નવી દિલ્હી : ભારતમાં ન્યાયપાલિકાનું સન્માન સર્વોપરી માનવામાં આવે છે. રાજકારણીઓ, અભિનેતાઓ કે સામાન્ય લોકો—કોઈ પણ વ્યક્તિ કોર્ટ વિશે અપમાનજનક ટિપ્પણી કરતા પહેલા સો વાર વિચાર કરે છે. તેનું કારણ છે કોર્ટના અવમાનનો કાયદો (Contempt of Court Law), જેનું ઉલ્લંઘન કરનારને સખત સજા થઈ શકે છે.

લોકોમાં આટલો ડર શા માટે છે અને કાયદાની જોગવાઈઓ શું છે, તે અંગેની વિગતો અહીં આપવામાં આવી છે:

કોર્ટનું સન્માન શા માટે?
ભારત એક લોકશાહી દેશ છે અને કોર્ટને ન્યાયનું મંદિર ગણવામાં આવે છે. તે વ્યક્તિ માટે છેલ્લો આશરો છે, જ્યાં દરેકને સમાન ગણવામાં આવે છે. તેથી, કોર્ટની ગરિમા અને ન્યાયિક પ્રક્રિયામાં વિશ્વાસ જળવાઈ રહે તે માટે તેનું સન્માન કરવું દરેક નાગરિકની નૈતિક ફરજ છે.

કોર્ટના અવમાનના કાયદાની જોગવાઈઓ:

• કયો કાયદો લાગુ થાય છે? ભારતમાં કોર્ટના તિરસ્કારના કેસમાં 'કોર્ટના તિરસ્કાર અધિનિયમ, ૧૯૭૧' (Contempt of Court Act, 1971) હેઠળ કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. આ માટે કોઈ BNS કલમ લાગુ પડતી નથી.

• મહત્તમ સજા: કોર્ટના અવમાનના દોષિત વ્યક્તિને મહત્તમ છ મહિનાની જેલ અને ૨,૦૦૦ રૂપિયાનો દંડ અથવા બંને સજા થઈ શકે છે.

• માફીની જોગવાઈ: જો કેસની ગંભીરતા ઓછી હોય અને કોર્ટ ઈચ્છે તો, ગુનેગારને માફી માંગવાનો આદેશ આપીને પણ મુક્ત કરી શકાય છે.

માનહાનિ (Defamation) અને કોર્ટનું અવમાન (Contempt) વચ્ચેનો તફાવત:
કોર્ટ વિરુદ્ધ અપમાનજનક ટિપ્પણી કરવા પર, કોર્ટ પોતે બદનક્ષી નહીં, પરંતુ કોર્ટના અવમાન હેઠળ કાર્યવાહી કરે છે. જો કે, જો કોઈ વ્યક્તિ કોર્ટને અપમાનજનક ટિપ્પણી કરે, તો તેના સામે અન્ય વ્યક્તિ માનહાનિનો કેસ દાખલ કરી શકે છે, કારણ કે કોર્ટ એક જાહેર બંધારણીય સંસ્થા છે.

કોર્ટનો અવમાનનો વિચાર ભલભલાને ડરાવી દે છે, જે ભારતમાં ન્યાય વ્યવસ્થાના મજબૂત આધારસ્તંભનું પ્રતીક છે.