ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન મહિલાઓના મગજમાં ગ્રે મેટર વોલ્યુમ ૪.૯ ટકા ઘટી જાય છે, જે મગજના ૯૪ ટકા ભાગને અસર કરે છે. આ ફેરફારો મુખ્યત્વે મગજના સામાજિક વિચારશક્તિ સાથે જોડાયેલા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે. જન્મ પછી આમાં આંશિક પુનઃપ્રાપ્તિ થાય છે, જે માતા-બાળક વચ્ચેના બંધનને મજબૂત બનાવે છે. આ અભ્યાસમાં ૧૭૯ મહિલાઓની તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ગર્ભવતી ન હોય તેવી માતાઓ પણ સામેલ હતી.

વિગતે જોઈએ તો ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન મહિલાઓના મગજમાં મોટા પાયાના ફેરફારો થાય છે, જેને કારણે મગજનું ગ્રે મેટર વોલ્યુમ ઘટી જાય છે. આ વાત નવા વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસમાં સાબિત થઈ છે. સ્પેનની ઓટોનોમા ડી બાર્સીલોના યુનિવર્સિટીના વૈજ્ઞાનિકોએ આ અભ્યાસ કર્યો છે, જેમાં ૧૭૯ મહિલાઓના મગજની તપાસ કરવામાં આવી હતી. આમાં ગર્ભવતી મહિલાઓ ઉપરાંત તેમના જીવનસાથીઓને જન્મ આપનારી પરંતુ પોતે ગર્ભવતી ન હોય તેવી મહિલાઓ પણ સામેલ કરવામાં આવી હતી. આનાથી તે સમજાયું કે આ ફેરફારો ગર્ભાવસ્થાના હોર્મોન્સને કારણે થાય છે, નહીં કે માતાપિતાના અનુભવને કારણે.
અભ્યાસમાં જણાવ્યું છે કે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન મગજનું ગ્રે મેટર વોલ્યુમ ૪.૯ ટકા ઘટી જાય છે, જે મગજના કુલ ૯૪ ટકા ભાગને અસર કરે છે. આ ઘટાડો ખાસ કરીને તે વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે જે સામાજિક વિચારશક્તિ, લોકોના વ્યવહારને સમજવા અને લાગણીઓને વાંચવા સાથે જોડાયેલા છે. વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આ ફેરફારો 'યુ-આકારના' પથ પર થાય છે, એટલે કે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન ઘટે છે અને જન્મ પછી આંશિક રીતે પાછું વધે છે.
આ ફેરફારોનું મુખ્ય કારણ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન વધતા હોર્મોન્સ છે, જેમાં એસ્ટ્રાયોલ-૩-સલ્ફેટ અને એસ્ટ્રોન-સલ્ફેટ જેવા તત્વોનું મહત્વ છે. આ હોર્મોન્સમાં આવતા ઉતાર-ચઢાવને કારણે મગજની રચના બદલાય છે. અભ્યાસમાં જણાવ્યું છે કે જન્મ પછીના પહેલા છ મહિનામાં આ ગ્રે મેટર વોલ્યુમમાં ૩.૪ ટકાની પુનઃપ્રાપ્તિ થાય છે, પરંતુ તે પૂરી રીતે સામાન્ય થતું નથી.
સૌથી રસપ્રદ કહેવું તો એ છે કે, જેટલું વધુ પુનઃપ્રાપ્તિ થાય છે, તેટલું માતા-બાળક વચ્ચેનું બંધન મજબૂત બને છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે મગજના આ ફેરફારો માતાને બાળકની જરૂરિયાતોને વધુ સારી રીતે સમજવામાં મદદ કરે છે. 
વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આ પ્રક્રિયા માતાના માનસિક આરોગ્યને પણ અસર કરે છે અને તેને મજબૂત બનાવે છે.આ અભ્યાસને વિશ્વભરમાં પ્રતિસાદ મળ્યો છે. 
અંગ્રેજી મીડિયામાં જેમ ન્યુરોસાયન્સ ન્યૂઝ અને ન્યૂઝવીક જેવા પ્લેટફોર્મ પર આને 'મગજની પુનઃરચના' તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે, તેમ એક્સ (ટ્વિટર) પર પણ વાઇરલ થયું છે. 
મારિયો નાવફાલ જેવા યુઝર્સોએ લખ્યું છે કે 'આ ફેરફારો માતાને બાળકના રડવાને સમજવામાં માહિર બનાવે છે.' હિન્દી અને અંગ્રેજી ડિજિટલ મીડિયામાં પણ આને માતાના માનસિક આરોગ્ય સાથે જોડીને ચર્ચા કરવામાં આવી છે, 
આ અભ્યાસ માતાના મગજને સમજવા માટે નવો માપદંડ બનાવે છે. વૈજ્ઞાનિકો કહે છે કે આ જ્ઞાનથી ભવિષ્યમાં માતા-સંબંધિત માનસિક સમસ્યાઓના ઉપચારમાં મદદ મળશે. ગર્ભવતી મહિલાઓએ આ વિશે જાણવું જરૂરી છે, કારણ કે આ ફેરફારો કુદરતી છે અને માતાપિતાને વધુ સારા બનાવે છે.

 

*ગ્રે મેટર શું છે ? એ આપણા મગજનું એન્જિન છે, જે વિચારવાથી લઈને હલનચલન સુધીના તમામ મુખ્ય કાર્યોને નિયંત્રિત કરે છે*

ઉપરના છ કોલમના મેટર સાથે આ ત્રણ કોલમનું બોક્સ બનાવવું

તમે મગજને એક શક્તિશાળી કમ્પ્યુટર તરીકે વિચારી શકો છો. આ કમ્પ્યુટરમાં બે મુખ્ય ભાગ હોય છે:

 * પ્રોસેસર (સીપીયુ): જ્યાં બધી ગણતરી, વિચાર અને નિર્ણય લેવાનું કામ થાય છે.

 * વાયરિંગ (કેબલ્સ): જે પ્રોસેસરના જુદા-જુદા ભાગોને એકબીજા સાથે જોડે છે.

આ ઉદાહરણમાં, ગ્રે મેટર (ગ્રે મેટર) એ આપણા મગજનું 'પ્રોસેસર' છે. તે મગજનો એ ભાગ છે જ્યાં માહિતીનું મુખ્ય પ્રોસેસિંગ થાય છે. તેનો રંગ ભૂખરો (ગ્રે) હોવાથી તેને આ નામ મળ્યું છે.

"ગ્રે મેટર વોલ્યુમ" નો સીધો અર્થ છે કે મગજમાં આ પ્રોસેસિંગવાળા ભાગનો કુલ જથ્થો અથવા તેની માત્રા કેટલી છે.

*ગ્રે મેટર શું કામ કરે છે ?*

ગ્રે મેટર એ જગ્યા છે જ્યાં મગજના મોટાભાગના મહત્વપૂર્ણ કાર્યો થાય છે. તે આપણા શરીર અને મનનું કંટ્રોલ સેન્ટર છે. તેના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:

 *વિચારવું અને નિર્ણય લેવો:* તમે જે કંઈ પણ વિચારો છો, તર્ક કરો છો કે કોઈ નિર્ણય લો છો, તે બધું ગ્રે મેટરમાં થાય છે.

 *યાદશક્તિ: નવી યાદો બનાવવી અને જૂની યાદોને સાચવવાનું કામ અહીં જ થાય છે.

 *લાગણીઓનું નિયંત્રણ:* ખુશી, દુઃખ, ગુસ્સો જેવી બધી જ ભાવનાઓનું સંચાલન ગ્રે મેટર કરે છે.

 *સ્નાયુઓનું નિયંત્રણ:* ચાલવું, દોડવું, લખવું કે કોઈ પણ શારીરિક હલનચલન કરવાનો આદેશ ગ્રે મેટરમાંથી જ મળે છે.

 *ઇન્દ્રિયોનું અર્થઘટન:* આંખથી જોવું, કાનથી સાંભળવું, ત્વચાથી સ્પર્શ અનુભવવો.. - આ બધી સંવેદનાઓને સમજવાનું અને તેનું અર્થઘટન કરવાનું કામ ગ્રે મેટર કરે છે.

 *ભાષા:* કોઈની વાત સમજવી અને બોલીને જવાબ આપવાની પ્રક્રિયા પણ ગ્રે મેટરમાં જ થાય છે.

*મહિલાઓના મગજ અને ગ્રે મેટર*

વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોમાં એવું જોવા મળ્યું છે કે સરેરાશ રીતે પુરુષો અને મહિલાઓના મગજની રચનામાં થોડો તફાવત હોય છે. કેટલાક અભ્યાસો સૂચવે છે કે મહિલાઓના મગજમાં ભાષા, યાદશક્તિ અને સામાજિક સમજણ સાથે જોડાયેલા અમુક વિસ્તારોમાં ગ્રે મેટરનું પ્રમાણ (વોલ્યુમ) અથવા તેની ઘનતા વધુ હોઈ શકે છે.

જોકે, એ યાદ રાખવું ખૂબ જ જરૂરી છે કે આ ફક્ત સરેરાશ તારણો છે અને દરેક વ્યક્તિનું મગજ અલગ હોય છે. ગ્રે મેટરનું મૂળભૂત કાર્ય સ્ત્રી અને પુરુષ બંનેમાં સમાન જ હોય છે.

ટૂંકમાં, ગ્રે મેટર એ આપણા મગજનું એન્જિન છે, જે વિચારવાથી લઈને હલનચલન સુધીના તમામ મુખ્ય કાર્યોને નિયંત્રિત કરે છે.