નવી દિલ્હી : ભારતીય પરિવારોમાં મિલકત વિભાજનના વિવાદો સામાન્ય છે, ખાસ કરીને જ્યારે વડીલો વસિયત (Will) છોડીને ન ગયા હોય. જો દાદાનું અવસાન વસિયત બનાવ્યા વિના થાય, તો પૌત્ર-પૌત્રીઓને મિલકતનો હિસ્સો કેવી રીતે મળશે? આ માટેના કાયદાકીય નિયમો જાણવા જરૂરી છે.

વસિયત વિના મિલકતનો અધિકાર (Intestate Succession)
જો દાદાએ વસિયત ન છોડી હોય, તો મિલકતના હકો ભારતીય વારસા અધિનિયમ (Indian Succession Act) હેઠળ નક્કી કરવામાં આવે છે. પૌત્ર-પૌત્રીઓને મિલકતનો હિસ્સો મળે કે નહીં, તે મુખ્યત્વે તેમના માતાપિતાની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે.

કોને પ્રથમ અધિકાર મળે છે?

1. પ્રથમ અધિકાર દાદાના સીધા પુત્રો અને પુત્રીઓનો હોય છે.

2. પૌત્ર-પૌત્રીઓનો અધિકાર: પૌત્ર-પૌત્રીઓ મિલકતનો વારસો ત્યારે જ મેળવી શકે છે જ્યારે તેમના પિતા અથવા માતા (એટલે કે દાદાના પુત્ર કે પુત્રી) જીવંત ન હોય અથવા તેમનું મૃત્યુ થઈ ગયું હોય. જો પૌત્રના માતાપિતા જીવંત હોય, તો પૌત્રને દાદાની મિલકતમાં સીધો હિસ્સો મળતો નથી, કારણ કે હિસ્સો તેમના પિતા અથવા માતાને મળે છે.

વારસો મેળવવાની પ્રક્રિયા
જો દાદાએ વસિયત ન કરી હોય અને પૌત્રના માતાપિતા હવે જીવંત ન હોય, તો પૌત્રને હિસ્સો મેળવવા માટે આ પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું આવશ્યક છે:

1. અરજી: પૌત્રે કોર્ટ અથવા સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર (જેમ કે તાલુકા) માં અરજી કરવી આવશ્યક છે.

2. દસ્તાવેજીકરણ: આ માટે પરિવાર અને મિલકત વિશે સંપૂર્ણ માહિતી પ્રદાન કરવી જરૂરી છે. નીચેના દસ્તાવેજો જોડવા આવશ્યક છે:
o મૃત્યુ પ્રમાણપત્રો (દાદા અને પિતા/માતાના).
o જમીનના રેકોર્ડ.
o ઓળખ કાર્ડ અને કુટુંબ પ્રમાણપત્રો, જે પૌત્રનો સંબંધ સ્પષ્ટ અને સાબિત કરે.

3. વિતરણ: તપાસ પછી, કોર્ટ અથવા તાલુકા વારસદારોમાં મિલકતના અધિકારોનું વિતરણ કરે છે. અન્ય વારસદારો (જેમ કે દાદાના અન્ય પુત્રો અને પુત્રીઓ) ની સંમતિ અને દસ્તાવેજોની પણ જરૂર પડે છે.

4. કાયદાકીય મદદ: જો વિવાદો હોય, તો કેસ લંબાઈ શકે છે. તેથી, વ્યાવસાયિક વકીલની મદદ લેવી ફાયદાકારક છે.

પૈતૃક મિલકતનો નિયમ
જો દાદાની મિલકત પૈતૃક મિલકત (Ancestral Property) હોય (એટલે કે તે ચાર પેઢીઓથી ચાલી આવતી હોય), તો કાયદો અલગ રીતે કામ કરે છે. આવા કિસ્સામાં, બાળકને જન્મથી જ મિલકતમાં સમાન અધિકારો હોય છે. પૌત્ર-પૌત્રીઓ તેમના હિસ્સા પ્રમાણે ભાગ લઈ શકે છે, કારણ કે પુત્ર અને પુત્રી બંને સહ-વારસદાર (Co-parcener) ગણાય છે.