નવી દિલ્હી:  દેશની જેલોમાં બંધ આશરે ૪.૫ લાખ કેદીઓને મતદાનનો અધિકાર આપવાની માંગ કરતી એક મહત્ત્વપૂર્ણ અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે આજે કેન્દ્ર સરકાર અને ચૂંટણી પંચ (EC) ને તેમનો જવાબ દાખલ કરવા જણાવ્યું છે.

મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈ અને ન્યાયાધીશ કે. વિનોદ ચંદ્રનની બેન્ચે વરિષ્ઠ વકીલ પ્રશાંત ભૂષણની દલીલોને ધ્યાનમાં લીધી હતી.

વર્તમાન કાયદો અને બંધારણીય વિરોધાભાસ
અરજીમાં જનપ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમ, ૧૯૫૧ (RPA) ની કલમ ૬૨(૫) હેઠળ કેદીઓ પર લાગુ કરાયેલા સંપૂર્ણ પ્રતિબંધને પડકારવામાં આવ્યો છે.

• સંપૂર્ણ પ્રતિબંધનું ઉલ્લંઘન: અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે કલમ ૬૨(૫) હેઠળનો હાલનો સામાન્ય પ્રતિબંધ તમામ કેદીઓને આડેધડ રીતે લાગુ પડે છે, જે બંધારણીય ગેરંટી અને આંતરરાષ્ટ્રીય લોકશાહી ધોરણોનું ઉલ્લંઘન છે.

• નિર્દોષતાની ધારણા: આ કલમ હેઠળ એવા લાખો લોકોને પણ મતાધિકારથી વંચિત રાખવામાં આવ્યા છે, જેઓ હજી દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા નથી અને કાયદા હેઠળ નિર્દોષતાની ધારણાનો લાભ લઈ રહ્યા છે.

ચૂંટણી લડનાર અને મતદાર વચ્ચેનો ભેદભાવ
અરજીમાં એક મજબૂત સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો છે: જો દોષિત વ્યક્તિ ચૂંટણી લડી શકે છે અને લાખો મતદારોનું પ્રતિનિધિત્વ કરી શકે છે, તો જે નાગરિક દોષિત જાહેર થયો નથી, તેને મતદાન કરવા અને પોતાનો પ્રતિનિધિ પસંદ કરવાનો અધિકાર કેમ નકારવામાં આવે?

અગાઉ, ૧૯૯૭માં સુપ્રીમ કોર્ટે કલમ ૬૨(૫) ને સમર્થન આપ્યું હતું અને ઠરાવ્યું હતું કે મતદાન ફક્ત એક વૈધાનિક અધિકાર છે. જોકે, અરજીમાં અનુપ બાર્નવાલ કેસમાં બંધારણીય બેન્ચના તાજેતરના ચુકાદાનો આધાર લેવામાં આવ્યો છે, જેમાં મતદાનના અધિકારને બંધારણીય અધિકાર ગણાવવામાં આવ્યો છે.

હવે કેન્દ્ર સરકાર અને ચૂંટણી પંચનો જવાબ આ ૪.૫ લાખ કેદીઓના લોકશાહી અધિકારોનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે.