પટણા: બિહારનું રાજકારણ આજે નિર્ણાયક વળાંક પર છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર આજે સાંજે એક પત્રકાર પરિષદમાં 2025 બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીની તારીખોની જાહેરાત કરશે. આ જાહેરાત સાથે, રાજ્યની 243 બેઠકો માટેની લડાઈ સત્તાવાર રીતે શરૂ થશે. તમામ પક્ષોએ 243 સભ્યોની વિધાનસભા પાછળ પોતાનું વજન નાખી દીધું છે. ચૂંટણી તારીખોની જાહેરાતથી રાજ્યમાં રાજકીય તાપમાન વધશે. NDA, મહાગઠબંધન, જન સૂરજ અને નાના પ્રાદેશિક પક્ષોએ પોતાની વ્યૂહરચનાઓને અંતિમ સ્વરૂપ આપી દીધું છે. પરંતુ સૌથી વધુ ચર્ચાસ્પદ મુદ્દો એ છે કે બિહારના બદલાતા રાજકીય સમીકરણોમાં કોણ જીતશે.

ચૂંટણી પંચે સંકેત આપ્યો છે કે આ વખતે, મતદાન એક કે બે તબક્કામાં હાથ ધરવામાં આવશે, અને સમગ્ર પ્રક્રિયા 20 નવેમ્બર પહેલા પૂર્ણ કરવામાં આવશે. પંચે પ્રતિ મતદાન મથક 1,200 મતદારોની મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરી છે. સુરક્ષા અને પારદર્શિતા માટે વેબકાસ્ટિંગ અને સીસીટીવી સર્વેલન્સની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આ વખતે, સિસ્ટમ પાછલી ચૂંટણીઓ કરતાં ઝડપી, વધુ પારદર્શક અને વધુ સુરક્ષિત રહેશે.

2020 ની ચૂંટણીમાં, NDA એ 125 બેઠકો જીતી હતી, જ્યારે મહાગઠબંધને 110 બેઠકો જીતી હતી. જોકે, છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં, રાજકીય પરિવર્તન અને ધારાસભ્યોના સ્થળાંતરે સમીકરણ સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યું છે. ઘણા ધારાસભ્યો NDA અને મહાગઠબંધન વચ્ચે ગયા છે. નીતિશ કુમાર ઘણી વખત મહાગઠબંધનમાં અને NDA માં ઘણી વખત રહ્યા છે. RJD ના કેટલાક ધારાસભ્યો NDA માં જોડાયા છે, જ્યારે BJP ના સાથી પક્ષોના ધારાસભ્યોએ પણ પક્ષ બદલ્યો છે.

2020 ની બિહાર વિધાનસભાની ચૂંટણીમાં, RJD સૌથી મોટો પક્ષ હતો, જેણે 75 બેઠકો જીતી હતી. જોકે, છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં તેની સંખ્યા વધઘટ થઈ છે. પ્રથમ પેટાચૂંટણીમાં કુધની બેઠક ગુમાવ્યા પછી, સંખ્યા ઘટીને 74 થઈ ગઈ. પછી, મુકેશ સાહનીના VIP ના બોચાહાન ધારાસભ્યના મૃત્યુ અને પેટાચૂંટણીમાં તેમની જીત પછી, સંખ્યા પાછી 75 થઈ ગઈ. RJD માં જોડાતા AIMIM ના ચાર ધારાસભ્યો આ સંખ્યા વધારીને 79 થઈ ગયા. જોકે, રામગઢ અને બેલગંજ બેઠકો દ્વારા ખાલી થયેલી ખાલી બેઠકો પર ભાજપે જીત મેળવી, જેનાથી RJD ની કુલ સંખ્યા 77 થઈ ગઈ. NDA સરકારના ફ્લોર ટેસ્ટ દરમિયાન, RJD ના વધુ ચાર ધારાસભ્યો - પ્રહલાદ યાદવ, ચેતન આનંદ, નીલમ દેવી અને સંગીતા કુમારી - NDA માં જોડાયા. વધુમાં, ભબુઆ આરજેડીના ધારાસભ્ય ભરત બિંદ પણ ભાજપમાં જોડાયા, જેનાથી આરજેડીની કુલ બેઠકો ઘટીને 69 થઈ ગઈ.

ભાજપની સ્થિતિ મજબૂત રહી. 2020 માં, તેણે 74 બેઠકો જીતી હતી. પેટાચૂંટણીમાં ત્રણ વીઆઈપી ધારાસભ્યોને સામેલ કર્યા અને રામગઢ અને તરારીની બેઠકો જીત્યા પછી, ભાજપનો વર્તમાન આંકડો 80 પર પહોંચી ગયો.

જેડીયુની સ્થિતિ 43 થી શરૂ થઈ. બસપા અને એલજેપીના ધારાસભ્યોના ઉમેરાથી સંખ્યા વધીને 45 થઈ ગઈ. જોકે, માત્ર 18 મહિના પછી, જેડીયુ એનડીએમાં પાછી ફરી, અને સ્થાનિક બેઠકોની પેટાચૂંટણીઓમાં આ સંખ્યા 44 અને 45 ની વચ્ચે રહી. કોંગ્રેસ અને ડાબેરી પક્ષોની સ્થિતિ નબળી પડી, જ્યારે એચએએમ પાર્ટી, એઆઈએમઆઈએમ અને વીઆઈપી/એલજેપીની બેઠકો ઘટી ગઈ અથવા ખતમ થઈ ગઈ.

રાજકીય 'સ્થળાંતર' અને રાજકીય સમીકરણો
છેલ્લા પાંચ વર્ષોમાં, બિહારમાં રાજકીય સ્થળાંતરે વિધાનસભાનું ગણિત સંપૂર્ણપણે બદલી નાખ્યું છે. આ પરિવર્તનના મુખ્ય કારણોમાં આરજેડીના અનેક ધારાસભ્યોનું એનડીએમાં જોડાવું, પેટાચૂંટણીઓમાં ભાજપનું મજબૂત થવું અને જેડીયુનું એનડીએમાં વાપસી આ પરિવર્તન માટે જવાબદાર હતા. આ ફક્ત સંખ્યામાં ફેરફાર નહોતો, પરંતુ રાજકીય સમીકરણ પર પણ ઊંડી અસર પડી હતી. મહાગઠબંધન સાથે નીતિશ કુમારના જોડાણ અને એનડીએએ ક્યારેક ગઠબંધનના સમીકરણને બદલી નાખ્યું છે.

આ સ્થળાંતર ચૂંટણી વાતાવરણમાં મહાગઠબંધન અને એનડીએ બંને માટે પડકાર ઉભો કરી શકે છે. બેઠકોની સંખ્યામાં નાના ફેરફારો પણ ચૂંટણી વ્યૂહરચના અને ગઠબંધનની તાકાત પર નોંધપાત્ર અસર કરે છે. આ રાજકીય પક્ષો માટે સ્પષ્ટ સંકેત છે કે 2025 ની બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં દરેક મત અને દરેક બેઠક નિર્ણાયક રહેશે.

એનડીએની સ્થિતિ અને રણનીતિ
જેડીયુ, ભાજપ, ઉપેન્દ્ર કુશવાહાની આરએલડી અને જીતન રામ માંઝીની એચએએમ પાર્ટી આ વખતે એનડીએના મુખ્ય ચહેરા છે. જ્યારે સીટ વહેંચણીને લઈને આંતરિક ઝઘડા ચાલુ છે, ત્યારે ગઠબંધનની એકતા જાળવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. ભાજપે પછાત વર્ગ અને મહિલા મતદારોને પોતાની પ્રાથમિક રણનીતિ તરીકે પસંદ કર્યા છે, જ્યારે જેડીયુ ગ્રામીણ વિસ્તારો અને પંચાયત નેટવર્ક પર આધાર રાખી રહ્યું છે. માંઝી અને કુશવાહાએ પણ પોતાનો દાવો રજૂ કર્યો છે, જેના કારણે એનડીએમાં ઉથલપાથલ મચી ગઈ છે.

મહાગઠબંધનની તૈયારીઓ
તેજસ્વી યાદવના નેતૃત્વમાં આરજેડીએ રોજગાર અને શિક્ષણને પોતાનું પ્રાથમિક કેન્દ્ર બનાવ્યું છે. કોંગ્રેસ અને ડાબેરી પક્ષો મોંઘવારી અને બેરોજગારીના મુદ્દાઓ પર કેન્દ્ર સરકારને પણ નિશાન બનાવી રહ્યા છે. મહાગઠબંધને લગભગ 50 બેઠકો માટે ઉમેદવારોની યાદીઓ અંતિમ સ્વરૂપ આપી છે, જ્યારે કોંગ્રેસ અને ડાબેરી પક્ષો લગભગ 80 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. મહાગઠબંધનનો ઉદ્દેશ્ય યુવાનો, મહિલાઓ અને ગ્રામીણ મતદારોને પ્રાથમિકતા આપવાનો છે.

રાજકીય સ્થળાંતર અને હિજરત
છેલ્લા બે વર્ષમાં બિહારના રાજકારણમાં ઘણા આશ્ચર્યજનક ફેરફારો જોવા મળ્યા છે. ઉપેન્દ્ર કુશવાહ પહેલા મહાગઠબંધનમાં હતા પરંતુ હવે એનડીએનો ભાગ છે. જીતન રામ માંઝી એનડીએમાંથી મહાગઠબંધનમાં અને પછી એનડીએમાં પાછા ફર્યા. ચિરાગ પાસવાનની એલજેપી હાલમાં એનડીએના સમર્થકની ભૂમિકા ભજવી રહી છે. દરમિયાન, પ્રશાંત કિશોરની જન સૂરજ પાર્ટીએ રાજ્યમાં ત્રીજો વિકલ્પ બનીને રમતને વધુ કાબૂમાં લીધી છે.