મુંબઇ તા.૨૬: દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્‍ટનો ટ્રેન્‍ડ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. આ સાથે, જોખમો પણ વધી રહ્યા છે. ડિજિટલ રીતે પકડાયેલા લોકોની અને તેમના મહેનતના પૈસા ગુમાવવાની ઘટનાઓ સતત વધી રહી છે. આને ધ્‍યાનમાં રાખીને, RBI એ ડિજિટલ પેમેન્‍ટ માટે કેટલાક કડક નિયમો બનાવ્‍યા છે.

RBI એ ડિજિટલ પેમેન્‍ટ માટેના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. આ આવતા વર્ષે ૧ એપ્રિલથી અમલમાં આવશે. હવે, SMS OTP ઉપરાંત, પાસવર્ડ, ફિંગરપ્રિન્‍ટ અને બાયોમેટ્રિક્‍સ જેવી ઘણી નવી પદ્ધતિઓ (ટુ-ફેક્‍ટર ઓથેન્‍ટિકેશન) દ્વારા વ્‍યવહારો ઓળખી શકાય છે. આનાથી ઓનલાઈન વ્‍યવહારો વધુ સુરક્ષિત અને અનુકૂળ બનશે. આ નવા નિયમોનો હેતુ છેતરપિંડી ઘટાડવાનો અને ગ્રાહકોને વધુ સુરક્ષા પૂરી પાડવાનો છે.

RBI એ ગુરુવારે જાહેરાત કરી કે ડિજિટલ પેમેન્‍ટ માટેના નવા નિયમો આવતા વર્ષે ૧ એપ્રિલથી અમલમાં આવશે. નવા નિયમો SMS-આધારિત વન-ટાઇમ પાસવર્ડ્‍સ (OTP) ઉપરાંત વધારાની ટુ-ફેક્‍ટર ઓથેન્‍ટિકેશન (2FA) પદ્ધતિઓ માટે પરવાનગી આપે છે. RBI એ જણાવ્‍યું હતું કે જો આ માર્ગદર્શિકાઓનું પાલન કર્યા વિના કરવામાં આવેલા વ્‍યવહારોને કારણે કોઈ નુકસાન થાય છે, તો ગ્રાહકને નુકસાન માટે સંપૂર્ણ વળતર આપવામાં આવશે.

RBI એ જણાવ્‍યું હતું કે ઓળખ પદ્ધતિઓ વપરાશકર્તા પાસે કંઈક છે, કંઈક જે વપરાશકર્તા જાણે છે, અથવા કંઈક જે વપરાશકર્તા છે હોઈ શકે છે. આમાં પાસવર્ડ્‍સ, SMS-આધારિત OTP પાસફ્રેઝ, PIN, કાર્ડ હાર્ડવેર, સોફટવેર ટોકન્‍સ, ફિંગરપ્રિન્‍ટ્‍સ અથવા બાયોમેટ્રિક્‍સના કોઈપણ અન્‍ય સ્‍વરૂપ (ડિવાઇસ-નેટિવ અથવા આધાર-આધારિત) શામેલ હોઈ શકે છે. RBI નિર્દેશ સ્‍પષ્ટ કરે છે કે 2FA ફરજિયાત રહેશે અને SMS OTP નો પણ ઉપયોગ કરી શકાય છે.

ભારત એવા વૈશ્વિક બજારોમાંનો એક છે જે 2FA પર ભાર મૂકે છે. નાણાકીય ક્ષેત્રના ખેલાડીઓ વ્‍યવહારો પૂર્ણ કરવા માટે SMS-આધારિત ચેતવણીઓ પર આધાર રાખે છે. કેન્‍દ્રીય બેંકે સૌપ્રથમ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૪ માં આ પગલાની જાહેરાત કરી હતી. ધ્‍યેય ચુકવણી ઇકોસિસ્‍ટમને વૈકલ્‍પિક પ્રમાણીકરણ પદ્ધતિઓ લાગુ કરવા માટે તકનીકી પ્રગતિનો લાભ લેવાની મંજૂરી આપવાનો હતો.

નવા નિયમો અનુસાર ઓછામાં ઓછું એક પ્રમાણીકરણ પરિબળ ગતિશીલ રીતે જનરેટ અથવા ચકાસાયેલ હોવું જરૂરી છે. તે તે વ્‍યવહાર માટે અનન્‍ય હોવું જોઈએ. વધુમાં, સિસ્‍ટમ એવી હોવી જોઈએ જ્‍યાં એક પરિબળ સાથે સમાધાન અન્‍ય પરિબળની વિશ્વસનીયતાને અસર કરતું નથી.