નવી દિલ્હી: આવતીકાલે એટલે કે શુક્રવારે દેશભરમાં સુહાગનો પર્વ 'કરવા ચોથ' ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસે મહિલાઓ પતિના લાંબા આયુષ્ય માટે નિર્જળા વ્રત રાખે છે અને ચાંદ દેખાયા પછી જ જળ ગ્રહણ કરે છે. જોકે, એક સવાલ જે બધાને મૂંઝવે છે તે એ છે કે દરેક શહેરમાં ચાંદ દેખાવાનો સમય અલગ કેમ હોય છે?

દાખલા તરીકે, આવતીકાલે દિલ્હીમાં ચાંદ 8:13 વાગ્યે દેખાશે, જ્યારે મુંબઈમાં 8:55 વાગ્યે, અમદાવાદમાં 8:47 વાગ્યે અને લખનૌમાં 8:02 વાગ્યે દેખાશે. આ સમયના તફાવત પાછળના વૈજ્ઞાનિક અને ભૌગોલિક કારણો શું છે, ચાલો જાણીએ.
 
પૃથ્વી અને ચંદ્રની ગતિનું કારણ
હકીકતમાં, ચંદ્ર દેખાવાના સમયમાં તફાવતનું મુખ્ય કારણ પૃથ્વી અને ચંદ્રની ગતિ છે.

1. પૃથ્વીનું પરિભ્રમણ (Rotation): પૃથ્વી સતત પોતાની ધરી પર ફરે છે, અને ચંદ્ર પૃથ્વીની આસપાસ પરિક્રમા કરે છે. પૃથ્વીના પરિભ્રમણના કારણે જ સૂર્ય અને ચંદ્રની રોશની પૃથ્વીના એક ભાગ પર વહેલા પડે છે અને બીજા ભાગ પર મોડેથી. આને કારણે જ એક જ દિવસે અલગ-અલગ શહેરોમાં ચાંદ થોડી મિનિટોના અંતરથી દેખાય છે.

2. ટાઇમ ઝોન અને ભૌગોલિક કદ: ભારત ભલે એક જ માનક સમય (IST) નું પાલન કરતું હોય, પરંતુ ભૌગોલિક દૃષ્ટિએ દેશ ખૂબ મોટો છે. પશ્ચિમના શહેરોમાં સૂર્યાસ્ત અને ચંદ્રના ઉદયનો સમય પૂર્વીય શહેરોની સરખામણીમાં મોડો હોય છે.
o ઉદાહરણ તરીકે: કોલકાતામાં ચાંદ દિલ્હી કરતાં વહેલો દેખાઈ શકે છે, જ્યારે અમદાવાદમાં થોડો મોડો. આ તફાવત ક્યારેક 15 થી 30 મિનિટ સુધી પણ પહોંચી જાય છે.

3. પૃથ્વીનો ઝુકાવ: પૃથ્વી પોતાની ધરી પર લગભગ 23.5 ડિગ્રી ઝુકેલી છે. આ ઝુકાવને કારણે સૂર્ય અને ચંદ્રના ઉદય-અસ્તની દિશા આખું વર્ષ બદલાતી રહે છે, જેનાથી દર વર્ષે કરવા ચોથ પર ચાંદની સ્થિતિ અને સમય પણ થોડો અલગ હોય છે.

4. ચંદ્રની દૈનિક ગતિ: ચંદ્ર પૃથ્વીની પરિક્રમા લગભગ 27.3 દિવસમાં પૂરી કરે છે અને આ દરમિયાન તે દરરોજ લગભગ 50 મિનિટ મોડો ઉગે છે. આ મોડું થવાની અસર પણ દરેક શહેરના સ્થાનિક ચંદ્ર ઉદયના સમય પર પડે છે.

આમ, તમારા શહેરમાં ચાંદ મોડો કે વહેલો દેખાવાનું કારણ કોઈ જાદુ નહીં પણ પૃથ્વી અને ચંદ્રની પ્રાકૃતિક ગતિ અને તમારા શહેરની ભૌગોલિક સ્થિતિ છે.