જયપુર. રાજસ્થાનમાં ડેક્સ્ટ્રોમેથોર્ફન યુક્ત કફ સિરપ પીવાથી બાળકોના મૃત્યુનો સિલસિલો સતત ચાલુ છે. તાજેતરનો કિસ્સો ચુરુ જિલ્લાનો છે, જ્યાં શનિવારે જયપુરની જેકે લોન હોસ્પિટલમાં 6 વર્ષીય અનસ ખાનનું મૃત્યુ થયું. પરિવારના સભ્યોનો આરોપ છે કે બુધવારે ઘરે આપેલી સીરપ ખાધા પછી અનસની તબિયત બગડી ગઈ હતી, જેના કારણે તેને ચુરુ હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાની ફરજ પડી હતી. ગંભીર હાલતમાં રેફર કરાયેલા અનસનું સવારે 4 વાગ્યે હોસ્પિટલમાં પહોંચ્યાના છ કલાક પછી જ મૃત્યુ થયું. 

    અનસના પિતા, યાસીન ખાને સમજાવ્યું કે બાળકને 25 સપ્ટેમ્બરથી હળવી ઉધરસ અને તાવ હતો. ડૉક્ટરની સલાહ પર, તેઓએ તેને ડેક્સ્ટ્રોમેથોર્ફન હાઇડ્રોબ્રોમાઇડ યુક્ત સીરપ આપ્યું, પરંતુ તેની હાલત ઝડપથી બગડતી ગઈ. "અમારું બાળક ગયું છે; ગુનેગારને સજા થવી જોઈએ." હોસ્પિટલના અધિકારીઓએ મૃત્યુનું કારણ "તીવ્ર મગજનો તાવ" ગણાવ્યો છે, પરંતુ પરિવાર સીરપને દોષી ઠેરવી રહ્યો છે.

  આ ઘટના સાથે, રાજસ્થાનમાં આ ઝેરી સિરપથી મૃત્યુઆંક ચાર થઈ ગયો છે. આ સિરપ મુખ્યત્વે મુખ્યમંત્રી મફત દવા યોજના હેઠળ સરકારી હોસ્પિટલો અને આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં આપવામાં આવતી હતી. અત્યાર સુધીમાં, સીકરમાં એક, ચુરુમાં એક અને ભરતપુરમાં બે મૃત્યુ થયા છે. વધુમાં, સીકર, ભરતપુર, બાંસવાડા, જોધપુર અને જયપુરમાં આ સિરપથી 10 થી વધુ બાળકો અને એક ડૉક્ટર બીમાર પડ્યા. બાંસવાડામાં સાત બાળકોને ઓવરડોઝ જેવા લક્ષણો સાથે મહાત્મા ગાંધી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા. એક ડૉક્ટરે સિરપની "સુરક્ષા" સાબિત કરવા માટે પોતે ડોઝ લીધો, પરંતુ આઠ કલાક પછી તે બેભાન થઈ ગયા 

   રાજસ્થાન સરકારે ડેક્સ્ટ્રોમેથોર્ફન હાઇડ્રોબ્રોમાઇડ સીરપ (કેએલ-૨૫/૧૪૭ અને કેએલ-૨૫/૧૪૮ બેચ) ના સંપૂર્ણ પુરવઠા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. જયપુર સ્થિત કેસોન્સ ફાર્મામાંથી ૧૯ દવાઓનું વિતરણ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યું છે. ડ્રગ કંટ્રોલર રાજારામ શર્માને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે. સીકરમાં સીરપ સપ્લાય કરનાર ડૉક્ટર અને ફાર્માસિસ્ટને પણ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે. નમૂનાઓનું પરીક્ષણ કરવા માટે ત્રણ સભ્યોની સમિતિની રચના કરવામાં આવી છે. રાજ્ય દવા પરીક્ષણ પ્રયોગશાળાએ કેટલાક બેચને "સલામત" જાહેર કર્યા છે, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારે 2 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને સીરપ ન આપવાની સલાહ આપી છે. આરોગ્ય મંત્રાલયે તમામ રાજ્યોને 4 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને ડેક્સ્ટ્રોમેથોર્ફન સીરપ ન આપવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. એનસીડીસીએ પાણી, કીટવિજ્ઞાન અને દવાના નમૂના પણ એકત્રિત કર્યા હતા. 

ડોક્ટરોના મતે, ડેક્સ્ટ્રોમેથોર્ફન (ડીએમ) ઉધરસ દબાવનાર છે, પરંતુ બાળકોમાં વધુ માત્રા શ્વસન ધરપકડ, આભાસ અથવા કિડની નિષ્ફળતાનું કારણ બની શકે છે. 2021 માં, કેન્દ્ર સરકારે બે વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે તેના પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો. જયપુર મેડિકલ કોલેજના ડૉ. રાજેશ કુમારે બાળકોને ચાસણીને બદલે વરાળ અથવા મધ આપવાની સલાહ આપી. સરકારી દવાઓની ગુણવત્તા હંમેશા તપાસો. વધુ માહિતી માટે, આરોગ્ય વિભાગના હેલ્પલાઇન નંબર 104 પર સંપર્ક કરો. આ કટોકટી ફક્ત રાજસ્થાન પૂરતી મર્યાદિત નથી. મધ્યપ્રદેશમાં પણ બાળકો આવા ચાસણીથી મૃત્યુ પામ્યા છે. તપાસમાં ડાયથિલિન ગ્લાયકોલ જેવા ઝેરી પદાર્થો બહાર આવ્યા, જેનો ઉપયોગ બ્રેક ઓઇલમાં થાય છે.