જમ્મુ-કાશ્મીર: આજથી ૨૦ વર્ષ પહેલા એટલે કે ૮ ઓક્ટોબર, ૨૦૦૫ના રોજ ઉત્તરી કાશ્મીરના કુપવાડા જિલ્લાની કરનાહ ઘાટીમાં આવેલા વિનાશક ભૂકંપની પીડા સરહદી વિસ્તારોના લોકોના હૃદયમાં આજે પણ જીવંત છે.

 

રિક્ટર સ્કેલ પર ૭.૬ની તીવ્રતાવાળા આ ભૂકંપનું કેન્દ્ર પાકિસ્તાનના કબજાવાળા કાશ્મીર (પીઓકે)ના મુઝફ્ફરાબાદ પાસે હતું, પરંતુ તેની સૌથી વધુ અસર ભારતીય સરહદ નજીકના કરનાહ, ટંગધાર, અને ટીટવાલ જેવા વિસ્તારોમાં થઈ હતી. આ આપત્તિમાં ભારતમાં ૧૩૫૦થી વધુ લોકોના મૃત્યુ થયા હતા, જેમાંથી ૧૫૦થી વધુ મૃત્યુ એકલા કરનાહ ઘાટીમાં નોંધાયા હતા.

 

 

કરનાહના ગુલામ નબી ખાન (૮૦) આજે પણ સરકારી મદદથી બનેલા ઘરમાં રહે છે, પરંતુ ૨૦ વર્ષ પહેલાં ઘરની છત તૂટી પડવાથી પોતાના બે પૌત્રોને ગુમાવવાનું દર્દ ભૂલી શક્યા નથી. તેઓ યાદ કરે છે કે, "જ્યારે ધરતી જોરથી ધ્રૂજવા લાગી, ત્યારે હું ખેતરોમાંથી ઘર તરફ દોડ્યો. મારી નજર સામે જ છત તૂટી ગઈ. મારા બે પૌત્રો જીવતા બહાર આવી શક્યા નહીં. જ્યારે પણ હું આંખો બંધ કરું છું, ત્યારે મને તેમના ચહેરા દેખાય છે."

 

 

એ જ રીતે, ટંગધારમાં રહેતા ૬૮ વર્ષીય ફાતિમા બેગમે પણ આ ભૂકંપમાં પોતાના પુત્રને ગુમાવ્યો હતો. તેઓ કહે છે કે, "હું ઝરણામાંથી પાણી ભરી રહી હતી, ત્યાં સુધીમાં બધું પડી ગયું હતું, અને મારો દીકરો અંદર ફસાઈ ગયો."

 

 

વિનાશનું ચિત્ર અને પુનર્નિર્માણની કહાણી:

આ ભૂકંપે સરહદી ગામોમાં માટી અને ઈંટોના બનેલા લગભગ તમામ કાચા મકાનોને ધ્વસ્ત કરી દીધા હતા, ખાસ કરીને નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ૯૦%થી વધુ ઇમારતોનો નાશ થયો હતો. લશ્કરી થાણાં, પુલ અને પુલિયા પણ ખરાબ રીતે ક્ષતિગ્રસ્ત થયા હતા. મોટા ભૂસ્ખલનના કારણે કરનાહ-ટંગધાર માર્ગ સહિત મુખ્ય રસ્તાઓ બંધ થઈ ગયા હતા, જેના કારણે ઘાટી ઘણા દિવસો સુધી અલગ-અલગ રહી હતી.

 

 

એક તરફ આ ભયાનકતા છે, તો બીજી તરફ આઘાતમાંથી બહાર નીકળીને મદદ કરનાર લોકો પણ છે. ૩૫ વર્ષીય ઝુબૈદા, જેમનું નવું બનેલું માટીનું ઘર ભૂકંપમાં તબાહ થઈ ગયું હતું, તેઓ હવે સામુદાયિક સ્વયંસેવક બની ગયા છે અને મહિલાઓને આપત્તિઓ પછી તેમની આજીવિકા ફરી શરૂ કરવામાં મદદ કરે છે.

 

 

ભૂકંપની ઘટનાએ લોકોના જીવનમાં કાયમી નિશાન છોડ્યા છે, પણ સાથે જ આ ગામોના લોકોએ અપાર દુઃખ સહન કર્યા બાદ પણ જીવન પ્રત્યેની આશા અને સંઘર્ષની ભાવના જાળવી રાખી છે.