સ્ટોકહોમ: રસાયણશાસ્ત્રમાં 2025 નો નોબેલ પુરસ્કાર ત્રણ મહાન વૈજ્ઞાનિકોને તેમના પાયાના સંશોધન માટે એનાયત કરવામાં આવ્યો છે, જેણે આબોહવા પરિવર્તન અને જળ સંકટના વૈશ્વિક પડકારોનો ઉકેલ લાવવાની નવી આશા જગાવી છે.

જાપાનના પ્રોફેસર સુસુમુ કિટાગાવા, ઓસ્ટ્રેલિયાના રિચાર્ડ રોબસન અને યુએસએના ઓમર એમ. યાગીને 'ધાતુ-કાર્બનિક માળખાં' અથવા MOFs (Metal-Organic Frameworks) પરના તેમના ક્રાંતિકારી કાર્ય માટે આ સન્માન આપવામાં આવ્યું છે. રોયલ સ્વીડિશ એકેડેમી ઑફ સાયન્સિસે જાહેરાત કરી કે આ ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકો 11 મિલિયન સ્વીડિશ ક્રાઉન (લગભગ 870,000 પાઉન્ડ) નું ઇનામ વહેંચશે.

MOFs: અણુઓનું 'મોલેક્યુલર આર્કિટેક્ચર'
આ ત્રણેય વૈજ્ઞાનિકોએ એવું સંશોધન કર્યું છે કે કેવી રીતે વિવિધ અણુઓને ચોક્કસ રીતે જોડીને એવી રચનાઓ બનાવવી, જેમાં પરમાણુઓ વચ્ચે મોટી જગ્યાઓ અથવા સૂક્ષ્મ છિદ્રો હોય. આ રચનાઓને "ધાતુ-કાર્બનિક ફ્રેમવર્ક" અથવા MOFs કહેવામાં આવે છે.

આ MOFs ને "મોલેક્યુલર આર્કિટેક્ચર" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જે બિલ્ડિંગ બ્લોક્સ તરીકે અણુઓનો ઉપયોગ કરીને ઉપયોગી કાર્યો કરી શકે તેવી અત્યાધુનિક રચનાઓ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. આ છિદ્રો વાયુઓ અને અન્ય રસાયણોને પોતાની અંદર સરળતાથી પસાર થવા દે છે અથવા પકડી રાખે છે.

ભવિષ્ય બદલનારી ટેકનોલોજી
આ MOFs ટેકનોલોજીના ઉપયોગો વિશ્વને બદલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે:

1. પાણીની અછતનો ઉકેલ: રણની હવામાંથી ભેજ ખેંચીને પાણી કાઢવું. આ ટેકનોલોજી શુષ્ક વિસ્તારોમાં પાણીની તંગી સામે લડવામાં મદદ કરી શકે છે.

2. આબોહવા પરિવર્તન સામે લડત: હવામાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO2) ને કેપ્ચર કરવું અને તેનો સંગ્રહ કરવો.

3. પ્રદૂષણ નિયંત્રણ: ઝેરી વાયુઓનો સુરક્ષિત સંગ્રહ કરવો.

આ સંશોધન આજે સ્વચ્છ ઉર્જા, ગ્રીન હાઇડ્રોજન, ગેસ સ્ટોરેજ અને હવા શુદ્ધિકરણમાં ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ રહ્યું છે.

આ સપ્તાહમાં નોબેલ પુરસ્કારની જાહેરાતનો આ ત્રીજો મુખ્ય વિજ્ઞાન પુરસ્કાર છે, જે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન દ્વારા પૃથ્વી પર જીવનની ગુણવત્તા સુધારવાની નવી આશા જગાવે છે.