવવામાં ભારે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડતો હતો, જે તેમના વારસો, ઉત્તરાધિકાર, ભરણપોષણ અને અન્ય અધિકારો માટે જોખમ ઊભું કરતું હતું.
 
સુપ્રીમ કોર્ટના મુખ્ય નિર્દેશો

આ ચુકાદામાં કોર્ટે જે મુખ્ય નિર્દેશો આપ્યા છે તે નીચે મુજબ છે:

• ૪ મહિનાની સમયમર્યાદા: જે રાજ્યોએ હજુ સુધી નિયમો બનાવ્યા નથી, તેમને ચાર મહિનાની અંદર નિયમો બનાવવા પડશે અને તેને સત્તાવાર ગેઝેટમાં પ્રકાશિત કરવા પડશે.

• તાત્કાલિક નોંધણી: જ્યાં સુધી નવા નિયમો ન બને ત્યાં સુધી, તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોએ શીખ યુગલોના લગ્નોની નોંધણી તેમના વર્તમાન સામાન્ય લગ્ન કાયદાઓ હેઠળ તાત્કાલિક સ્વીકારવી પડશે. જો અરજદાર માંગણી કરે તો લગ્ન પ્રમાણપત્રમાં 'આનંદ કારજ' વિધિનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ કરવો ફરજિયાત છે.

• નોડલ અધિકારીની નિમણૂક: આ આદેશનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે દરેક રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશે બે મહિનાની અંદર એક સચિવ-સ્તરના નોડલ અધિકારીની નિમણૂક કરવી પડશે.

• દુવિધા દૂર થશે: કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે હવેથી, આનંદ કારજ લગ્નની નોંધણી માટેની કોઈપણ અરજી માત્ર એટલા માટે નકારી શકાશે નહીં કે નિયમો બનાવવામાં આવ્યા નથી.

આ નિર્ણય અમનજોત સિંહ ચઢ્ઢા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી અરજી પર આવ્યો છે, જેમાં તેમણે કાયદાના બિન-સમાન અમલીકરણને કારણે શીખ સમુદાયને પડતી મુશ્કેલીઓ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. આ ચુકાદો ભારતમાં સમાનતા અને નાગરિક અધિકારોના રક્ષણ માટે એક સીમાચિહ્નરૂપ પગલું છે.