વૈવાહિક વિખવાદ અને પરસ્પર મતભેદોને કારણે થયેલી આત્મહત્યાને ઉશ્કેરણી ગણવામાં આવશે નહીં: અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટ
કૌટુંબિક વિવાદમાં મારે મરી જવું જોઈએ જેવા ક્ષણિક આવેગવાળા શબ્દોને કોર્ટે ઉશ્કેરણીના સ્વરૂપના ગણ્યા નહીં
અલ્હાબાદ તા.૪: અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટે વૈવાહિક મતભેદ અથવા પરસ્પર મતભેદને કારણે થતી આત્મહત્યા અંગે એક મહત્વપૂર્ણ અવલોકન કર્યું છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ પતિ કે પત્ની વૈવાહિક મતભેદ અથવા પરસ્પર મતભેદને કારણે આત્મહત્યા કરે છે, તો કોર્ટ તેને આત્મહત્યા માટે ઉશ્કેરણી ગણશે નહીં. આ અવલોકન ઔરૈયા જિલ્લામાં આત્મહત્યા માટે ઉશ્કેરણીના કેસમાંથી ઉદ્ભવ્યું છે. કોર્ટે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે વૈવાહિક મતભેદ અને ઘરેલું મતભેદ એકદમ સામાન્ય છે. જો કોઈ પતિ કે પત્ની આ કારણોસર આત્મહત્યા કરે છે, તો એવું માની શકાય નહીં કે મૃતકે ઉશ્કેરણીને કારણે આત્મહત્યા કરી છે.
કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે વૈવાહિક મતભેદ દરમિયાન કોઈને મૃત્યુ પામવાનું કહેવું અને પછી આત્મહત્યા કરવી એ ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ ૩૦૬ હેઠળ સજાપાત્ર ગુનો નથી. જાસ્ટિસ સમીર જૈનની સિંગલ બેન્ચે રચના દેવી, ફિરોઝ અને કમલા દેવીની ફોજદારી સુધારણા અરજી સ્વીકારતી વખતે આ અવલોકન કર્યું હતું અને સેશન્સ જજના આદેશને રદ કર્યો હતો.
કેસ મુજબ, અરજદારોએ ૧૯ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૩ ના રોજ ઔરૈયાના સેશન્સ જજ દ્વારા આપવામાં આવેલા આદેશને રદ કરવા માટે અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટમાં ફોજદારી રિવિઝન અરજી દાખલ કરી હતી. સેશન્સ કોર્ટે સીઆરપીસીની કલમ ૨૨૭ હેઠળ અરજદારોની ડિસ્ચાર્જ અરજીઓ ફગાવી દીધી હતી. ૧૪ નવેમ્બર, ૨૦૨૨ ના રોજ ઔરૈયાના દિબિયાપુર પોલીસ સ્ટેશનમાં ભારતીય દંડ સંહિતા (આઈપીસી) ની કલમ ૩૦૬, એટલે કે આત્મહત્યા માટે ઉશ્કેરણી હેઠળ કેસ નોંધવામાં આવ્યો હતો. અરજદારોએ નવેમ્બર ૨૦૨૩ માં હાઈકોર્ટમાં ઔરૈયા કોર્ટના નિર્ણયને પડકાર્યો હતો, જેમાં હાઈકોર્ટને આ કેસમાં સેશન્સ કોર્ટમાં રિવિઝનવાદીઓ સામે શરૂ કરાયેલી સમગ્ર ફોજદારી કાર્યવાહી પર સ્ટે મૂકવાની વિનંતી કરવામાં આવી હતી.
આ કેસમાં, સેશન્સ કોર્ટે મહિલા અને તેના માતાપિતા દ્વારા દાખલ કરાયેલી નિર્દોષ છૂટની અરજી ફગાવી દીધી હતી, જેઓ તેના પતિની આત્મહત્યા માટે કથિત રીતે ઉશ્કેરવાના આરોપમાં કલમ ૩૦૬ હેઠળ કેસનો સામનો કરી રહ્યા હતા. આ કેસમાં દાખલ કરાયેલી અરજીની સુનાવણી કરતી વખતે, હાઈકોર્ટે ઠરાવ્યું હતું કે વૈવાહિક વિવાદ દરમિયાન તેણે મરી જવું જોઈએૅ એવું કહેવું, જે મૃતકની આત્મહત્યા પછી થાય છે, તે ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ની કલમ ૩૦૬ હેઠળ સજાપાત્ર ગુનો નથી, કારણ કે એવું કહી શકાય નહીં કે મૃતકે ઉશ્કેરણીને કારણે આત્મહત્યા કરી હતી. એવો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે મૃતક (પતિ), જેના લગ્ન લગભગ સાત વર્ષ પહેલાં અરજદાર નંબર ૧ (પત્ની) સાથે થયા હતા, તેણે તેની પત્ની અને તેના માતાપિતાના હાથે સતત હેરાનગતિ અને અપમાનને કારણે આત્મહત્યા કરી હતી.
એવો પણ આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે અરજદાર પત્નીએ અગાઉ મૃતક સામે IPC ની કલમ 498A, ૩૨૩, ૫૦૪, ૫૦૬ અને દહેજ પ્રતિબંધ કાયદાની કલમ ૩/૪ હેઠળ ફોજદારી કેસ દાખલ કર્યો હતો, પરંતુ સમાધાન છતાં તેણે તેને પાછો ખેંચ્યો ન હતો. જ્ત્ય્માં જણાવાયું છે કે ૮ નવેમ્બર, ૨૦૨૨ ના રોજ, સુધારણાવાદી નંબર ૨ અને ૩ (મૃતકના સાસરિયાઓ) તેના સાસરિયાના ઘરે ગયા હતા અને વિવાદ દરમિયાન, મૃતકને કથિત રીતે કહ્યું હતું કે તેણે મરી જવું જોઈએ. પતિએ ૧૩ નવેમ્બર, ૨૦૨૨ ના રોજ આત્મહત્યા કરી હતી. તપાસ બાદ, પત્ની અને તેના માતાપિતા સામે ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી હતી, અને સેશન્સ કોર્ટે કેસની નોંધ લીધી હતી. ૧૯ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૩ ના રોજ ટ્રાયલ કોર્ટે તેમની નિર્દોષ છૂટની અરજી ફગાવી દીધી હતી, ત્યારબાદ તેઓએ અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટનો સંપર્ક કર્યો હતો.
સુધારણાવાદીઓના વકીલે હાઇકોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે ઉશ્કેરણીના આરોપો ખોટા હતા અને પતિ-પત્ની વચ્ચે ઝઘડા અને વિવાદો સામાન્ય હતા. એવું પણ કહેવામાં આવ્યું હતું કે ઇરાદાપૂર્વક ઉશ્કેરણીના કોઈ પુરાવા નથી, અને ૮ નવેમ્બર, ૨૦૨૨ ના રોજ આપેલા કથિત નિવેદન પણ ઉશ્કેરણીનું કારણ બની શકે નહીં. રાજ્ય અને ફરિયાદીના વકીલે અરજીનો વિરોધ કર્યો હતો, એવી દલીલ કરી હતી કે સાસરિયાઓ દ્વારા કરવામાં આવેલી ટિપ્પણીઓ ત્રાસ, અપમાન અને ઉશ્કેરણી દર્શાવવા માટે પૂરતા પુરાવા અને પુરાવા છે, જે પ્રથમ દ્રષ્ટિએ ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ ૩૦૬ હેઠળ સજાપાત્ર ગુનો ગણાય છે.
કોર્ટે ઠરાવ્યું હતું કે ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ ૩૦૬ હેઠળ સજાપાત્ર ગુના માટે આત્મહત્યાને ઉશ્કેરવાનો ઇરાદો જરૂરી છે. કોર્ટે એ પણ ભાર મૂક્યો હતો કે સાક્ષીઓએ જણાવ્યું હતું કે ઝઘડા દરમિયાન સાસરિયાઓએ મૃતકને કહ્યું હતું કે તેણીએ મરી જવું જોઈએ, પરંતુ ગરમીમાં ઉચ્ચારવામાં આવેલા આવા શબ્દો ઉશ્કેરણીની જરૂરિયાતને પૂર્ણ કરતા નથી. પુરાવા દર્શાવે છે કે મૃતક પાસે આત્મહત્યા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નહોતો
પોતાના નિર્ણયમાં, કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે રજૂ કરાયેલા પુરાવા દર્શાવે છે કે ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ ૩૦૬ હેઠળ કોઈ પ્રથમ લ્લષ્ટિએ ગુનો સુધારકો સામે બન્યો નથી. ટ્રાયલ કોર્ટે રેકોર્ડ પરના પુરાવાઓનું યોગ્ય રીતે વિશ્લેષણ કર્યા વિના સુધારકોની ડિસ્ચાર્જ અરજીઓ ફગાવી દીધી હતી. કોર્ટે આદેશ આપ્યો હતો કે, કેસના તથ્યો અને સંજોગોને ધ્યાનમાં રાખીને, ઔરૈયા કોર્ટના નિર્ણયને બાજુ પર રાખવામાં આવે અને તમામની ફોજદારી સુધારકોની અરજીઓ મંજૂર કરવામાં આવે.
(9:18 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
