નવી દિલ્હી : દર વર્ષે 10 ઓક્ટોબરના રોજ 'વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસ' (World Mental Health Day) ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત જાગૃતિ વધારવા અને માનસિક બીમારીઓને લગતી ગેરમાન્યતાઓ દૂર કરવા માટે અત્યંત મહત્વનો છે, કારણ કે વિશ્વભરમાં માનસિક સમસ્યાઓનું પ્રમાણ ચિંતાજનક રીતે વધી રહ્યું છે.

વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) ના અહેવાલ મુજબ, વિશ્વભરમાં દર 7 માંથી 1 વ્યક્તિ કોઈને કોઈ પ્રકારના માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિકારથી પીડાય છે. વૈશ્વિક સ્તરે લગભગ 15% લોકો આ સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યા છે.
 
વિશ્વની સૌથી મોટી માનસિક સમસ્યાઓ
WHOના ડેટા અનુસાર, માનસિક સ્વાસ્થ્યની બે સૌથી સામાન્ય સમસ્યાઓ છે:

1. ચિંતા (Anxiety)

* અસર: 280 મિલિયનથી વધુ લોકો કોઈને કોઈ પ્રકારના ચિંતા વિકારથી પીડાય છે.

* લક્ષણો: ચિંતા, અતિશય ગભરાટ અને તણાવની લાગણીઓનું કારણ બને છે, જે દૈનિક જીવનને ગંભીર રીતે અસર કરી શકે છે.

2. હતાશા (Depression)

* અસર: 30 મિલિયનથી વધુ લોકોને અસર કરે છે.

* લક્ષણો: સતત ઉદાસી, નકારાત્મક વિચારો અને ઊર્જાનો અભાવ અનુભવવો.

ચિંતા અને હતાશા ઘણીવાર સાથે જોવા મળે છે, જેનાથી સ્થિતિ વધુ ખરાબ થાય છે. હતાશાને માત્ર હળવી ઉદાસી માનવામાં આવે છે, પરંતુ જો સમયસર સારવાર ન કરવામાં આવે તો તે આત્મહત્યાના વિચારો સુધી પણ દોરી જઈ શકે છે, જે તેને અત્યંત ગંભીર સમસ્યા બનાવે છે.
 
સારવાર અને જાગૃતિનું મહત્વ
સારી વાત એ છે કે હતાશા અને ચિંતાનો ઉપચાર શક્ય છે. નિષ્ણાતોના મતે, યોગ્ય કાઉન્સેલિંગ, દવા અને જીવનશૈલીમાં ફેરફાર દ્વારા વ્યક્તિ ફરીથી ખુશી મેળવી શકે છે.

ઉપચાર પદ્ધતિઓ:

* જ્ઞાનાત્મક વર્તણૂકીય ઉપચાર (Cognitive Behavioral Therapy - CBT)

* દવાઓ (જો જરૂરી હોય તો)

* યોગ, ધ્યાન અને નિયમિત શારીરિક કસરત

* સકારાત્મક વિચારસરણી

વિશ્વ માનસિક સ્વાસ્થ્ય દિવસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ છે કે માનસિક બીમારીને એક રોગ તરીકે સ્વીકારવામાં આવે અને લોકો સમયસર સારવાર લે. માનસિક બીમારીની અસર માત્ર વ્યક્તિ પર જ નહીં, પરંતુ તેના પરિવાર અને સમગ્ર સમાજ પર પણ પડે છે, જેના કારણે સંબંધોમાં તણાવ અને સામાજિક અંતર વધે છે.

માનસિક સ્વાસ્થ્ય શારીરિક સ્વાસ્થ્ય જેટલું જ મહત્વનું છે, તેથી સમયસર મદદ મેળવવી જરૂરી છે.