નવી દિલ્‍હી, તા.૨૪: ભારતના બે સૌથી મોટા ઉદ્યોગપતિઓ, મુકેશ અંબાણી અને ગૌતમ અદાણી, ગુજરાતના કચ્‍છ જિલ્લામાં આવેલા ઉજ્જડ મીઠાના મેદાનોને દેશના સૌથી મોટા ગ્રીન એનર્જી પ્રોજેક્‍ટ હબમાં ફેરવવા માટે સ્‍પર્ધા કરી રહ્યા છે. બર્નસ્‍ટેઇન રિસર્ચના એક નવા અહેવાલમાં તેને ‘કચ્‍છનું શાસન' કહેવામાં આવ્‍યું છે. આ બંને ઉદ્યોગપતિઓ આ પ્રદેશમાં લગભગ ૫૦૦,૦૦૦ એકર જમીન ધરાવે છે. આ જમીન એટલી વિશાળ છે કે બંને જૂથો ૧૦૦ ગીગાવોટથી વધુ સૌર ઉર્જા ઉત્‍પન્ન કરી શકે છે, જે જાપાનની કુલ વીજ ક્ષમતા જેટલી છે. જો કે, તેમની વ્‍યૂહરચના નોંધપાત્ર રીતે અલગ છે.

મુકેશ અંબાણી અને ગૌતમ અદાણી ઉર્જા ક્ષેત્રમાં એકબીજાથી આગળ નીકળી જવા માટે સ્‍પર્ધા કરી રહ્યા છે. આ બે મોટા ઉદ્યોગપતિઓ વચ્‍ચેની સ્‍પર્ધા હવે પાકિસ્‍તાન સરહદ સુધી પહોંચી ગઈ છે. ગુજરાતના કચ્‍છના રણમાં પાકિસ્‍તાન સરહદ નજીક અંબાણી અને અદાણી વચ્‍ચે ઉગ્ર સ્‍પર્ધા ચાલી રહી છે. આ સ્‍પર્ધા નવજાત ઉર્જા વ્‍યવસાય, બહુ-અબજ ડોલરના વ્‍યવસાયમાં પ્રભુત્‍વ મેળવવા માટે છે.

અંબાણીની રિલાયન્‍સ ઇન્‍ડસ્‍ટ્રીઝ (RIL) એ ૫.૫ લાખ એકર જમીન હસ્‍તગત કરી છે, જે ત્રણ સિંગાપોરના લોકોને સમાવવા માટે પૂરતી મોટી જમીન છે. દરમિયાન, અદાણી ગ્રુપની રિન્‍યુએબલ એનર્જી કંપનીઓ રિલાયન્‍સની જમીનને અડીને ૪.૬ લાખ એકર જમીન ધરાવે છે. બંને કંપનીઓ આ ઉજ્જડ જમીનને ૅલીલી સોનાની ખાણૅમાં પરિવર્તિત કરી રહી છે. ઉદ્યોગના આંતરિક સૂત્રો માને છે કે આ ભારતની ઉર્જા વ્‍યવસ્‍થાને બદલી શકે છે.

રિલાયન્‍સ રૂ.૭૫,૦૦૦ કરોડનું રોકાણ કરે છે

ઇકોનોમિક ટાઇમ્‍સ અનુસાર, રિલાયન્‍સ ઇન્‍ડસ્‍ટ્રીઝ નવી ઉર્જામાં રૂ.૭૫,૦૦૦ કરોડનું રોકાણ કરી રહી છે. આ રોકાણ સોલાર પીવી ઉત્‍પાદન, બેટરી સેલ અને ઇલેક્‍ટ્રોલાઇઝર ઉત્‍પાદન અને ગ્રીન હાઇડ્રોજન ઉત્‍પાદનમાં કરવામાં આવી રહ્યું છે. અદાણી ઇન્‍ટિગ્રેટેડ સોલાર પીવી મેન્‍યુફેક્‍ચરિંગ, વિન્‍ડ ટર્બાઇન, ઇલેક્‍ટ્રોલાઇઝર અને રિન્‍યુએબલ એનર્જી ઉત્‍પાદનમાં પણ રોકાણ કરી રહ્યા છે.

શેરબજારના નિષ્‍ણાતો આ સ્‍પર્ધા પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે. બર્નસ્‍ટેઇનના નિખિલ નિગાનિયા કહે છે કે રિલાયન્‍સ ઉત્‍પાદન અને ડેટા સેન્‍ટર્સ અને હાઇડ્રોજન જેવા નવા ક્ષેત્રોમાં આગળ રહેશે. રિન્‍યુએબલ એનર્જી વેચાણ, થર્મલ અને ટ્રાન્‍સમિશનમાં અદાણી આગળ હોઈ શકે છે. જેફરીઝના ક્રિસ વુડે રિલાયન્‍સ ઇન્‍ડસ્‍ટ્રીઝમાં શેર વેચીને અદાણીના શેર ખરીદ્યા છે.

રિલાયન્‍સ મોટો નફો કમાશે

બર્નસ્‍ટેઇનનો અંદાજ છે કે જો રિલાયન્‍સની યોજના સફળ થાય છે, તો ૩ મિલિયન ટન હાઇડ્રોજન EBITDA (વ્‍યાજ, કર, અવમૂલ્‍યન અને ઋણમુક્‍તિ પહેલાંની કમાણી) માં $૭-૮ બિલિયન ઉત્‍પન્ન કરી શકે છે. વધુમાં, ૫૫ GW સોલાર અને BESS (બેટરી એનર્જી સ્‍ટોરેજ સિસ્‍ટમ્‍સ) EBITDAમાં $૫-૬ બિલિયન ઉત્‍પન્ન કરી શકે છે. જો કે, આ માટે નોંધપાત્ર રોકાણની જરૂર પડશે.

અંબાણી અને અદાણી વચ્‍ચે કોણ મજબૂત છે?

બંને કંપનીઓ પાસે લગભગ સમાન જમીન હોલ્‍ડિંગ છે. બર્નસ્‍ટેઇન કહે છે કે સૌથી મોટી જમીન હોલ્‍ડિંગ ધરાવતી કંપની પાસે આ બે કંપનીઓની જમીન હોલ્‍ડિંગનો માત્ર દસમો ભાગ છે. ટ્રાન્‍સમિશન કનેક્‍ટિવિટીમાં અદાણી ગ્રુપ આગળ છે. રિલાયન્‍સ ઓછા વ્‍યાજ દરનો આનંદ માણે છે.

અદાણી ગ્રુપ હાલમાં ઉત્‍પાદનમાં આગળ છે, પરંતુ રિલાયન્‍સ ઇન્‍ડસ્‍ટ્રીઝ પાસે મોટી યોજનાઓ છે. બ્રોકરેજ ફર્મ બર્નસ્‍ટેઇન રિલાયન્‍સની સંભાવના જોવા માટે ઉત્‍સુક છે. નવીનીકરણીય ઉર્જા ઉત્‍પાદન અને વેચાણમાં અદાણી આગળ છે. તેમની પાસે મજબૂત કનેક્‍ટિવિટી અને આકર્ષક PPA (પાવર પરચેઝ એગ્રીમેન્‍ટ્‍સ) છે. બર્નસ્‍ટેઇન કહે છે કે અદાણી નવીનીકરણીય ઉર્જા વેચાણમાંથી વધુ નફો કમાઈ શકે છે. રિલાયન્‍સ ગ્રીડમાંથી પાવર ર્સોસિંગમાં પડકારોનો સામનો કરી શકે છે.

રિલાયન્‍સ ઇન્‍ડસ્‍ટ્રીઝ અહીં આગળ છે

ગ્રીન હાઇડ્રોજન અને ડેટા સેન્‍ટર્સ બંને કંપનીઓ માટે અનિ?તિ છે. આ ગ્રીન હાઇડ્રોજનના ઘટતા ખર્ચ અને અનુકૂળ સરકારી નીતિઓ પર આધાર રાખે છે. જો કે, રિલાયન્‍સ તેનો ઉપયોગ તેની રિફાઇનરીમાં કરી શકે છે. તેથી, તેની પાસે એક ફાયદો છે કારણ કે તે ભારતમાં પહેલાથી જ ગ્રે હાઇડ્રોજનનો સૌથી મોટો વપરાશકર્તા છે. ડેટા સેન્‍ટર્સના કિસ્‍સામાં, ગૂગલ, મેટા અને ટેલિકોમ કંપનીઓ સાથે રિલાયન્‍સની ભાગીદારી તેને ફાયદો કરાવે છે.

થર્મલ પાવર અને ટ્રાન્‍સમિશનમાં અદાણીની લાંબા સમયથી હાજરી છે. કંપનીએ ડાઉનપ્રસાયકલ દરમિયાન ડિસ્‍ટ્રેસ્‍ડ થર્મલ એસેટ્‍સ હસ્‍તગત કરી અને બંને સાધનો સપ્‍લાયર્સ (BHEL અને L&T) બુક કર્યા.

કોની પાસે કઈ યોજનાઓ છે?

રિલાયન્‍સ ગુજરાતમાં ૧૦ GW ઇન્‍ટિગ્રેટેડ પોલિસિલિકોન-ટુ-મોડ્‍યુલ મેન્‍યુફેક્‍ચરિંગ પ્‍લાન્‍ટ સ્‍થાપી રહી છે. આ પ્‍લાન્‍ટને ૨૦ GW સુધી વિસ્‍તળત કરવામાં આવશે. તે HJT ટેકનોલોજી પર ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કરશે. ભવિષ્‍યમાં, પેરોવસ્‍કાઇટ ટેન્‍ડમ સેલનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે, જે કાર્યક્ષમતા ૩૦% થી વધુ વધારી શકે છે. કંપનીએ ૨૦૨૬ માં ઉત્‍પાદન શરૂ થવાની સાથે ૪૦ GWh બેટરી ગીગાફેક્‍ટરીની જાહેરાત કરી છે. આનાથી તે ભારતની પ્રથમ કંપની બનશે જે ઊર્જા સંગ્રહ પર ધ્‍યાન કેન્‍દ્રિત કરશે.

દરમિયાન, જેફરીઝ કહે છે કે અદાણી ગ્રીન ખાવડામાં તેની ૫૦ GW યોજનામાંથી ૩૦ GW નવીનીકરણીય ઊર્જા ક્ષમતા વિકસાવી રહી છે. તેની ડિપ્‍લોયમેન્‍ટ યોજના પ્રોજેક્‍ટ કમિશનિંગ સમયરેખા સાથે મેળ ખાય છે. લદ્દાખ પછી આ સ્‍થાન ભારતમાં સૌર કિરણોત્‍સર્ગનું શ્રેષ્ઠ સ્‍તર ધરાવે છે.(૨૩.૨૪)