નવી દિલ્હી: આફ્રિકા અને અરબ વચ્ચે ફેલાયેલો, વેપાર અને દરિયાઈ જીવન માટે અતિ મહત્વપૂર્ણ એવો લાલ સમુદ્ર (Red Sea) હંમેશા આવો ન હતો. નવા વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોએ એક ચોંકાવનારો ઇતિહાસ જાહેર કર્યો છે: લગભગ 100,000 વર્ષો સુધી આ વિશાળ સમુદ્ર પૃથ્વી પરથી સંપૂર્ણપણે અદૃશ્ય થઈ ગયો હતો અને મીઠાના ઉજ્જડ રણમાં ફેરવાઈ ગયો હતો.

જોકે, લગભગ 6.2 મિલિયન વર્ષો (62 લાખ વર્ષ) પહેલાં આવેલા એક વિનાશક પૂર (Flood) એ આખા ક્ષેત્રને પુનર્જીવિત કર્યું અને પૃથ્વીના દરિયાઈ ઇતિહાસને કાયમ માટે બદલી નાખ્યો.

સમુદ્ર કેવી રીતે સુકાઈ ગયો?
સાઉદી અરેબિયાની કિંગ અબ્દુલ્લા યુનિવર્સિટી ઑફ સાયન્સ એન્ડ ટેકનોલોજી (KAUST) ના વૈજ્ઞાનિકોના મતે, લગભગ 63 લાખ વર્ષ પહેલાં, ટેક્ટોનિક પ્લેટોની હિલચાલને કારણે લાલ સમુદ્રનો ભૂમધ્ય સમુદ્ર સાથેનો સંપર્ક તૂટી ગયો. વિશ્વના મહાસાગરોથી અલગ પડી જતાં, લાલ સમુદ્રનું પાણી ધીમે ધીમે બાષ્પીભવન થઈ ગયું.

પરિણામે, 100,000 વર્ષોની અંદર, આખો વિસ્તાર એક વિશાળ અને ખારા રણમાં ફેરવાઈ ગયો, જ્યાં માત્ર મીઠું અને રેતી હતી.

વિનાશક પૂરથી 'પુનર્જન્મ'
લાલ સમુદ્રનો આ 'સુકા સમયગાળો' લગભગ 62 લાખ વર્ષો પહેલાં સમાપ્ત થયો. દક્ષિણ ભાગમાં વધેલી જ્વાળામુખીની પ્રવૃત્તિને કારણે, એક નવી ચેનલ દ્વારા દરિયાઈ પાણીનું વહેણ શરૂ થયું. આ ચેનલને આપણે આજે બાબ અલ-મંડાબ સ્ટ્રેટ તરીકે ઓળખીએ છીએ.

KAUST ના ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓએ સિસ્મિક ઇમેજિંગ અને ભૂ-રાસાયણિક ડેટિંગનો ઉપયોગ કરીને સાબિત કર્યું કે આ પાણીનો પ્રવાહ એટલો ઝડપી અને વિશાળ હતો કે સૂકો તટપ્રદેશ થોડા જ સમયમાં ફરી પાણીથી ભરાઈ ગયો. સંશોધનના મુખ્ય લેખક, તિહાના પેન્સાએ આને "પૃથ્વીના ઇતિહાસમાં સૌથી આત્યંતિક પર્યાવરણીય ઘટનાઓમાંની એક" ગણાવી, જેના કારણે લાલ સમુદ્ર હિંદ મહાસાગર સાથે કાયમ માટે જોડાઈ ગયો.

વિજ્ઞાનની 'કુદરતી પ્રયોગશાળા'
આજે, લાલ સમુદ્ર ફરી એકવાર જીવંત દરિયાઈ ઇકોસિસ્ટમ છે. તેના અનન્ય પરવાળાના ખડકો અને સમૃદ્ધ દરિયાઈ જીવન તેને એક ખાસ સ્થાન આપે છે.

વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે લાલ સમુદ્ર એ પૃથ્વીની 'કુદરતી પ્રયોગશાળા' છે, જ્યાં અભ્યાસ કરીને આપણે સમજી શકીએ છીએ કે આબોહવા, ટેક્ટોનિક હલનચલન અને દરિયાઈ પર્યાવરણ કેવી રીતે રચાય છે, તૂટે છે અને પુનર્જન્મ પામે છે.