૬ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫: પાકિસ્તાનના JF-17 ફાઇટર જેટ માટે રશિયા દ્વારા RD-93 એન્જિનના કથિત સપ્લાયને લઈને મોટો રાજદ્વારી અને રાજકીય વિવાદ ઊભો થયો છે. જોકે, મોસ્કોના સંરક્ષણ નિષ્ણાતોએ આ સોદાને ભારત માટે નુકસાનકારક ગણાવવાની વિપક્ષની ટીકાને ફગાવી દીધી છે, અને ઊલટું, આ ડીલથી ભારતને બે રીતે ફાયદો થશે તેવો દાવો કર્યો છે!

રશિયન નિષ્ણાતનો ચોંકાવનારો દાવો:
મોસ્કોની પ્રતિષ્ઠિત પ્રાઇમાકોવ ઇન્સ્ટિટ્યૂટના પ્યોત્ર ટોપીચકાનોવે જણાવ્યું કે જો પાકિસ્તાનને RD-93 એન્જિન પૂરા પાડવાના અહેવાલો સાચા હોય, તો તે ખરેખર ભારતને લાભ કરશે.

1. ચીન-પાકિસ્તાનની નિર્ભરતા: "તે દર્શાવે છે કે ચીન અને પાકિસ્તાન હજી સુધી રશિયન એન્જિનને બદલવામાં સફળ થયા નથી." આનો અર્થ એ થયો કે તેઓ હજી પણ પોતાના મહત્ત્વના ફાઇટર જેટ માટે રશિયા પર નિર્ભર છે.

2. પરિચિત અને અનુમાનિત વિમાન: "નવું વિમાન ભારત માટે પરિચિત અને અનુમાનિત હશે." આ બંને દેશો એક જ એન્જિન શેર કરે છે, અને ભારતીય વાયુસેના પાસે આ એન્જિન ધરાવતા વિમાનનો અનુભવ છે. ખાસ કરીને, ભારતે મે ૨૦૨૫ ની કટોકટી (ઓપરેશન સિંદૂર) દરમિયાન JF-17 નો ઓપરેશનલ ઉપયોગ પણ જોયો છે.

RD-93 એન્જિનનું 'સત્ય': ઓછી સર્વિસ લાઇફ!
નિષ્ણાતોના મતે, મોસ્કોએ ભૂતકાળમાં પણ નવી દિલ્હીને ખાતરી આપી હતી કે RD-93 સોદો સંપૂર્ણપણે વાણિજ્યિક છે અને તેમાં ટ્રાન્સફર ઓફ ટેકનોલોજી (TOT) શામેલ નથી.

એન્જિનનું નામ        લક્ષણ                    ભારતને ફાયદો    પાકિસ્તાનને નુકસાન
RD-33        ૪,૦૦૦ કલાકની સર્વિસ લાઇફ    ભારતને TOT હેઠળ લાઇસન્સ મળ્યું છે.    -
RD-93        ૨,૨૦૦ કલાકની સર્વિસ લાઇફ    પાકિસ્તાનને માત્ર એસેમ્બલ્ડ એન્જિન મળે છે. સર્વિસ લાઇફ અડધી હોવાથી વિમાનની સજ્જતા ઘટે છે.

RD-93 એન્જિનનું ઉત્પાદન ક્લિમોવ પ્લાન્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે અને તે મૂળ RD-33 કરતાં ઓછી સેવા જીવન ધરાવે છે. પાકિસ્તાનને આ એન્જિન ૨,૨૦૦ કલાકની ટૂંકી સર્વિસ લાઇફ સાથે મળી રહ્યું છે, જે લાંબા ગાળે પાકિસ્તાની વાયુસેના માટે એક નબળો મુદ્દો બની શકે છે. પાકિસ્તાન હવે સુધારેલું સંસ્કરણ શોધી રહ્યું છે, જે હજુ સુધી વિકસાવવામાં આવ્યું નથી.

રાજકીય ગરમાવો:

• કોંગ્રેસની ટીકા: કોંગ્રેસે રશિયા દ્વારા પાકિસ્તાનને લશ્કરી સહાય પૂરી પાડવાને મોદી સરકારની રાજદ્વારી નિષ્ફળતા ગણાવી છે અને સરકાર પાસે સ્પષ્ટતા માગી છે.

• ભાજપનો પલટવાર: ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) એ કોંગ્રેસની ટીકાને "બેજવાબદાર માહિતી યુદ્ધ" ગણાવી છે અને કોંગ્રેસ પર "ભારતને બદલે દુશ્મનનો પક્ષ લેવાનો" આરોપ લગાવ્યો છે.

આ સોદાથી પાકિસ્તાન ખુશ હોવા છતાં, રશિયન નિષ્ણાતોનું વિશ્લેષણ સ્પષ્ટ કરે છે કે આ ડીલ વ્યૂહાત્મક રીતે ભારતને બિન-જોખમી પરિસ્થિતિમાં મૂકે છે, જ્યારે પાકિસ્તાનને ટૂંકા સેવા જીવનવાળા એન્જિન પર નિર્ભર રાખે છે.