ભોપાલ : મધ્યપ્રદેશમાં, કોલ્ડ્રિફ સિરપને કારણે છિંદવાડા જિલ્લામાં અત્યાર સુધીમાં ૧૬ બાળકોના મોત થયા છે. મંગળવારે, બે વર્ષની જયુષા યદુવંશીનું કિડની ફેલ્યોરથી મૃત્યુ થયું. જયુષા જુન્નારદેવની રહેવાસી હતી. ડૉ. પ્રવીણ સોનીએ આ બાળકને પ્રાથમિક સારવાર આપી. જયુષા નાગપુરની જીએમસી હોસ્પિટલમાં સારવાર હેઠળ હતી. એકલા છિંદવાડામાં, આ કફ સિરપથી ૧૬ બાળકોના મોત થયા છે. પંધુર્ણા અને બેતુલમાં મળીને ૧૯ લોકોના મોત થયા છે. દરમિયાન, મધ્યપ્રદેશ આરોગ્ય વિભાગની બેદરકારી અંગે અનેક મહત્વપૂર્ણ ખુલાસા થયા છે.
હકીકતમાં, કોલ્ડ્રિફ સિરપથી મૃત્યુનો સિલસિલો સપ્ટેમ્બરમાં જ શરૂ થયો હતો. પહેલું મૃત્યુ 3 સપ્ટેમ્બરે થયું હતું. અજિયા ખાન નામની સાત વર્ષની બાળકીનું કિડની ફેલ્યોરથી મૃત્યુ થયું હતું.

આરોગ્ય મંત્રી રાજેન્દ્ર શુક્લા હજુ સુધી છિંદવાડાની મુલાકાતે આવ્યા નથી. તેમણે શરૂઆતમાં કોલ્ડ્રિફ સિરપ કંપનીને ક્લીનચીટ આપી હતી, જેમાં કહ્યું હતું કે સીરપથી મૃત્યુના આરોપો પાયાવિહોણા છે. દરમિયાન, રાજેન્દ્ર શુક્લાએ તેમના મતવિસ્તારમાં તહેવારોની ઉજવણી કરવાનું ચાલુ રાખ્યું અને કોઈ વિભાગીય મીટિંગ બોલાવી નહીં. રાજ્યના આરોગ્ય મંત્રી નરેન્દ્ર શિવાજી પટેલે પણ કોઈ મીટિંગ યોજી ન હતી અને જ્યારે બોલાવવામાં આવ્યા ત્યારે ખોટું બોલ્યા હતા. પટેલે દાવો કર્યો હતો કે તેઓ ભોપાલમાં નથી, પરંતુ ભોપાલમાં હતા. તેઓ પણ હજુ સુધી છિંદવાડામાં પહોંચ્યા નથી.

આટલું જ નહીં, છિંદવાડાના પ્રભારી મંત્રી રાકેશ સિંહે પણ છિંદવાડાની મુલાકાત લીધી નથી. ડ્રગ કંટ્રોલર દિનેશ મૌર્ય રજા પર છે. જ્યારે નમૂના રાજ્ય પ્રયોગશાળામાં પહોંચ્યા, ત્યારે તેમણે ઓછી શંકા સાથે દવાઓનું પરીક્ષણ કર્યું. ઘાતક કોલ્ડ-ડ્રાયર માટેના પરીક્ષણો બે દિવસ માટે મુલતવી રાખવામાં આવ્યા હતા. આરોગ્ય વિભાગના સચિવ સંદીપ યાદવના સ્તરે પણ બેદરકારી જોવા મળી હતી. તેમણે સમયસર પગલાં લીધા ન હતા કે માર્ગદર્શિકા જારી કરી ન હતી. છિંદવાડામાં કોલ્ડ-ડ્રાયર પર પ્રતિબંધ મૂકાયા પછી પણ, રાજ્ય સરકારે તેના પર પ્રતિબંધ મૂક્યો ન હતો.

એ પણ નોંધવું જોઈએ કે 3 સપ્ટેમ્બરથી 27 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન, ફક્ત છિંદવાડામાં 12 મૃત્યુ થયા હતા. આ બધા બાળકોની સારવાર ડૉ. પ્રવીણ સોની દ્વારા કરવામાં આવી હતી. ડેટા છુપાવવામાં આવ્યો હતો. 12 મૃત્યુમાંથી ફક્ત છ જ નોંધાયા હતા. 29 સપ્ટેમ્બરના રોજ, છિંદવાડાના કલેક્ટરે પહેલી વાર નિવેદન બહાર પાડ્યું. તેમણે મૌખિક રીતે કોલ્ડ-ડ્રાયર પર પ્રતિબંધ મૂક્યો.

તમિલનાડુમાં સીરપ બનાવતી કોલ્ડ-ડ્રાયર કંપનીને કોણે મંજૂરી આપી, તપાસ રિપોર્ટ કોણે તૈયાર કર્યો, અને મધ્યપ્રદેશમાં ડ્રગ વિભાગે આ સીરપની તપાસ કેમ ન કરી? સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ધરપકડ કરાયેલા ડૉક્ટર પ્રવીણ સોનીનો કોલ્ડ-ડ્રાયર કંપની સાથે સંબંધ હતો. નફાનું માર્જિન 80 થી 90 ટકા હતું. આ જ કારણ હતું કે બાળકોની તબિયત બગડ્યા પછી પણ પ્રવીણ સોની ફક્ત આ સીરપ લખવાનું ચાલુ રાખ્યું.

484 કોલ્ડ્રિફ સીરપનો કોઈ હિસાબ નથી
તમિલનાડુની કંપનીએ જબલપુરના એક ડીલર સાથે સોદો કર્યો હતો. બધી જ સીરપ ફક્ત એક જ ડીલર પાસે પહોંચી હતી. બાળકોના મૃત્યુ પછી દરોડા પાડવામાં આવ્યા હતા. આજે પણ, વહીવટીતંત્ર પાસે 484 કોલ્ડ્રિફ સીરપનો કોઈ હિસાબ નથી. આ સીરપ ક્યાં ગયું? શું અન્ય બાળકો તેને પી રહ્યા છે? એવી પણ શંકા છે કે ડ્રગ વિભાગના ઘણા અધિકારીઓ પણ તપાસ હેઠળ છે.

બાળકોના મૃતદેહ બહાર કાઢવામાં આવ્યા
છિંદવાડામાં બાળકોના મૃત્યુ થયા. વહીવટીતંત્રે કોઈપણ બાળકનું પોસ્ટમોર્ટમ કર્યું ન હતું. દલીલ એવી હતી કે બાળકોના માતાપિતાએ પરવાનગી આપી ન હતી, જ્યારે કબરો પાછળથી બહાર કાઢવામાં આવી હતી અને પોસ્ટમોર્ટમ કરવામાં આવ્યું હતું. છિંદવાડામાં ઝેરી સીરપ પર પ્રતિબંધ મૂકનારા કલેક્ટર શીલેન્દ્ર સિંહને કેમ ટ્રાન્સફર કરવામાં આવ્યા તે પણ શંકાસ્પદ છે.

સીરપ પર પ્રતિબંધ મૂક્યા પછી, તેમને ભોપાલથી 150 થી વધુ ફોન આવ્યા. નવા કલેક્ટરે પરિસ્થિતિ સમજવાનો પ્રયાસ કરવામાં બે દિવસ ગાળ્યા. મોટાભાગના અસરગ્રસ્ત પરિવારો ગરીબ છે. તેમણે સારવાર માટે પોતાનો બધો ઘરનો ખર્ચો વેચી દીધો, પરંતુ સરકારે ફક્ત ચાર લાખ રૂપિયા આપ્યા, જ્યારે સારવારનો ખર્ચ ૮ થી ૧૦ લાખ રૂપિયાની વચ્ચે હતો. વેન્ટિલેટર પર રહેલા બાળકોનો દૈનિક ખર્ચ હજુ પણ ૪૦,૦૦૦ રૂપિયા છે.