21મી સદીના આ ઝડપી પરિવર્તનના યુગમાં, ભારતીય યુવાનોની આકાંક્ષાઓ અને હતાશા વચ્ચે દેશનું ભવિષ્ય અટવાઈ ગયું છે. યુવાનોની સમસ્યાઓનું ત્વરિત નિરાકરણ લાવવું જરૂરી છે, અન્યથા નવીનતા અને વિકાસની દોડમાં ભારત પાછળ રહી જશે.

બેચેનીનું કારણ: ગુમાવેલો વિશ્વાસ અને આઉટસોર્સિંગની જાળ
લેખક, અને પૂર્વ NCERT ડાયરેક્ટર જગમોહન સિંહ રાજપૂત, ભારતના શિક્ષિત યુવાનોની વધતી બેચેની તરફ ધ્યાન દોરે છે. એક તરફ, 'ગ્રીન કાર્ડ' મેળવનારાઓ નવી દુનિયા તરફ વળ્યા છે, તો બીજી તરફ મોટા ભાગના યુવાનો ભવિષ્યની આશંકાઓ અને સિસ્ટમ પ્રત્યેના અવિશ્વાસથી ઘેરાયેલા છે.

• વિશ્વસનીયતાનો અભાવ: તમામ સ્તરે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ યોજતી મોટાભાગની સંસ્થાઓએ તેમની વિશ્વસનીયતા ગુમાવી દીધી છે. યુવાનોને ખબર નથી હોતી કે ક્યારે પ્રશ્નપત્ર લીક થશે અથવા ક્યારે છેતરપિંડી કરનારા માફિયાઓ તેમની વર્ષોની મહેનત પર પાણી ફેરવી દેશે.

• ભ્રષ્ટાચારની અસર: નિમણૂકોમાં અપ્રામાણિકતાએ વિશ્વાસ તોડી નાખ્યો છે. મંત્રીઓ અને સેવા આયોગના અધ્યક્ષોના ઘરેથી કરોડોની વસૂલાત થાય છે, થોડા દિવસો ચર્ચા થાય છે અને પછી બધું શાંત થઈ જાય છે.

• આઉટસોર્સિંગનું સંકટ: કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારોમાં વધતી જતી "આઉટસોર્સિંગ" સિસ્ટમ ઉચ્ચ શિક્ષિત યુવાનોને માનદ વેતન પર અસ્થાયી નોકરીઓ આપી રહી છે. આ સિસ્ટમ યુવાનોને હતાશ કરી રહી છે. લેખક સવાલ કરે છે કે શું નીતિ આયોગ સાથે જોડાયેલી કોઈ સંસ્થાએ આના પર સર્વેક્ષણ કર્યું છે?

શિક્ષણ અને રાજકારણમાં સમાનતાનો અભાવ
શિક્ષણ, જે સમાનતાનો સૌથી શક્તિશાળી માર્ગ છે, ત્યાં જ ભેદભાવની શરૂઆત થાય છે. દરેક વિદ્યાર્થી શરૂઆતથી જ જાણે છે કે તે કયા વર્ગનો છે: સરકારી શાળા કે ખાનગી શાળા? આ ભેદભાવ દેશમાં અસમાનતામાં મોટો ફાળો આપી રહ્યો છે.

• જાતિગત રાજકારણ: ફ્રેન્ચ ક્રાંતિના 'સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને બંધુત્વ' ના સિદ્ધાંતો ભારતીય બંધારણમાં હોવા છતાં, મોટાભાગની ચૂંટણીઓ જાતિ-વિવિધતાના આધારે લડાય છે. નેતાઓ જાતિ દૂર કરવાના ભાષણો આપે છે, પરંતુ ચૂંટણીઓ જાતિના આધારે લડે છે.

• અનામત અને વંચિત વર્ગ: જ્યારે ત્રીજી પેઢીના પરિવારો અનામતનો લાભ મેળવે છે, ત્યારે સમાજનો ખરેખર વંચિત વર્ગ માનસિક પીડા અનુભવે છે.

આશા માટે આત્મ-નિરીક્ષણ જરૂરી
લેખક ભારપૂર્વક જણાવે છે કે યુવાનોમાં આત્મવિશ્વાસ અને આશાવાદ ત્યારે જ જાગશે જ્યારે દેશનું રાજકીય વાતાવરણ શાસક પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચેના ભેદ ભૂલીને સહિયારી સુમેળ માટે એક થશે. હાલમાં જાણીતા તત્વો દ્વારા સતત બનાવવામાં આવતો તણાવ ફક્ત રાજકીય લાભ-નુકસાનને પ્રાથમિકતા આપે છે, જે દેશના યુવાનોના ભવિષ્યની અવગણના છે.

યુવાનો અને શિક્ષકો માટે જરૂરી છે કે તેઓ સ્વામી વિવેકાનંદ, શ્રી અરવિંદ અને રવીન્દ્રનાથ ટાગોરના 'ભારત, ભારતીયતા, તેની વિવિધતા અને ફિલોસોફી'નો અભ્યાસ કરે. આજના સંદર્ભમાં ગાંધીજીને સમજવું માત્ર યુવાનો માટે જ નહીં, પણ રાજકીય પક્ષો માટે પણ ફાયદાકારક રહેશે, જે તેમને રાજકારણમાં ચરિત્ર અને શુદ્ધતાની શક્તિનો પરિચય કરાવશે.

યુવાનોની આકાંક્ષાઓ પૂરી કરવી એ માત્ર તેમની વ્યક્તિગત જવાબદારી નથી, પરંતુ દેશની પ્રાથમિકતા છે. શું સરકાર અને વિપક્ષ આ ગંભીર મુદ્દાને ચૂંટણીલક્ષી રાજકારણથી ઉપર ઉઠાવીને સંબોધશે?