નવી દિલ્‍હીઃ યુએસ તરફથી ટેરિફ અને H-1B વિઝાના પડકારો વચ્ચે, વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ દરિયાઈ શક્તિ વધારવા અને જહાજ નિર્માણ ક્ષેત્રમાં આત્મનિર્ભર બનવા માટે ત્રણ મુખ્ય યોજનાઓની જાહેરાત કરી છે. પીએમ મોદીએ શનિવારે અન્ય દેશો પર ભારતની નિર્ભરતાને તેનો મુખ્ય દુશ્મન ગણાવી અને આત્મનિર્ભરતાના મૂળભૂત સિદ્ધાંત પર ભાર મૂકતા કહ્યું, "તે ચિપ્સ હોય કે જહાજો, આપણે તેમને ભારતમાં બનાવવા જ જોઈએ." તેઓ ગુજરાતના ભાવનગરના ગાંધી મેદાન ખાતે "સમુદ્ર સે સમૃદ્ધિ" કાર્યક્રમને સંબોધિત કરી રહ્યા હતા, જ્યાં તેમણે કુલ રૂ.34,200 કરોડના પ્રોજેક્ટ્સનું ઉદ્ઘાટન અને શિલાન્યાસ કર્યો. પીએમ મોદીએ શિપબિલ્ડિંગ ક્ષેત્ર માટે રૂ.70,000 કરોડની ત્રણ યોજનાઓની જાહેરાત કરી.
જહાજ નિર્માણ અને જહાજ માલિકીના સંદર્ભમાં ભારત હાલમાં 16મા ક્રમે છે. ભારતના માત્ર 7% જહાજો ભારતમાં બને છે. માહિતી અનુસાર, ભારતીય જહાજોની સંખ્યામાં ઝડપથી ઘટાડો થયો છે. ભવિષ્ય માટે તૈયારી કરવા માટે આ ત્રણ યોજનાઓ શરૂ કરવામાં આવશે.
ખામીયુક્ત નીતિઓને કારણે થયેલા નુકસાનનું મુખ્ય ઉદાહરણ તરીકે ભારતના શિપિંગ ક્ષેત્રને ટાંકીને, મોદીએ કહ્યું કે ભારતમાં ઐતિહાસિક રીતે ખૂબ જ ગતિશીલ જહાજ નિર્માણ ઉદ્યોગ રહ્યો છે. તેમણે કહ્યું, "ભારતના દરિયાકાંઠાના રાજ્યોમાં બનેલા જહાજો એક સમયે સ્થાનિક અને વૈશ્વિક વેપારને સંચાલિત કરતા હતા. 50 વર્ષ પહેલાં પણ, ભારત સ્થાનિક રીતે બનેલા જહાજોનો ઉપયોગ કરતું હતું, અને તેની આયાત અને નિકાસનો 40 ટકાથી વધુ તેમના દ્વારા વહન કરવામાં આવતો હતો."
મોદીએ કહ્યું, “૫૦ વર્ષ પહેલાં સુધી, આપણા વેપારનો ૪૦ ટકા હિસ્સો ભારતમાં બનેલા જહાજો દ્વારા થતો હતો, પરંતુ હવે તે ઘટીને માત્ર પાંચ ટકા થઈ ગયો છે.” તેમણે કહ્યું કે ભારત વિદેશી શિપિંગ કંપનીઓને તેમની સેવાઓ માટે દર વર્ષે ૭૫ અબજ યુએસ ડોલર અથવા આશરે ૬ લાખ કરોડ રૂપિયા ચૂકવે છે.
પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું, “શું લોકો કલ્પના કરી શકે છે કે છેલ્લા સાત દાયકામાં માલના રૂપમાં અન્ય દેશોને કેટલા પૈસા આપવામાં આવ્યા છે? નાણાંના આ પ્રવાહથી વિદેશમાં લાખો નોકરીઓનું સર્જન થયું છે. જો અગાઉની સરકારોએ આ ખર્ચનો એક નાનો ભાગ પણ સ્થાનિક શિપિંગ ઉદ્યોગમાં રોકાણ કર્યો હોત, તો આજે વિશ્વ ભારતીય જહાજોનો ઉપયોગ કરતું હોત, અને ભારત શિપિંગ સેવાઓમાંથી લાખો કરોડ રૂપિયા કમાઈ રહ્યું હોત.” મોદીએ કહ્યું, “તે ચિપ્સ (સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ) હોય કે જહાજો, આપણે તેમને ભારતમાં બનાવવા પડશે.” તેમણે ઉમેર્યું કે સ્થાનિક બંદરો વૈશ્વિક દરિયાઈ શક્તિ તરીકે ભારતના ઉદભવનો આધાર છે.
મોદીએ કહ્યું કે ભારતનું દરિયાઈ ક્ષેત્ર હવે આગામી પેઢીના સુધારા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. તેમણે જાહેરાત કરી કે આજથી, દેશના તમામ મુખ્ય બંદરો બહુવિધ દસ્તાવેજો અને ખંડિત પ્રક્રિયાઓથી મુક્ત થશે. તેમણે કહ્યું, “'એક રાષ્ટ્ર, એક દસ્તાવેજ' અને 'એક રાષ્ટ્ર, એક બંદર' પ્રક્રિયાના અમલીકરણથી વેપાર અને વાણિજ્ય વધુ સરળ બનશે.” તેમણે કહ્યું કે દરિયાઈ ક્ષેત્રમાં અનેક સુધારા શરૂ કરવામાં આવ્યા છે અને પાંચ નવા દરિયાઈ કાયદા ફરીથી રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે આ કાયદાઓ શિપિંગ અને બંદર વહીવટમાં મોટા ફેરફારો લાવશે.
પ્રધાનમંત્રીએ કહ્યું કે શિપિંગ ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા માટે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે અને હવે મોટા જહાજોને માળખાગત સુવિધાનો દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. મોદીએ કહ્યું, "શિપબિલ્ડિંગ કંપનીઓને હવે બેંકો પાસેથી લોન મેળવવાનું સરળ બનશે અને ઓછા વ્યાજ દરનો લાભ મળશે. આ શિપબિલ્ડિંગ સાહસોને હવે તમામ માળખાગત સુવિધાના ધિરાણ લાભો ઉપલબ્ધ થશે."
તેમણે કહ્યું, "આ પહેલો શિપબિલ્ડિંગ ક્ષેત્ર માટે નાણાકીય સહાયને સરળ બનાવશે, શિપયાર્ડ્સને આધુનિક ટેકનોલોજી અપનાવવામાં મદદ કરશે અને ડિઝાઇન અને ગુણવત્તાના ધોરણોમાં સુધારો કરશે. આગામી વર્ષોમાં રૂ.70,000 કરોડથી વધુનું રોકાણ કરવામાં આવશે." પીએમ મોદીએ કહ્યું કે શિપબિલ્ડિંગ નાણાકીય સહાય યોજના હેઠળ રૂ.25,000 કરોડ પૂરા પાડવામાં આવશે. વધુમાં, રૂ.25,000 કરોડનું મેરીટાઇમ ડેવલપમેન્ટ ફંડ બનાવવામાં આવશે, જે આ ક્ષેત્રના લોકોને લાંબા ગાળાની સુરક્ષા પૂરી પાડશે.
ત્રીજી યોજના રૂ.20,000 કરોડની હશે, જે ગ્રીનફિલ્ડ શિપબિલ્ડિંગ મેગા ક્લસ્ટરોને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડશે. આ જમીન જોડાણ અને બંદર વિસ્તરણ માટે હશે. નિષ્ણાતો કહે છે કે, ચીન અને દક્ષિણ કોરિયાને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારત સરકારે આ ક્ષેત્રને મજબૂત બનાવવા માટે પગલાં લીધાં છે. આ ક્ષેત્ર ભવિષ્યમાં 20 મિલિયન નોકરીઓનું સર્જન કરી શકે છે. આ યોજનાઓને ટૂંક સમયમાં કેબિનેટની મંજૂરી મળશે.