નવી દિલ્‍હી તા.૨૨: ભારતીય ઘરોમાં સોનાનો વિશાળ ભંડાર છે. તે વિશ્વના સૌથી મોટા બિનઉપયોગી નાણાકીય સંસાધનોમાંનો એક છે. આ સોનાના ભંડારમાં મહિલાઓનો નોંધપાત્ર ફાળો છે. CA નીતિન કૌશિકે સોશિયલ મીડિયા પ્‍લેટફોર્મ X પર આ વિશે પોસ્‍ટ કરી. તેમણે જણાવ્‍યું હતું કે ભારતીય મહિલાઓ વિશ્વના લગભગ ૧૧% સોનાની માલિકી ધરાવે છે, જે આશરે ૨૫,૦૦૦ ટન જેટલું છે.

કૌશિકે જણાવ્‍યું હતું કે આ સોનું યુનાઇટેડ સ્‍ટેટ્‍સ, જર્મની, ઇટાલી, ફ્રાન્‍સ અને રશિયાના સંયુક્‍ત સોનાના ભંડાર કરતાં વધુ છે. તેમણે ભારતની ખાનગી સોનાની સંપત્તિના વિશાળ પાયા પર પ્રકાશ પાડ્‍યો. યુએસ પાસે ૮,૧૩૩ ટન, જર્મની પાસે ૩,૩૫૫ ટન અને ભારત પાસે સત્તાવાર રીતે ફક્‍ત ૮૦૦ ટન છે. કૌશિકે પ્રશ્ન કર્યો કે ભારતીય ઘરો ફક્‍ત પૈસા જ નથી રાખતા; તેઓ વિશ્વના સૌથી મોટા વણવપરાયેલા નાણાકીય સંસાધનોનો સંગ્રહ કરે છે. શું આ સોનું ક્‍યારેય લોકરમાંથી બહાર નીકળીને અર્થતંત્રમાં આવશે?

વર્લ્‍ડ ગોલ્‍ડ કાઉન્‍સિલ (WGC) અને નિષ્‍ણાતોનો અંદાજ છે કે ભારતીય ઘરો અને મંદિરોમાં આશરે ૨૫,૦૦૦ ટન સોનું છે. તેનું વર્તમાન મૂલ્‍ય ઼૨.૩-૨.૪ ટ્રિલિયનથી વધુ છે. આ પાકિસ્‍તાનના અર્થતંત્રના કદ કરતાં લગભગ છ ગણું અને ઘણા વિકસિત દેશોના GDP કરતાં મોટું છે. સોનાના ભાવમાં વધારો થવા છતાં, ભારતીય ઘરોએ તેને વેચવામાં ઓછો રસ દાખવ્‍યો છે. રોઇટર્સના અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે સ્‍થાનિક બજારમાં સોનાના ભાવ રેકોર્ડ સ્‍તરે છે, છતાં લોકો સોનું વેચી રહ્યા નથી. તેઓ અપેક્ષા રાખે છે કે ભાવ વધુ વધશે.

વિશ્‍લેષકો કહે છે કે સોનાનું આકર્ષણ ફક્‍ત સંસ્‍કૃતિ અને પરંપરામાં જ નથી. આજે, વિશ્વ ફુગાવા, વેપાર યુદ્ધો અને ભૂ-રાજકીય સંઘર્ષોથી ઝઝૂમી રહ્યું છે. સોનું અનિﾍતિતા સામે મૂલ્‍યવાન બફર પ્રદાન કરે છે. સોનું એક સુરક્ષિત સ્‍વર્ગ છે. જ્‍યારે બજારો અસ્‍થિર હોય છે, ત્‍યારે રોકાણકારો સોના તરફ વળે છે, જે વિશ્વની ચિંતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તે ફુગાવા સામે પણ રક્ષણ આપે છે. કાગળના ચલણથી વિપરીત, સોનું દાયકાઓ સુધી તેનું મૂલ્‍ય જાળવી રાખે છે. તે પરિવારોને નાણાકીય આંચકાઓથી રક્ષણ આપે છે. ભારતમાં, સોનાનો ઉપયોગ લોન મેળવવા માટે પણ થાય છે. પરિવારો તેમના ઘરેણાં ગીરવે મૂકીને ભંડોળ ઉપાડી શકે છે. મુંબઈ સ્‍થિત એક બુલિયન વેપારીએ કહ્યું કે ભારતમાં સોનું ફક્‍ત સુશોભન પૈસા નથી; તે નાણાકીય સલામતી જાળ તરીકે કામ કરે છે.

સરકારોએ લોકોના ઘરોમાં સંગ્રહિત સોનાનો ઉપયોગ કરવા માટે ઘણી યોજનાઓ રજૂ કરી છે, જેમ કે સોવરિન ગોલ્‍ડ બોન્‍ડ અને ગોલ્‍ડ મોનેટાઇઝેશન સ્‍કીમ. જોકે, આ યોજનાઓમાં બહુ રસ નથી મળ્‍યો. નિષ્‍ણાતો કહે છે કે લોકોને સોના પ્રત્‍યે ભાવનાત્‍મક લગાવ છે. તેમને સંસ્‍થાઓમાં વિશ્વાસનો અભાવ છે અને તેઓ કિંમતો વિશે પણ ચિંતિત છે. તેથી, લોકો આ યોજનાઓમાં ભાગ લઈ રહ્યા નથી.

નીતિનિર્માતાઓ માને છે કે જો આ સોનાના ભંડારનો એક નાનો ભાગ પણ ઔપચારિક નાણાકીય સાધનોમાં લાવવામાં આવે, તો ભારતની સોનાની આયાત ઘટાડી શકાય છે. આનાથી ચાલુ ખાતાની ખાધ પર દબાણ ઓછું થશે. વધુમાં, નિષ્‍ક્રિય ભંડોળને ઉત્‍પાદક રોકાણોમાં ફેરવી શકાય છે. વૈશ્વિક અનિﾍતિતા વધી રહી છે અને સોનાના ભાવ ઐતિહાસિક ઊંચાઈએ છે. છતાં, ભારતનું સોના પ્રત્‍યેનું આકર્ષણ હજુ પણ ઓછું થયું નથી.(૩૮.૧૫)