નવી દિલ્હી : વિશ્વના 57 ઇસ્લામિક દેશોનું નેતૃત્વ કરવાની ઇચ્છા ધરાવતી પાકિસ્તાનમાં બજારની સ્થિતિ એવી છે કે બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ હવે દેશમાં તેમના કામકાજ બંધ કરી રહી છે. બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓએ પાકિસ્તાનમાં વ્યવસાયને પડકારજનક ગણાવ્યો છે અને ત્યાં તેમના પ્લાન્ટ બંધ કરી રહી છે. શેમ્પૂ, સાબુ અને રેઝરના વૈશ્વિક ઉત્પાદક પ્રોક્ટર એન્ડ ગેમ્બલ (P&G) એ પાકિસ્તાનમાં પોતાનો વ્યવસાય બંધ કરી દીધો છે.

અમેરિકન કંપની P&G એ આને તેના વૈશ્વિક પુનર્ગઠન કાર્યક્રમના ભાગ રૂપે વર્ણવ્યું છે. P&G એ એપ્રિલ 2025 માં વૈશ્વિક પુનર્ગઠનની જાહેરાત કરી હતી, જેમાં પડકારજનક બજારોમાંથી બહાર નીકળવાનો સમાવેશ થાય છે. પાકિસ્તાનને આવા જ એક બજાર તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું.

પાકિસ્તાનના નાયબ વડા પ્રધાન, ઇશાક ડાર, જેઓ સુરક્ષા અંગે બડાઈ મારે છે, તેમણે શુક્રવારે સંસદમાં જણાવ્યું હતું કે ઘણા ઇસ્લામિક દેશોએ પાકિસ્તાન-સાઉદી અરેબિયા સુરક્ષા કરારમાં જોડાવા માટે રસ દર્શાવ્યો છે, અને જો આવું થાય, તો પાકિસ્તાન વિશ્વના 57 ઇસ્લામિક દેશોમાં આગળ આવશે.

પાકિસ્તાનની આર્થિક સ્થિતિનો અંદાજ એ હકીકત પરથી લગાવી શકાય છે કે સપ્ટેમ્બર 2025 માં તેની વેપાર ખાધ US$3.34 બિલિયન સુધી વધી ગઈ, જે પાછલા વર્ષની તુલનામાં લગભગ 46 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. પાકિસ્તાનમાં આયાત સતત વધી રહી છે, જ્યારે નિકાસ ઘટી રહી છે.

P&G એ પાકિસ્તાનમાં તેના રેઝર ડિવિઝન, Gillette Pakistan સહિત તમામ ઉત્પાદન અને વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ બંધ કરી દીધી છે. આ ઘટના બાદ, ઘણા પાકિસ્તાનીઓએ સાબુ અને વ્યક્તિગત સંભાળ જેવી આવશ્યક વસ્તુઓની અછત અંગે સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.

ક્રિકેટ અને વ્યવસાયમાં સંઘર્ષ કરી રહેલા પાકિસ્તાનીઓને હવે ડર છે કે P&G ના આ પગલાથી તેમના માવજત અને જીવન સંભાળ ઉદ્યોગો પર પણ અસર પડી શકે છે. આ ઘટનાથી નિરાશ થઈને, લાહોરના એક યુઝરે લખ્યું, "મને P&G ના આ પગલાની સમજ નથી. 240 મિલિયન પાકિસ્તાનીઓને હજુ પણ સાબુ, ડિટર્જન્ટ અને શેવિંગ ક્રીમની જરૂર છે. અરે યાર, આનો કોઈ અર્થ નથી."

પ્રોક્ટર એન્ડ ગેમ્બલ 1991 માં પાકિસ્તાની બજારમાં પ્રવેશ્યું અને ઝડપથી પાકિસ્તાનની ટોચની ગ્રાહક માલ કંપનીઓમાંની એક બની ગઈ. પ્રોક્ટર એન્ડ ગેમ્બલના ઉત્પાદનોએ તેમની સસ્તી અને વિશાળ ઉત્પાદન શ્રેણી સાથે ગ્રાહકોને આકર્ષવાનું શરૂ કર્યું. હેડ એન્ડ શોલ્ડર્સ, પેન્ટીન, ટાઇડ, ઓરલ-બી, જીલેટ, ઓલ્ડ સ્પાઇસ અને એરિયલ જેવી બ્રાન્ડ્સ ઝડપથી ઘરગથ્થુ નામો બની ગઈ.

પાકિસ્તાની બજારમાંથી બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓના અચાનક બહાર નીકળવાથી પાકિસ્તાનીઓને ચિંતા છે કે બજાર સસ્તા અને હલકી ગુણવત્તાવાળા વિકલ્પોથી છલકાઈ જશે.ઇસ્લામાબાદના એન્જિનિયર જાવેદ ઇકબાલે શોક વ્યક્ત કર્યો કે તેમને છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી બજારમાં તેમનો મનપસંદ જીલેટ રેઝર મળી શક્યો નથી.

ઇકબાલે ટ્વીટ કર્યું, "હું હંમેશા દાઢી કરવા માટે જીલેટ બ્લુ 3 રેઝરનો ઉપયોગ કરું છું, પરંતુ છેલ્લા ત્રણ મહિનાથી મને તે બજારમાં (ઇસ્લામાબાદ) મળી રહ્યું નથી. તે સારી ગુણવત્તાનું છે, અને એકમાત્ર વિકલ્પ ટ્રીટનો છે, જે ઘણું ખરાબ છે. બીજા એક યુઝરે ધ્યાન દોર્યું કે પાકિસ્તાનમાં ચાઇનીઝ ઉત્પાદનોના પ્રવેશથી જીલેટ, પેમ્પર્સ, સાબુ અને પી એન્ડ જી બ્યુટી પ્રોડક્ટ્સ સંપૂર્ણપણે ખતમ થઈ ગયા છે.

હિના સફીએ સોશિયલ મીડિયા પર પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરી, પૂછ્યું કે પાકિસ્તાની નાગરિકો પી એન્ડ જી દ્વારા વેચાતા સામાન્ય ઘરગથ્થુ ઉત્પાદનો કેવી રીતે મેળવી શકશે.

તેઓએ X પર લખ્યું, "તો, શું હવે આપણે એરિયલ, સેફગાર્ડ, વિક્સ, પેમ્પર્સ, ઓલવેઝ, પેન્ટીન અને હેડ એન્ડ શોલ્ડર્સ પણ આયાત કરીશું જ્યારે પી એન્ડ જી પાકિસ્તાન છોડી રહ્યું છે?"

બીજા એક યુઝરે પાકિસ્તાનીઓની લાચારીનો મજાક ઉડાવ્યો. વ્યક્તિએ પોસ્ટમાં લખ્યું, "પ્રોક્ટર એન્ડ ગેમ્બલના પ્રવક્તા: પાકિસ્તાનીઓ સ્નાન કરતા નથી, તેઓ ઓછા ધોવે છે, અને આનાથી વ્યવસાય પર અસર પડી રહી છે!"જો કે, પી એન્ડ જી એ જતા પહેલા પાકિસ્તાનીઓ માટે કામચલાઉ વ્યવસ્થા કરી છે. P&G એ જણાવ્યું છે કે તેના કેટલાક ઉત્પાદનો તૃતીય-પક્ષ વિતરકો દ્વારા ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે.

જીલેટ પાકિસ્તાનના ભૂતપૂર્વ એક્ઝિક્યુટિવ સાદ અમાનુલ્લાહ ખાને બ્લૂમબર્ગને કહ્યું, "મને આશા છે કે આ હિજરત શાસકોને ખ્યાલ આપશે કે બધું બરાબર નથી." તેમણે સમજાવ્યું કે વીજળીના ઊંચા ખર્ચ, નબળા માળખાગત સુવિધાઓ અને આર્થિક પડકારો પાકિસ્તાનમાંથી બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓના વિદાય પાછળના કારણો છે.

છેલ્લા બે વર્ષમાં, શેલ, ફાઇઝર, ટોટલ એનર્જી, માઇક્રોસોફ્ટ અને ટેલિનોર જેવી ટોચની કંપનીઓએ પાકિસ્તાનમાંથી પાછી ખેંચી લીધી છે.