જાલોર: રાજસ્થાનની ધરતી હંમેશા વીરતા અને બળવાની અદભૂત વાર્તાઓથી સમૃદ્ધ રહી છે. આવી જ એક ગાથા જાલોરના બે કુખ્યાત ડાકુઓ— કાનિયા વેલિયા અને ચંપાડી—ની છે, જેમને સ્થાનિક લોકો આજે પણ ડરથી નહીં, પણ આદરથી યાદ કરે છે. તેમને તેમના સમયના "રાજસ્થાનના રોબિન હૂડ્સ" તરીકે ઓળખવામાં આવતા હતા, કારણ કે તેમનો એક જ સિદ્ધાંત હતો: ધનવાનોને લૂંટવા અને તે સંપત્તિ ગરીબોને વહેંચી દેવી.

ગરીબીમાંથી બળવાખોર બનેલો કાનિયા
કાનિયા વેલિયાનું બાળપણ અત્યંત ગરીબીમાં વીત્યું હતું. જીવનનિર્વાહ માટે મજૂરી કરવા છતાં, સંજોગોએ તેને ગુનાના માર્ગે ધકેલ્યો. જોકે, તેનો ગુનો સામાન્ય નહોતો. તે ખાસ કરીને ધનિકો અને વ્યાજખોર શાહુકારોને નિશાન બનાવતો હતો અને લૂંટનો મોટો હિસ્સો ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ પરિવારોમાં વહેંચી દેતો હતો. આ માનવતાવાદી વલણને કારણે જ સામાન્ય લોકો તેને ડાકુના બદલે પોતાનો ટેકો (સહાય) માનતા હતા.

ચંપા ભરવાડ સાથેની અનોખી ભાગીદારી
કાનિયાના જીવનમાં વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે તે પોલીસથી બચીને માઉન્ટ આબુ ખાતે ચંપા ભરવાડ (જેને ચંપાડી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવતી) ને મળ્યો. ચંપાએ તેને માત્ર આશ્રય જ ન આપ્યો, પણ તેને ધાર્મિક ભાઈની જેમ આદર આપીને પોતાનો પરિવાર ગણ્યો. ત્યાંથી, ચંપા પણ કાનિયાની ગેંગનો ભાગ બની ગઈ અને અનેક લૂંટમાં સક્રિયપણે મદદ કરી.

જાલોર અને આસપાસના વિસ્તારોમાં આ જોડીનો આતંક હતો, પરંતુ ગરીબો તેમના માટે પ્રાર્થના કરતા હતા.
•    તાત્કાલિક મદદ: સ્થાનિક લોકોના કહેવા મુજબ, જો ગામના કોઈ ગરીબ પરિવારને લગ્ન કરવા માટે અથવા અન્ય કોઈ જરૂરિયાતના સમયે પૈસાની તાત્કાલિક જરૂર પડતી, તો કાનિયા અને ચંપાડી તુરંત મદદ કરવા તૈયાર રહેતા હતા.
•    સુંધા માતાના ભક્ત: તેઓ સુંધા માતાના મહાન ભક્ત માનવામાં આવતા હતા, અને લોકો માનતા હતા કે માતાના આશીર્વાદ જ તેમને પોલીસની પકડથી બચાવતા હતા.

સ્થાનિક રહેવાસી શ્યામલાલ સૈને પુષ્ટિ કરી કે તેમના વડીલો હંમેશા કહેતા હતા કે કાન્હા અને વેલા ખરાબ માણસો નહોતા, પરંતુ તેઓ માનવતાવાદી હતા. આજે પણ જાલોરની લોકવાયકાઓમાં કાનિયા અને ચંપાડી ગુનેગારો નહીં, પણ એક એવા બળવાખોરો તરીકે જીવંત છે, જેમણે ગરીબી સામે હથિયાર ઉઠાવ્યું હતું.