યુએઇના ઇતિહાસને કચકડે કંડારનાર ભારતીય શાહી ફોટોગ્રાફર રમેશભાઇ શુકલ
* મુંબઈ ભારતથી બોટ દ્વારા પાંચ દિવસની દુબઇ સુધી કઠિન મુસાફરી કરી. * રમેશભાઇએ જ્યારે તેનો પાસપોર્ટ બતાવ્યો ત્યારે અધિકારીએ ધ્યાન દોર્યું કે તેના પર ઈમિગ્રેશન સ્ટેમ્પ નથી, અને... * દુબઈ અને શારજાહના ફોટોગ્રાફ માટે વધુ કમિશન મળ્યું અને રમેશભાઇ શુક્લએ તેના પરિવાર - પત્ની તરુબેન અને ચાર વર્ષના પુત્ર નીલને સાથે દુબઇ લઈ જવાનું નક્કી કર્યું. * તે દિવસોમાં લગભગ ૧૦૦ ફોટો શૂટ કરતા, પછી રાત્રે તેને મેન્યુઅલી ડેવલપ કરીને પ્રિન્ટ કરતા. * ૧૯૬૮નું વર્ષ આ લેન્સમેન માટે એક જીવનનો વળાંક હતો. ઉંટની રેસ જોવા આવેલા શેખ ઝાયેદ બિન સુલતાન અલ નાહ્યાન (યુએઈના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ) અને શેખ રશીદ બિન સઈદ અલ મક્તૂમ (યુએઈના પૂર્વ ઉપરાષ્ટ્રપતિ) જમીન પર બેસીને રેસનો આનંદ માણી રહ્યા હતા. રમેશભાઇએ તક ઝડપીને જુદા જુદા ખૂણાથી તેમનો ફોટોગ્રાફ લીધા અને નસીબ ખુલી ગયું. * દુબઇમાં ૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૭૧ ના રોજ યુનિયન કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા તે ક્ષણનો ફોટોગ્રાફ રમેશભાઇએ લીધો તે આજે ‘ધ સ્પિરિટ ઓફ ધ યુનિયન' કહેવામાં આવે છે અને યુએઈનું પ્રતીક છે. આજે, તે દેશભરમાં ગર્વથી પ્રદર્શિત થાય છે અને ૫૦ AeD બેંકનોટ પર પણ દર્શાવવામાં આવે છે.
ઊંટ દોડ દરમિયાન મહામહિમ શેખ ઝાખેદ બિન સુલતાન અલ નાહ્નાન અને મહામહિમ શેખ રશીદ બિન સઇદ અલ મકતૂમ
આ ફોટો ૨૦૦૬માં લીધો હતો, બુર્જ ખલીફા લગભગ ૬૦ સ્તરો સુધી પહોંચ્યો હતો અને તેની ઊંચાઇ લગભગ ૨૪૦ મીટર હતી
તેઓનો જન્મ અમદાવાદમાં ૧૯૩૮માં થયો હતો : આજે તેમનો ૮૭મો જન્મદિવસ છે
૧૯૭૦ના દાયકામાં દુબઇ ક્રીકના કિનારે રમેશ શુકલા (ડાબે) તેમના પત્ની તરૂબેન અને પુત્ર નીલ સાથે
વર્ષ ૧૯૬૫ માં મારા ખિસ્સામાં ફક્ત ૫૦ ભારતીય રૂપિયા અને મારા પિતા દ્વારા ભેટમાં મળેલા રોલીકોર્ડ કેમેરા સાથે મેં અજાણ્યા દેશની યાત્રા શરૂ કરી. મારું જહાજે મુંબઇ થી શારજાહ સફર કરી જ્યાં મારું સ્વાગત અનંત રણની રેતી અને મોટા રસ્તાઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યું - ફક્ત એક વિશાળ, અજાણી ભૂમિ.. મને ખબર નહોતી કે તે ક્ષણ મારા જીવનભરના મિશનની શરૂઆત થશે.. મારી ફોટોગ્રાફી દ્વારા અમીરાત (દુબઇ) ની વાર્તા કહેવાની બસ એજ શરૂઆત હતી. આ શબ્દો છે મૂળ ભારતના અને વર્ષોથી દુબઇ વસેલા રોયલ ફોટોગ્રાફર શ્રી રમેશભાઇ શુક્લના. દુબઇમાં ૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૭૧ના રોજ યુનિયન કરાર પર હસ્તાક્ષર થયા તે ક્ષણનો ફોટોગ્રાફ જે હવે ‘ધ સ્પિરિટ ઓફ ધ યુનિયન' કહેવામાં આવે છે અને યુએઈના જન્મનું પ્રતીક છે. આજે, તે દેશભરમાં ગર્વથી પ્રદર્શિત થાય છે અને ૫૦ AeD બેંકનોટ પર પણ દર્શાવવામાં આવે છે. તેને કેદ કરનાર એટલે વિશ્વવિખ્યાત ફોટોગ્રાફર રમેશભાઇ શુક્લ. ૨૬ સપ્ટેમ્બરે તેમનો જન્મદિવસ છે.
મુંબઈ ભારતથી બોટ દ્વારા પાંચ દિવસની દુબઇ સુધી કઠિન મુસાફરી કરી. જે દરમિયાન રમેશભાઇએ પેક કરેલા થોડા કેળાના સહારે દિવસ પસાર કર્યા. તે સમયે તેઓની ઉંમર ૨૦ વર્ષ હતી. શારજાહમાં જમીન પર પગ મુકીને તેઓ ખુબ ખુશ હતા. મુંબઇ થી શારજહાં ના બોટ પ્રવાસમાં ૪૨ લોકો હતા અને લાંબી મુસાફરી પછી ખૂબ થાકી ગયા હતા. તેમના ખિસ્સામાં ફક્ત ૫૦ રૂપિયા (આજની કિંમત આશરે ૭૭ દિરહામ) હતા પરંતુ તેણે જે નાની સુટકેસ મજબૂતીથી પકડી રાખી હતી તેમાં ઘણી કિંમતી વસ્તુઓ હતી. ફિલ્મના ૨૫ રોલ અને એક રોલીકોર્ડ કેમેરા જે તેના પિતા કે જેઓ ગુજરાતમાં કાપડના વેપારી હતા તેમણે તેને તેમના ૧૪મા જન્મદિવસે આપ્યો હતો. રમેશભાઇ કહે છે, ‘મારી સુટકેશને પકડીને, હું નીચે ચાલ્યો ગયો પરંતુ સફર પછી હું એટલો થાકી ગયો હતો કે મેં એક નાની ઓફિસના છાયામાં આરામ કરવાનું નક્કી કર્યું જેની સામે થોડા લોકો કતારમાં ઉભા હતા.'
રમેશભાઇએ ઝડપથી ઊંઘ લીધી અને બે કલાક પછી જાગી ગયા. મુંબઈના તે સમયના અખબારના ફોટોગ્રાફર જે અહિં આરબ જીવનને કેદ કરવા માટે એક કાર્ય પર હતા તેઓ પોતાનું કામ શરૂ કરવા માટે બજાર વિસ્તારમાં ગયા. આ સ્થળના લ્લશ્યો, અવાજો અને ગંધ ખૂબ જ રસપ્રદ અને વિચિત્ર હતા. તેઓ યાદ કરે છે કે સામાન્ય લોકો પોતાના કામકાજમાં વ્યસ્ત હતા, સ્થાનિક વેપારીઓ પોતાનો માલ વેચતા હતા. બધું એટલું રસપ્રદ હતું કે મેં ઝડપથી મારો કેમેરો કાઢ્યો અને શૂટિંગ શરૂ કર્યું. તેઓને ખબર નહોતી કે બંદર નજીક ઇમિગ્રેશન ઓફિસમાં એક મોટી સમસ્યા ચાલી રહી છે - તે જગ્યા જ્યાં તે સૂઈ ગયા હતા. બોટના મેનિફેસ્ટમાં ૪૨ મુસાફરો દેખાતા હતા પરંતુ ઇમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર ફક્ત ૪૧ મુસાફરો જ મળ્યા હતા. એક માણસ - રમેશભાઇ શુક્લા - ગાયબ થઈ ગયા હોય તેવું લાગતું હતું. રમેશભાઇ કહે છે, ‘હું મારા કેમેરામાં વ્યસ્ત હતો ત્યારે મોટરબાઈક પર એક પોલીસ અધિકારી આવ્યો અને મને પૂછ્યું કે હું કોણ છું અને હું ત્યાં શું કરી રહ્યો છું?' રમેશભાઇએ જ્યારે તેનો પાસપોર્ટ બતાવ્યો ત્યારે અધિકારીએ ધ્યાન દોર્યું કે તેના પર ઈમિગ્રેશન સ્ટેમ્પ નથી. તેમણે ખૂબ માફી માંગી અને કહ્યું કે મને ઇમિગ્રેશન પ્રક્રિયાઓ વિશે કોઈ ખ્યાલ નથી. અને ઉતર્યા પછી જે બન્યું તે બધું પણ સમજાવ્યું.' તે અધિકારી ખૂબ જ દયાળુ માણસ હતા. તેમણે રમેશભાઇને પૂછ્યું કે શું તેમની પાસે ખાવા માટે કંઈ છે? અને જ્યારે તેમણે ના પાડી ત્યારે અધિકારી રમેશભાઇને તેમની બેસાડી તેમના ઘરે લઈ ગયા જ્યાં સરસ ભોજન પીરસવામાં આવ્યું. અધિકારીના ઘરે બે કલાક આરામ કરી પછી તેઓ તેમને શારજાહ એરપોર્ટ લઈ ગયા. ત્યાં, તેમણે ઇમિગ્રેશન કાઉન્ટર પર રમેશભાઇના પાસપોર્ટ પર સ્ટેમ્પ લગાવી દીધો અને કહ્યું, ‘હવે તમે જઈને તમારું કામ કરી શકો છો.'
રમેશભાઇને નવી જગ્યા સાથે પ્રેમ થવામાં લાંબો સમય લાગ્યો નહીં. ‘સ્થાનિક લોકો ઉષ્માભર્યા, સ્વાગત કરનારા અને આતિથ્યશીલ હતા. શારજાહમાં બે દિવસ રહ્યા પછી રમેશભાઇ શુક્લ આ વિસ્તારની શોધખોળ કરવાનું નક્કી કર્યું અને શાબ્દિક રીતે દુબઈ તરફ કૂચ કરી. જે ટૂંક સમયમાં તેમનું નવું ઘર બનવાનું હતું. ‘ખાડીની આસપાસનો વિસ્તાર મનોહર હતો. તેઓ યાદ કરે છે કે, ‘મેં દુબઈ ખાડી, ખાડી પાસે રહેતા લોકો, બોટ અને વાહકોના ફોટા પાડ્યા... તે સમયે પણ હું શહેરના વાતાવરણથી પ્રભાવિત અને અભિભૂત થઈ ગયો હતો. તેમાં એક અસાધારણ ધમાલ હતી, ધબકતું જીવન હતું.' તે સમયે - ૬૦ ના દાયકામાં - કેમેરા અને ફોટોગ્રાફસ અસામાન્ય હતા તેથી જ્યારે તેમણે શૂટિંગ શરૂ કર્યું ત્યારે તેમના ઘણા વિષયો રસપ્રદ અને ભયભીત હતા. ‘તેઓ મારા કેમેરા વિશે ‘મશીન' વિશે વધુ જાણવા માંગતા હતા,' સદભાગ્યે ઉપખંડ સાથેના ધમધમતા વેપારને કારણે લગભગ બધા જ હિન્દીમાં વાતચીત કરી શકતા હતા તેથી વાતચીત એક મોટી સમસ્યા નહોતી.
એક મહિના પછી રમેશભાઇ શુક્લ મુંબઈ (તે સમયે બોમ્બે) પાછા ફર્યા કારણ કે તેમની પાસે પૈસા ખતમ થઈ ગયા હતા. તેમણે પોતાની સાથે લાવેલા બધા ૨૫ રોલના ફોટા પાડ્યા હતા અને ફોટોગ્રાફસ વિકસાવીને છાપ્યા પછી તેમણે કેટલાક ભારતીય સામયિકોને ફોટોગ્રાફનો સંગ્રહ મોકલ્યો હતો. તેઓ કહે છે, ‘ફોટો પ્રકાશિત થયા પછી આ ફીચર્સે ખૂબ જ સારો પ્રતિસાદ મેળવ્યો કારણ કે ઘણા વાચકો માટે તે પહેલી વાર હતું જ્યારે તેઓ એવી જગ્યા જોઈ રહ્યા હતા જેના વિશે તેમણે ફક્ત વેપારીઓ અને પ્રવાસીઓ પાસેથી સાંભળ્યું હતું.' આ ફોટોગ્રાફસે તેમને ગલ્ફ પ્રદેશ વિશે નવી સમજ આપી.' દુબઈ અને શારજાહથી સમાન ફીચર માટે તેને વધુ કમિશન મળ્યું અને આ વખતે રમેશભાઇ શુક્લએ તેના પરિવાર - પત્ની તરુબેન અને પછી ચાર વર્ષના પુત્ર નીલને સાથે લઈ જવાનું નક્કી કર્યું. ફરીથી બોટ દ્વારા મુસાફરી કરીને ત્રણેય દેરા પહોંચ્યા જ્યાં રમેશભાઇએ એક સ્ટુડિયો સ્થાપ્યો જેનું નામ ‘નીલ કમલ' હતું. 'દેરા અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં ફોટો તેમના માટે ઘણું બધું હતું. આ બધું ફિલ્મમાં કેદ કરવા માટે ઉત્સુક રમેશભાઇ સવારે ૫ વાગ્યે ઉઠતા, ચાનો કપ લઈને ખભા પર કેમેરા મૂકીને અમીરાત જાગી રહ્યું હોય તેના ફોટા લેવા માટે નીકળી પડતા. તેમનો જુસ્સો લોકો હતા અને તેમણે પુરુષો, ષીઓ અને બાળકોના શક્ય તેટલા ફોટા લેવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું.
લગભગ ૧૧ વાગ્યે પોતાના સ્ટુડિયોમાં પાછા ફરતા રમેશભાઇ પોતાના બીજા શોખ - કલા - તરફ વળતા મોડી સાંજ સુધી પોતાના ચિત્રરૂમ પાસે બેસીને કેનવાસ પર આકર્ષક છબીઓ બનાવતા. પછી સાંજ પડતા પહેલા તે ફરીથી વધુ ફોટોગ્રાફ લેવા માટે બહાર નીકળતા કારણ કે સાંજ ફોટોગ્રાફી માટે ખૂબ જ પ્રકાશ આપે છે અને મોડી રાત્રે ઘરે પાછા ફરતા પણ તેઓ વ્યસ્ત રહેવામાં ખુશ હતા. તેમના માટે એક દિવસમાં ૨૪ કલાક પૂરતા નહોતા લાગતા. જોકે, રમેશભાઇ શુક્લનું જીવન તેમણે જે રંગોથી રંગ્યું હતું તેટલું તેજસ્વી અને રંગીન નહોતું. ઝાબીલ રોડ પરના તેમના હાલના ચાર બેડરૂમવાળા ભવ્ય એપાર્ટમેન્ટથી ઘણું દૂર, દેરામાં તેમનું ઘર તેમના સ્ટુડિયોની પાછળ એક નાનું, અંધારું, ત્રણ રૂમનું માળખું હતું જ્યાં રસોડાના વાસણો અને એક ડોલ ફિલ્મ બનાવવા માટે ટ્રે તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતા હતા. તેમના પત્ની પુત્ર નીલને સતત યાદ અપાવતા કે ફિલ્મ પ્રોસેસ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા રસાયણોના કેન સાથે ન રમવું. રમેશભાઇ શુક્લ કહે છે, ‘તે દિવસોમાં હું દિવસમાં લગભગ ૧૦૦ ફોટો શૂટ કરતો હતો, પછી રાત્રે તેને મેન્યુઅલી ડેવલપ કરીને પ્રિન્ટ કરતો હતો.'
નિખાલસ ફોટા તેમની ખાસિયત પણ તેમને નિયમિતપણે લગ્ન, ઉજવણી... લગભગ કોઈપણ સમારંભની ફોટોગ્રાફી માટે આમંત્રણ આપવામાં આવતું હતું. ક્યારેક સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓને કેદ કરવા માટે તેઓ બિનઆમંત્રિત પણ પહોંચી જતા હતા. તેમનો શોખ બહારના ફોટોગ્રાફ હતા અને તેઓ શક્ય તેટલો સમય લોકો અને શહેરના આત્માનો ફોટોગ્રાફ લેવા માંગતા હતા. તેઓ અબુ ધાબીની મુલાકાત યાદ કરતા કહે છે, ‘તે સમયે ખાસ મુસાફરી પાસની જરૂર પડતી હતી. મેં ત્યાં પણ ઘણી બધી તસવીરો લીધી હતી. ફોટોગ્રાફી સ્ટુડિયોમાંથી રમેશભાઇને મળતી આવક તેમના પરિવારનું ગુજરાન ચલાવવા માટે પૂરતી નહોતી કારણ કે તે તે્મની કમાણીનો મોટો હિસ્સો તેના સાધનોને અપગ્રેડ કરવા માટે અલગ રાખતા હતા. તેમણે સ્મિત સાથે કહેલું કે, ‘હું ખુશ અને આભારી છું કે મારી પત્નીએ આ બાબત ક્યારેય ફરિયાદ કરી નથી,'
૧૯૬૮નું વર્ષ આ લેન્સમેન માટે એક જીવનનો વળાંક હતો. શારજાહમાં ત્રણ દિવસની ઊંટ દોડ યોજાવાની છે તેવા સમચાર મળતાજ રમેશભાઇ શુક્લ તેમની સાયકલ અને કેમેરા સાથે રેસ ટ્રેક તરફ નીકળી પડ્યા. ત્યાં, તેઓ શેખ ઝાયેદ બિન સુલતાન અલ નાહ્યાન જે પાછળથી યુએઈના રાષ્ટ્રપતિ બન્યા અને શેખ રશીદ બિન સઈદ અલ મક્તૂમ જે પાછળથી યુએઈના ઉપરાષ્ટ્રપતિ અને દુબઈના શાસક બન્યા તેઓને રેસ જોતા જોઈને આﾍર્યચકિત થઈ ગયા. તેઓ જમીન પર બેસીને રેસનો આનંદ માણી રહ્યા હતા. રમેશભાઇએ તક ઝડપીને જુદા જુદા ખૂણાથી તેમનો ફોટોગ્રાફ લેવાનું શરૂ કર્યું અને તે સ્થળના ઉત્સાહ અને ઉર્જાને સમાવવાનો શ્રેષ્ઠ પ્રયાસ કર્યો. રેસ પૂરી થયા પછી તેઓ ઝડપથી દુબઈમાં તેના સ્ટુડિયોમાં પાછા ગયા, ફોટો પ્રોસેસ કર્યા અને છાપ્યા અને બીજા દિવસે ટ્રેક પર પાછા ફર્યા. શેખ ઝાયેદ રેસ જોવા માટે ત્યાં હતા અને વિરામ દરમિયાન રમેશભાઇ શુક્લ તેમની પાસે ગયા અને તેમનો બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ પોટ્રેટ રજૂ કર્યો. શેખ ઝાયેદને ફોટો ગમ્યો હોય તેવું લાગતું હતું કારણ કે તેમણે સ્મિત કર્યું તેના પર સહી કરી પછી એવું કંઈક કર્યું જે રમેશભાઇ ક્યારેય ભૂલીશે નહીં. તેમણે રમેશભાઇને તે પેન આપી જેનો ઉપયોગ તેમણે ફોટો પર ઓટોગ્રાફ આપવા માટે કર્યો હતો અને કહ્યું હતું કે ‘તમે નંબર વન છો'. શેખ ઝાયેદના પ્રોત્સાહનના શબ્દો અને તેમના હાવભાવથી રમેશભાઇએ એક એવા દેશનો ઇતિહાસ લખવાનું ચાલુ રાખવાની પ્રેરણા મળી જે નિર્માણ પામી રહ્યો હતો. પ્રશંસાથી ઉત્સાહિત થઈને રમેશભાઇ શુક્લએ આ પ્રદેશની છબીઓ ફિલ્મ અને કેનવાસ પર કેદ કરવામાં વધુ સમય વિતાવવાનું શરૂ કર્યું.
થોડા વર્ષો પછી ૧૯૭૧ માં તેઓ હજારો લોકો સાથે દુબઈના જુમેરાહમાં યુનિયન હાઉસ ખાતે એક યુગાંતરક ક્ષણના સાક્ષી બન્યા અને એ ક્ષણ હતી યુએઈની રચના માટે સંધિ પર હસ્તાક્ષર. રમેશભાઇ કહે છે, ‘હું સવારે ૬ વાગ્યે સ્થળ પર હતો. મહાનુભાવોના આગમન પહેલાં. જેમ જેમ અમીરાતના શાસકો હસ્તાક્ષર માટે આવવા લાગ્યા મારું હૃદય ધબકવા લાગ્યું. તે એટલો મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગ હતો કે મને લાગ્યું કે મારું હૃદય ધબકાર ચૂકી જશે. જેમ જેમ શાસકો યુનિયન હાઉસમાં પોતાનું સ્થાન ગ્રહણ કરી રહ્યા હતા રમેશભાઇ અને અન્ય રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા કર્મચારીઓએ આ ઐતિહાસિક ક્ષણને ભવિષ્ય માટે કેદ કરવાનું શરૂ કર્યું. જ્યારે સંધિ પર હસ્તાક્ષર શરૂ થયા ત્યારે મારી નજર શેખ ઝાયેદના હાથમાં રહેલી કલમ પર ચોંટી ગઈ. હું તે ક્ષણને કેદ કરવા માંગતો હતો જે તે દસ્તાવેજ પર સહી કરશે તેથી મેં મારી જાતને એક યોગ્ય સ્થાને મૂકી. હું માંડ પાંચ કે છ ફૂટ દૂર હતો અને એટલો ઉત્સાહિત હતો કે જ્યારે મેં મારા કેમેરાને તેમના હાથ અને તેમની કલમ પર કેન્દ્રિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો ત્યારે મારા હાથ ધ્રૂજી રહ્યા હતા. મને ખબર હતી કે તે સૌથી મહત્વપૂર્ણ ક્ષણ છે - એક ઐતિહાસિક ક્ષણ. તેમના હસ્તાક્ષર કરતો ફોટો મને લાગે છે કે મારા શ્રેષ્ઠ કાર્યોમાંનો એક છે.'
વધુ રોમાંચક ક્ષણો આવવાની હતી. જે ફોટો યુએઈના ઇતિહાસનું પ્રતીક બનવાનું હતું તે થોડી મિનિટો પછી બનશે. દસ્તાવેજ પર હસ્તાક્ષર થયા પછી તાળીઓનો ગડગડાટ શરૂ થયો ત્યારબાદ શાસકોએ યુનિયન હાઉસની બહાર યુએઇ ધ્વજ ફરકાવવા માટે પગ મૂક્યો. રમેશભાઇ શુક્લએ અનુમાન લગાવ્યું કે શાસકો ધ્વજસ્તંભ પાસે ભેગા થશે અને ઝડપથી ત્યાં દોડી ગયા. હકીકતમાં જમીન પર પડી જઇને તેમણે કેમેરો બહાર કાઢ્યો અને ક્લિક કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે સતત સાત ફોટા લીધા હતા. તેમાંથી એકમાં યુએઇ ધ્વજ સામે ઉભા રહેલા નેતાઓ ઊંચા ધ્વજસ્તંભ પર આનંદથી લહેરાતો ધ્વજ દેખાય છે. જેનું એક સંસ્કરણ આગળ જઇને તે ફોટો બન્યો જે હવે ‘સ્પિરિટ ઓફ ધ યુનિયન' લોગો છે અને સરકારી કચેરીઓ, સંગ્રહાલયો, મેટ્રો સ્ટેશનો અને બમ્પર સ્ટીકરોમાં જોઈ શકાય છે.
વર્ષોથી, રમેશભાઇ શુક્લએ હજારો અને લાખો ફોટા લીધા છે. જેમાંથી કેટલાક તેમના પ્રકાશિત પુસ્તકોમાં સ્થાન પામ્યા છે. તેઓ કહે છે, ‘હું યુએઈના ઇતિહાસનો ભાગ બનીને ખૂબ ખુશ છું અને ભવિષ્ય માટે ઇતિહાસ રેકોર્ડ કરવાનો મને આનંદ છે.' દુબઈના મેટ્રો સ્ટેશનો, સંગ્રહાલયો, ઓફિસો, સ્ટેમ્પ્સ અને ચલણ પર પણ તેમણે લીધેલા ફોટો જોઈને તેમને ખૂબ આનંદ થાય છે. ‘એતિહાદ મ્યુઝિયમમાં છેલ્લા ૫૦ વર્ષના તેમના કાર્યોનો એક ભાગ જોવો એ એક મહાન સન્માન હતું. તેમનું એક સ્વપ્ન સાકાર થયું.'
ખંતપૂર્વક પોતાના પોર્ટફોલિયોનું વિસ્તરણ કરતી વખતે રમેશભાઇ શુક્લએ પોતાના કામને ન્યાય ન આપે ત્યાં સુધી પોતાના વતન પાછા નહીં ફરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી અને યુએઈની પરિવર્તનકારી યાત્રાને કેદ કરવાના પોતાના જુસ્સાને પૂર્ણ કર્યો. તેમણે ૧૪ વર્ષના સમર્પણ પછી જ ભારતની મુલાકાત લીધી હતી. ૮૬ વર્ષની ઉંમરે પણ, ફોટોગ્રાફી પ્રત્યેનો મારો જુસ્સો પહેલા જેવો જ તેજ છે. તેઓને અનેક સન્માન અને એવોર્ડ્સ મળ્યા છે.આજે તેમના વારસામાં આઠ પુસ્તકોનો સમાવેશ થાય છે, જે દરેક તેમના દ્રષ્ટિકોણથી યુએઈની નોંધપાત્ર પ્રગતિનું વર્ણન કરે છે. તેમનું કાર્ય ફક્ત દેશમાં જ નહીં પરંતુ વિશ્વભરની અસંખ્ય ગેલેરીઓનો ભાગ રહ્યું છે. તેમના ફોટોગ્રાફસથી રસ ધરાવતા લોકો માટે, તે સમગ્ર દુબઈમાં પ્રદર્શિત થાય છે. એતિહાદ મ્યુઝિયમના હોલમાં હોય કે મેટ્રો સ્ટેશનોના ધમધમતા કોરિડોરમાં, આ ચિત્રો તેમના અસાધારણ સિધ્ધીનો પુરાવો છે.
રમેશભાઇ શુક્લ દ્વારા પ્રકાશિત ફોટોગ્રાફિક પુસ્તકો
* ધ યુએઇ ફોર્મેટિવ ઇયર્સ ૧૯૬૫ - ૭૫, ૧૯૯૬
* ફાધર ઓફ દુબઇ - શેખ રશિદ બિન સાઇદ અલ મક્તૂમ, ૧૯૯૯
* ધ યુએઇ - ફિફટી ઇયર્સ ઇન પિક્ચર્સ, ૨૦૦૦
* યુનાઇટેડ અરબ એમિરેટ્સ - ધ ફર્સ્ટ ૩૦ ઇયર્સ, ૨૦૦૨
* ધ યુનાઇટેડ અરબ એમિરેટ્સ - ફોર્ટી ઇયર્સ ઓફ હિસ્ટોરિકલ ફોટોગ્રાફસ, ૨૦૧૧
* ધ યુનાઇટેડ અરબ એમિરેટ્સ - ફિફટી ઇયર્સ ઇન પિક્ચર્સ, ૨૦૧૫
* શારજાહ - ધ રાઈઝિંગ સન, ૨૦૧૫
* ફાઉન્ડિંગ ફાધર્સ - ઝાયેદ એન્ડ રશિદ, ૨૦૧૮
દુબઇની કરન્સીમાં રમેશભાઇ શુક્લએ ઝડપેલ તસવીર આજે પણ પ્રસિધ્ધ થાય છે
૨ ડિસેમ્બર, ૧૯૭૧ ના રોજ અબુ ધાબીના અમીર શેખ ઝાયેદ બિન સુલતાન અલ નાહ્યાન, યુએઈની રચના માટેના કરાર પર હસ્તાક્ષર કરી રહ્યા હતા. એ વખતે રમેશભાઇ શુક્લ ત્યાં હાજર હતા અને તેઓએ એ હસ્તાક્ષરની એવી લાક્ષણીક તસવીર ખેંચી કે તે ઇતિહાસ બની ગઇ. ૫૦ દિરહામની નોટ પર શુક્લાજીએ ખેંચેલ તે તસવીર યુએઈના સ્થાપક પિતા અને શેખ ઝાયેદના હસ્તાક્ષરના ફોટા દર્શાવવામાં આવ્યા છે. જે આજે પણ
એટલા જ જીવંત છે.
એક ‘વિશ્વ-પ્રસિદ્ધ' કેમેરા
રમેશભાઇ શુક્લાએ ૧૯૭૦, ૮૦ અને ૯૦ના દાયકા દરમિયાન દુબઈ અને અમીરાતનું દસ્તાવેજીકરણ કરવાનું ચાલુ રાખ્યું. જોકે તેમની પાસે હજુ પણ આ સમયગાળાના ‘સેંકડો' અવિકસિત ફિલ્મ રોલ છે. તે હજુ પણ તેમને વિકસાવી રહ્યા છે. દર થોડા વર્ષે પ્રદર્શનોમાં શેખોની અદ્રશ્ય છબીઓ બહાર પાડે છે. પોતાના વારસાને ચાલુ રાખવા માટે શુક્લાજીએ - તેમના પુત્ર નીલની મદદથી અમીરાતી ફોટોગ્રાફરોની આગામી પેઢીને એનાલોગ ફોટોગ્રાફીની તકનીકી કુશળતા શીખવવા માટે એક ડાર્કરૂમ લેબની સ્થાપના કરી છે. સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૪ માં ૧૦ વિદ્યાર્થીઓ માટે શરૂ થયેલ એક વર્ષનો ‘માસ્ટરક્લાસ' કોર્સ, સરકારી સંસ્થા દુબઈ કલ્ચર દ્વારા મફત હતો. શુક્લાજીને આશા છે કે તેઓ યુવા ફોટોગ્રાફરોને ડિજિટલ ફોટોગ્રાફીના આગમન પછી ખોવાયેલી કુશળતા પ્રાપ્ત કરવાની તક આપશે.
રમેશભાઇએ ફોટોગ્રાફથી યુએઇનો ઇતિહાસ કબજે કર્યો..
રમેશભાઇએ ફોટોગ્રાફથી યુએઇનો ઇતિહાસ કબજે કર્યો. તેઓએ ઊંટ દોડ પછી શેખને ફોટોગ્રાફ બતાવ્યા એ પછી તેમને ફોટોગ્રાફર તરીકે સત્તાવાર કાર્યક્રમોમાં આમંત્રણ મળતું થયું. તે એવા સ્થળો અને લોકો સુધી પહોંચતા જેનું તે થોડા વર્ષો પહેલા માત્ર સ્વપ્ન જ જોઈ શકતા હતા. તેમણે રાજવી પરિવાર સાથે મિત્રતા કેળવી અને દુબઈના શાસક શેખ રશીદ બિન સઈદ અલ મક્તુમે તેમને અમીરાતમાં રહેવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા તેથી ૧૯૭૦ માં તેમના પત્ની અને પુત્ર દુબઈમાં તેમની સાથે જોડાયા હતા.
રમેશભાઇના પુત્ર નીલ યાદ કરે છે કે, સંસાધનોની અછત હતી ખાસ કરીને પાણી જે રણમાં કુવાઓમાંથી ગધેડા દ્વારા પહોંચાડવામાં આવતું હતું. ફોટા બનાવવા માટે વપરાતા પાણીનું ચોક્કસ માપન કરવું પડતું હતું અને રમેશભાઇ શુક્લાની પત્ની તરૂબેન તેના પતિના કાર્યમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવતા હતા. જ્યારે શુક્લાજી ઘટનાઓની ફોટોગ્રાફી કરી રહ્યા હતા ત્યારે તેણીએ ટેકનિકલ નોંધો રેકોર્ડ કરી હતી જે ચિત્રો કેવી રીતે વિકસાવવામાં આવ્યા તેના પર અસર કરશે જેમ કે લાઇટિંગ, એક્સપોઝર અને શટર સ્પીડ વગેરે. આ રીતે યુએઇના આખા ઇતિહાસને કચકડે કંડારર્યો હતો.
૭૦ અને ૮૦ ના દાયકા દરમિયાન લેવામાં આવેલી ૨,૦૦૦ થી વધુ ફિલ્મોના રોલ પ્રોસેસ કર્યા નથી!
બસ્તાકિયાથી શિફટ થઈ રહ્યા હતા ત્યારે તેમને ફોટોગ્રાફસ અને ચિત્રોના સંગ્રહને પરિવહન કરવા માટે પાંચ મોટા ટ્રક ભાડે લેવા પડ્યા હતા !
ઘણા વર્ષો સુધી તેમની કેટલીક કૃતિઓ બર દુબઈમાં અલ ફહિદી હિસ્ટોરિકલ નેબરહુડ (અગાઉ બસ્તાકિયા) ખાતે ઍક પ્રદર્શન વિસ્તારમાં પ્રદર્શિત કરવામાં આવી હતી. તેમના ફોટા ત્યાંના ૧૭ રૂમની દિવાલોને શણગારતા હતા. જ્યારે તેઓ બસ્તાકિયાથી શિફટ થઈ રહ્ના હતા ત્યારે તેમને ફોટોગ્રાફસ અને ચિત્રોના સંગ્રહને પરિવહન કરવા માટે પાંચ મોટા ટ્રક ભાડે લેવા પડ્યા હતા. રમેશભાઇ જેઓ ઘણા વિશ્વ નેતાઓને મળ્યા છે અને ફોટોગ્રાફી કરી છે, તેઓ કહે છે કે, તેમણે હજુ સુધી ૭૦ અને ૮૦ ના દાયકા દરમિયાન લેવામાં આવેલી ૨,૦૦૦ થી વધુ ફિલ્મોના રોલ પ્રોસેસ કર્યા નથી. ’તેમાંથી ઘણા યુઍઈના શાસકોના નિખાલસ ચિત્રો છે. મારી પાસે તે રોલ વિકસાવવાનો સમય નથી. તેમણે સેંકડો ચિત્રો પણ બનાવ્યા છે. શાસકો, પ્રકૃતિ, યુઍઈના શરૂઆતના દિવસો વગેરે.
insta: @ramesh_shukla
www.rameshshukla.com
FB: ramesh.shukla.338
શ્રી રમેશભાઇ શુકલ
રોયલ ફોટોગ્રાફર
ફોર સિઝન્સ રમેશ ગેલેરી
દુબઇ (યુઍઇ)
પી.ઓ બોકસ ૫૦૪૪૧૧
ફોનઃ(+૯૭૧) ૫૦૬૫૯૪૨૫૦
મેઇલઃ [email protected]
www.rameshshukla.com
(12:07 PM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
