ગાંધીનગર:  ગાંધીનગર સ્થિત GIFT સિટી (ગુજરાત ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સ ટેક-સિટી) વૈશ્વિક નાણાકીય નકશા પર એક મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાન મેળવી ચૂક્યું છે. મંગળવારે, નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે GIFT સિટીમાં વિદેશી ચલણ સમાધાન પ્રણાલી (Foreign Currency Settlement System - FCSS) લોન્ચ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને રોકાણને વેગ આપવા માટે એક ક્રાંતિકારી પગલું ભર્યું છે.

શું છે FCSS? રીઅલ-ટાઇમમાં વ્યવહાર સમાધાન
ગ્લોબલ ફિનટેક ફેસ્ટ 2025 માં બોલતા, નાણામંત્રીએ સમજાવ્યું કે FCSS એ IFSC (ઇન્ટરનેશનલ ફાઇનાન્સિયલ સર્વિસિસ સેન્ટર) ની અંદર એક ચુકવણી પ્રણાલી હશે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય નીચે મુજબ છે:

• સીમલેસ અને રીઅલ-ટાઇમ સેટલમેન્ટ: વિદેશી ચલણમાં થતા વ્યવહારોનું સમાધાન હવે 36-48 કલાકને બદલે રીઅલ-ટાઇમ ધોરણે અથવા નજીકના રીઅલ-ટાઇમ ધોરણે થશે.

• પ્રવાહિતા વ્યવસ્થાપન: FCSS પ્રવાહિતા વ્યવસ્થાપન (Liquidity Management) માં વધારો કરશે અને કાર્યકારી સ્થિતિસ્થાપકતા સુધારશે.

• વેપારમાં સરળતા: આ પ્રણાલી આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને રોકાણને સરળ બનાવીને 'ઇઝ ઑફ ડુઇંગ બિઝનેસ'ને વેગ આપશે.

GIFT સિટી વૈશ્વિક લીગમાં સામેલ
નાણામંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે FCSS ના લોન્ચ સાથે, GIFT IFSC હવે હોંગકોંગ, ટોક્યો, મનીલા જેવા વિશ્વના પસંદગીના નાણાકીય કેન્દ્રોના જૂથમાં જોડાય છે, જ્યાં સ્થાનિક સ્તરે વિદેશી ચલણ વ્યવહારો પતાવટ કરવાની માળખાગત સુવિધાઓ છે.
 
પહેલાની સિસ્ટમ: અગાઉ, IFSC દ્વારા વિદેશી ચલણમાં થતા વ્યવહારો સંવાદદાતા બેંકિંગ વ્યવસ્થા (Correspondent Banking Arrangement) દ્વારા પતાવટ થતા હતા. આ પ્રક્રિયામાં સમય લાગતો હતો અને વ્યવહારો રીઅલ-ટાઇમ ધોરણે પતાવટ થતા નહોતા.

મહત્ત્વપૂર્ણ નિયુક્તિ: યુએસ ડૉલર ક્લિયરન્સ માટે બેંકિંગ અગ્રણી સ્ટાન્ડર્ડ ચાર્ટર્ડના ભારત એકમને આ પ્રણાલી માટે પસંદ કરવામાં આવ્યું છે.
 
ભારતનું ફિનટેક પાવરહાઉસ
સીતારમણે ભારતના ફિનટેક ઇકોસિસ્ટમની પ્રશંસા કરતાં કહ્યું કે ભારત હવે ફિનટેક કંપનીઓની સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ વિશ્વમાં ત્રીજા ક્રમે છે.

વધુમાં, ડિજિટલ પેમેન્ટ વોલ્યુમમાં પણ ભારત વિશ્વમાં મોખરે છે, જેમાં 2024-25 માં 261 લાખ કરોડ રૂપિયાના 18,580 કરોડથી વધુ UPI વ્યવહારો પર પ્રક્રિયા કરવામાં આવી છે.

FCSS નું લોન્ચિંગ GIFT સિટીને માત્ર ભારતીય જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક રોકાણકારો માટે પણ વધુ આકર્ષક કેન્દ્ર બનાવશે.