કોમર્શિયલ ટ્રિબ્યુનલોમાં ૩.૫૬ લાખ કેસ પેન્ડિંગઃ ૨૪.૭૨ લાખ કરોડ ફસાયા
દેશના ૧૮ રાજ્યોમાં એક પણ DRT બેન્ચ નથી. દેશના ટેક્સ ટ્રિબ્યુનલ, જેમ કે ઇન્કમ ટેક્સ અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ અને કસ્ટમ્સ, એક્સાઇઝ અને સર્વિસ ટેક્સ અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલમાં ૭૩,૦૦૦ થી વધુ કેસ પેન્ડિંગ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ પેન્ડિંગ તમામ કેસોનું કુલ મૂલ્ય ૨૦૨૪-૨૫માં ભારતના કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP) ના આશરે ૭.૪૮ ટકા
ભારતના કોમર્શિયલ ટ્રિબ્યુનલમાં પેન્ડિંગ કેસોની સંખ્યા સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ સુધીમાં વધીને ૩.૫૬ લાખ થઈ ગઈ છે. કાનૂની થિંક ટેન્ક દક્ષ (DAKSH) ના અભ્યાસ મુજબ આ પેન્ડિંગ કેસોમાં કુલ ?૨૪.૭૨ લાખ કરોડ ફસાયેલા છે. ટ્રિબ્યુનલની સ્થિતિ પરના તેના અહેવાલ સ્ટેટ ઓફ ટ્રિબ્યુનલ્સ ૨૦૨૫ માં, થિંક ટેન્કનો અંદાજ છે કે કોમર્શિયલ ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ પેન્ડિંગ તમામ કેસોનું કુલ મૂલ્ય ૨૦૨૪-૨૫માં ભારતના કુલ સ્થાનિક ઉત્પાદન (GDP) ના આશરે ૭.૪૮ ટકા હશે.
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, આ કોમર્શિયલ ટ્રિબ્યુનલ્સની શરૂઆતમાં કાર્યક્ષમ અને ઝડપી ન્યાય આપવા માટે સક્ષમ વિશિષ્ટ, અર્ધ-ન્યાયિક સંસ્થાઓ તરીકે કલ્પના કરવામાં આવી હતી. જો કે, અસંખ્ય કાયદાકીય હસ્તક્ષેપો, ખાલી જગ્યાઓ, પ્રક્રિયાગત ખામીઓ અને તેમની સ્વતંત્રતા અંગેની ચિંતાઓએ તેમની અસરકારકતાને સતત ઘટાડી દીધી છે.
ઉદાહરણ તરીકે, નાદારી અને નાદારી કાયદાના માળખા હેઠળના કેસોનો ઉકેલ લાવવા માટે નેશનલ કંપની લો ટ્રિબ્યુનલ (NCLT) અને નેશનલ કંપની લો અપીલ ટ્રિબ્યુનલ (NCLAT) ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. જો કે, આ ટ્રિબ્યુનલ એક કેસનો ઉકેલ લાવવા માટે સરેરાશ ૭૫૨ દિવસ લે છે, જે ૩૩૦ દિવસની વૈધાનિક સમય મર્યાદા કરતા બમણું છે.
NCLT અને NCLAT બંને પાસે ૧૮,૦૦૦ થી વધુ કેસોનો બેકલોગ છે. જો કે, તેઓ કોન્ટ્રાક્ટ કામદારો પર ખૂબ આધાર રાખે છે. કોન્ટ્રાક્ટ કામદારો ફઘ્ન્વ્ના કુલ કાર્યબળના ૮૮ ટકા છે, જ્યારે NCLATનો આંકડો ૮૪.૯ ટકા છે.
કોમર્શિયલ ડિફોલ્ટરો પાસેથી ભંડોળની વસૂલાતને ઝડપી બનાવવા માટે ડેટ રિકવરી ટ્રિબ્યુનલ (DRT) ની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. તેમની પાસે ૨.૧૫ લાખથી વધુ કેસોનો બેકલોગ છે. આમાંથી ૮૬% થી વધુ કેસ ૧૮૦ દિવસથી વધુ સમયથી પેન્ડિંગ છે, જે કાયદાકીય છ મહિનાની સમય મર્યાદા કરતાં વધુ છે.
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે દેશના ૧૮ રાજ્યોમાં એક પણ DRT બેન્ચ નથી. તેવી જ રીતે, દેશના ટેક્સ ટ્રિબ્યુનલ, જેમ કે ઇન્કમ ટેક્સ અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ અને કસ્ટમ્સ, એક્સાઇઝ અને સર્વિસ ટેક્સ અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલમાં ૭૩,૦૦૦ થી વધુ કેસ પેન્ડિંગ છે. આ કેસોમાં આશરે રૂા. ૧.૯૬ લાખ કરોડ અટવાયેલા છે. રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે તાજેતરમાં સ્થાપિત ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ ટૂંક સમયમાં કાર્યરત થવાની સંભાવના છે અને તેમાં ે રૂા. ૨.૯ લાખ કરોડના GST વિવાદના કેસોનો બેકલોગ હશે.
સિક્યોરિટીઝ અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ, ટેલિકોમ ડિસ્પ્યુટ સેટલમેન્ટ અને અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ અને પાવર માટે અપીલેટ ટ્રિબ્યુનલ જેવા પ્રાદેશિક ટ્રિબ્યુનલ ક્ષમતામાં પૂરતા રોકાણ વિના ઊર્જા અને ડેટા સુરક્ષા જેવા ક્ષેત્રોમાં ઝડપથી વધી રહેલા કેસલોડનો સામનો કરી રહ્યા છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે, આ પ્રાદેશિક દબાણો પાછળ ઘણી ગંભીર ખામીઓ રહેલી છે. ટ્રિબ્યુનલ્સ સ્ટાફની સંખ્યા ઓછી રહે છે, બેન્ચમાં ઘણીવાર એક સભ્ય હોય છે, અને કેટલાક ટ્રિબ્યુનલ્સમાં, તેમના ૮૦% થી વધુ સ્ટાફ કરાર પર હોય છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે તાજેતરમાં અવલોકન કર્યું હતું કે નિવૃત્ત હાઇકોર્ટના ન્યાયાધીશો ટ્રિબ્યુનલમાં હોદ્દા લેવામાં અનિચ્છા ધરાવે છે. તેમની અનિચ્છા સમજી શકાય તેવી છે, કારણ કે તેમની સાથે ગૌરવપૂર્ણ વર્તન કરવામાં આવતું નથી.
નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલમાં પેન્ડિંગ નિમણૂકો અંગેના કેસની સુનાવણી કરતી વખતે, ન્યાયાધીશો બી.વી. નાગરથ્ના અને આર. મહાદેવનની બનેલી બે જજોની બેન્ચે અવલોકન કર્યું હતું કે નિવૃત્ત ન્યાયાધીશોને સ્ટેશનરી જેવી મૂળભૂત વસ્તુઓની પણ વારંવાર વિનંતી કરવી પડે છે.
કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને પૂછ્યું હતું કે, સૌથી વધુ ઘસાઈ ગયેલી કાર ટ્રિબ્યુનલ અધ્યક્ષને આપવામાં આવે છે.ૅ તેમના રહેઠાણ, માળખાગત સુવિધાઓ અથવા પરિવહન માટે કોઈ વ્યવસ્થા નથી. તેમની પાસેથી આ હોદ્દા કેવી રીતે સ્વીકારવાની અપેક્ષા રાખી શકાય?
અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે મોટાભાગના વાણિજ્યિક મધ્યસ્થીઓ પેન્ડિંગ કેસો, સમાધાન દર અથવા કેસની સમયરેખા પર ડેશબોર્ડ અથવા વ્યવસ્થિત ડેટા પ્રકાશિત કરતા નથી.
(11:20 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
