મુંબઇ તા.૧૩: સિક્‍યોરિટીઝ એન્‍ડ એક્‍સચેન્‍જ બોર્ડ ઓફ ઈન્‍ડિયા (SEBI) ના ૨૦૨૫ ના રોકાણ સર્વેમાં જાણવા મળ્‍યું છે કે ભારતીય પરિવારો જોખમ લેવા અંગે ખૂબ જ સાવધ રહે છે. આ સર્વેમાં ૪૦૦ શહેરો અને ૧,૦૦૦ ગામડાઓના ૯૦,૦૦૦ પરિવારોને આવરી લેવામાં આવ્‍યા હતા. તેમાં જાણવા મળ્‍યું છે કે લગભગ ૮૦ ટકા પરિવારો ઊંચા અને જોખમી વળતર કરતાં તેમની મૂડીનું રક્ષણ કરવાનું પ્રાથમિકતા આપે છે. જનરલ ઝેડમાં પણ ૭૯ ટકા લોકોએ સમાન સાવધાની દર્શાવી હતી.

ભારતીયો પરંપરાગત રીતે સાવચેત રોકાણકારો રહ્યા છે. લોકો તેમના માતાપિતાને જે કરતા જોયા છે તે કરે છે, મનીએડુસ્‍કૂલના સ્‍થાપક અર્ણવ પંડ્‍યા કહે છે.

જોખમ ટાળવાનું મૂળ માનવ મનોવિજ્ઞાનમાં છે અને તે ટકી રહેવાની વૃત્તિ સાથે જોડાયેલું છે. પ્‍લાન અહેડ વેલ્‍થ એડવાઈઝર્સના સ્‍થાપક અને સીઈઓ વિશાલ ધવન કહે છે, ચોક્કસ રકમ ગુમાવવાનું દુઃખ સમાન રકમ મેળવવાના આનંદ કરતાં ત્રણ ગણું વધારે છે.

આવકની અનિﾍતિતા પણ સાવધાની ફેલાવે છે. ધવન કહે છે, અસુરક્ષિત લોનમાં વધારો અને EMI ના બોજથી રોકાણકારો વધુ સાવધ બન્‍યા છે. તેઓ ઉમેરે છે કે છેલ્‍લા એક વર્ષમાં શેરોના સ્‍થિર પ્રદર્શને આ વર્તણૂકને વધુ મજબૂત બનાવી છે.

મૂડી સંરક્ષણ પર ભાર મૂકવાથી સંપત્તિ સર્જન મર્યાદિત થાય છે. જોખમી સંપત્તિ ટાળવાથી લાંબા ગાળે પોર્ટફોલિયો વળતર ઘટે છે, SEBI-રજિસ્‍ટર્ડ રોકાણ સલાહકાર દીપેશ રાઘવ કહે છે.

યુવા રોકાણકારો શેર જેવા ઉચ્‍ચ ઉપજ આપતા પરંતુ અસ્‍થિર રોકાણોને ટાળીને ચક્રવૃદ્ધિનો લાભ ગુમાવે છે. પર્યાપ્ત ઇક્‍વિટી એક્‍સપોઝર વિના નિવૃત્તિ અને બાળકોના શિક્ષણ જેવા લાંબા ગાળાના લક્ષ્યોને પૂર્ણ કરવાનો પ્રયાસ કરવાથી નબળા પરિણામો મળે છે.

વધુ પડતી સાવધાની નિયમિત આવકનાસ્ત્રોતો પર નિર્ભરતા વધારે છે, જેનાથી લોકોને લાંબા સમય સુધી અને વધુ મહેનત કરવાની ફરજ પડે છે. પંડ્‍યા કહે છે, જ્‍યારે પોર્ટફોલિયો રિટર્ન ફુગાવા સાથે તાલ મિલાવતા નથી, ત્‍યારે જીવનધોરણ સુધારવાનું મુશ્‍કેલ બની જાય છે.

કેટલાક રોકાણકારો વિપરીત ચરમસીમાએ જાય છે અને વધુ પડતું જોખમ લે છે. પંડ્‍યા કહે છે, ૅઝડપથી શ્રીમંત બનવાની ઇચ્‍છા લોકોને ફયુચર્સ એન્‍ડ ઓપ્‍શન્‍સ (F&O) અથવા ક્રિપ્‍ટોકરન્‍સી જેવા જોખમી સાધનો તરફ ખેંચે છે.ૅ

એપ્રિલ ૨૦૨૧ થી માર્ચ ૨૦૨૪ સુધીના SEBI ડેટા દર્શાવે છે કે ૯૩%  F&O વેપારીઓને નુકસાન થયું છે, જેમાં પ્રતિ વ્‍યક્‍તિ સરેરાશ રૂા.૧ લાખનું નુકસાન થયું છે.

જોખમી વેપારમાંથી થતા નુકસાનથી આરોગ્‍ય અથવા નોકરી ગુમાવવા જેવી કટોકટી માટે અલગ રાખવામાં આવેલા ભંડોળમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. વધુ પડતું જોખમ લેવાથી મર્યાદિત સંસાધનો ધરાવતા રોકાણકારો માટે ખાસ કરીને નુકસાનકારક છે અને જેઓ માને છે કે ઉચ્‍ચ જોખમ એ સંપત્તિનો એકમાત્ર માર્ગ છે.

છેલ્‍લે, વારંવાર કિમતો તપાસવાનું ટાળો. રાઘવ કહે છે, ઘણા જૂના રોકાણકારોએ રિયલ એસ્‍ટેટમાં વધુ પૈસા કમાયા કારણ કે તેઓ લાંબા ગાળા માટે રોકાણ રાખતા હતા અને ટૂંકા ગાળાના વધઘટને અવગણતા હતા.