નવી દિલ્હી : દિવાળી દરમિયાન ગ્રીન ફટાકડાના ઉપયોગને મંજૂરી આપવા માટે દિલ્હી-રાષ્ટ્રીય રાજધાની ક્ષેત્ર (એનસીઆર) માં ફટાકડા પરનો સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ થોડા સમય માટે હટાવવો જોઈએ કે કેમ તે અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાનો નિર્ણય અનામત રાખ્યો.

મુખ્ય ન્યાયાધીશ ભારત રત્ન બી.આર. ગવઈ અને ન્યાયાધીશ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બનેલી બેન્ચે એનસીઆરમાં હવાની ગુણવત્તા સંબંધિત પેન્ડિંગ એમ.સી. મહેતા કેસમાં આ મુદ્દાની સુનાવણી કરી. અગાઉ, 3 એપ્રિલના રોજ, બે ન્યાયાધીશોની બેન્ચે સમગ્ર પ્રદેશમાં એક વર્ષ માટે લીલા ફટાકડા સહિત ફટાકડા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદ્યો હતો. ત્યારબાદ, તે આદેશને રદ કરવાની માંગ કરતી ઘણી અરજીઓ દાખલ કરવામાં આવી હતી.

મુખ્ય ન્યાયાધીશે પોતાનો નિર્ણય અનામત રાખતા મૌખિક રીતે જણાવ્યું હતું કે દિવાળી દરમિયાન ફટાકડા પરનો પ્રતિબંધ હટાવવાની શક્યતા ફક્ત આ સમયગાળા માટે જ ધ્યાનમાં લઈ શકાય છે. તેમણે કહ્યું, "હાલ માટે, અમે દિવાળી દરમિયાન પ્રતિબંધ હટાવવાની મંજૂરી આપીશું." સોલિસિટર જનરલે સમય મર્યાદા દૂર કરવા માટે અપીલ કરી: "બાળકોને ઉત્સાહથી ઉજવણી કરવા દો."

દિલ્હી એનસીઆર અને હરિયાણા વતી બોલતા ભારતના સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ સુનાવણી દરમિયાન દલીલ કરી હતી કે ફટાકડા પરના સમય-મર્યાદાના નિયંત્રણો હટાવવા જોઈએ. તેમણે કહ્યું, "જ્યારે અમે બાળકો હતા, ત્યારે અમારા માતાપિતાને અમને એકલા બહાર રમવાની મંજૂરી આપવા માટે મનાવવામાં ઓછામાં ઓછો એક કલાક લાગતો હતો. થોડા દિવસો માટે કોઈ સમય પ્રતિબંધ ન હોવો જોઈએ. બાળકોને ઉત્સાહથી ઉજવણી કરવા દો."

સોલિસિટર જનરલે એમ પણ કહ્યું કે કેન્દ્ર લીલા ફટાકડાના ઉપયોગને મંજૂરી આપવા માંગે છે જેથી નાગરિકો દિવાળી, નાતાલ, નવું વર્ષ અને ગુરુપુરબ જેવા તહેવારો વચ્ચે સંતુલન જાળવીને તેમના તહેવારો ઉજવી શકે.

દિલ્હી એનસીઆર અને હરિયાણા સરકારે નીચેના સૂચનો કર્યા:

૧. ફક્ત NEERI દ્વારા મંજૂર કરાયેલા લીલા ફટાકડાને જ મંજૂરી આપવામાં આવશે.

૨. સંયુક્ત ફટાકડા અને લાર્ડીનું ઉત્પાદન, વેચાણ અથવા એનસીઆરમાં ઉપયોગ કરવામાં આવશે નહીં.

૩. વેચાણ ફક્ત લાઇસન્સ પ્રાપ્ત વેપારીઓ અને પરવાનગી પ્રાપ્ત ઉત્પાદકો દ્વારા જ થશે.

૪. કોઈ ઈ-કોમર્સ વેબસાઇટ (જેમ કે ફ્લિપકાર્ટ, એમેઝોન) ઓનલાઈન ઓર્ડર સ્વીકારશે નહીં.

૫. દિવાળી અને અન્ય તહેવારો પર રાત્રે ૮ થી ૧૦ વાગ્યા સુધી જ ફટાકડા ફોડવાની પરવાનગી રહેશે; નાતાલ અને નવા વર્ષની પૂર્વ સંધ્યાએ રાત્રે ૧૧:૫૫ થી ૧૨:૩૦ વાગ્યા સુધી; ગુરુપુરબ પર સવારે ૪-૫ અને રાત્રે ૯-૧૦ વાગ્યા સુધી.

૬. NEERI અને PESO ની મંજૂરી પછી લીલા ફટાકડા વિકસાવવામાં આવશે; ઉત્પાદકોએ QR કોડ બનાવીને NEERI અને PESO ને સબમિટ કરવાનો રહેશે.

૭. બિનપ્રમાણિત ફટાકડા બનાવનારાઓ સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે, જેમાં લાઇસન્સ સસ્પેન્શન અને ઉત્પાદન સ્થળો પર તાત્કાલિક દરોડા પાડવામાં આવશે.

૮. PESO, NEERI, GNCTD અને રાજ્ય PCB દ્વારા નિયમિત નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે ફટાકડામાં પ્રતિબંધિત રસાયણો (જેમ કે બેરિયમ, લિથિયમ, આર્સેનિક, એન્ટિમોની, સીસું અને પારો) નથી.

મુખ્ય ન્યાયાધીશે એ પણ નોંધ્યું કે કેટલાક વિસ્તારોમાં, નરક ચૌદસી દરમિયાન સવારે દિવાળી ઉજવવામાં આવે છે, તેથી સમય ધ્યાનમાં લેવો જોઈએ.

૨૬ સપ્ટેમ્બરના રોજ, કોર્ટે NEERI અને PESO ની પરવાનગીથી લીલા ફટાકડાના ઉત્પાદનને મંજૂરી આપી અને કેન્દ્ર સરકારને સંપૂર્ણ પ્રતિબંધમાં સુધારો કરવાનો નિર્ણય લેવા કહ્યું.

એમિકસ ક્યુરી સિનિયર એડવોકેટ અપરાજિતા સિંહે નકલી લીલા ફટાકડા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી, જેમાં ખોટા લેબલ હેઠળ પ્રદૂષિત રસાયણોનો ઉપયોગ થાય છે. જસ્ટિસ ચંદ્રને જણાવ્યું હતું કે પોલીસ અને PESO દ્વારા રેન્ડમ સેમ્પલિંગ ઉલ્લંઘનકારોને ઓળખી શકે છે.

CJI એ એવું પણ સૂચન કર્યું હતું કે ૨૦૧૮ ના અર્જુન ગોપાલ વિરુદ્ધ ભારત સંઘના નિર્ણયની સમીક્ષા કરવામાં આવે, જેમાં લાઇસન્સ પ્રાપ્ત વેપારીઓ દ્વારા ફક્ત ઓછા પ્રદૂષિત લીલા ફટાકડાના વેચાણની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને ફોડવાનો સમયગાળો નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો.

૨૦૧૮-૨૦૨૪ દરમિયાન AQI માં સુધારા અંગે, સોલિસિટર જનરલે કહ્યું કે કોવિડ સમયગાળા સિવાય પરિસ્થિતિમાં કોઈ નોંધપાત્ર સુધારો થયો નથી.

ગ્રીન ફટાકડા ઉત્પાદકોએ મર્યાદિત પરવાનગી અને ખાતરી માંગી હતી કે ઉત્પાદનોનો જથ્થો અને વિગતો પારદર્શક રીતે ઓનલાઈન જાહેર કરવામાં આવશે.

ઉત્પાદકોના વકીલોનો મુખ્ય દલીલ એ હતો કે 3 એપ્રિલના રોજ NCRમાં આખા વર્ષ માટે ફટાકડા પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો આદેશ 2018ના અર્જુન ગોપાલના નિર્ણયનો વિરોધાભાસ કરે છે.