પટણા, બિહાર  : બિહારના રાજકારણમાં 'સુશાસન બાબુ' તરીકે જાણીતા મુખ્યમંત્રી નીતિશ કુમારએ વિધાનસભા ચૂંટણી ૨૦૨૫ માટે જાહેર કરેલી JDUના ૧૦૧ ઉમેદવારોની યાદીમાં ફરી એકવાર પોતાના સિગ્નેચર 'સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ' કાર્ડનો ઉપયોગ કર્યો છે. વિકાસ અને સામાજિક ન્યાયને સંતુલિત કરીને ચાલતા નીતિશ કુમારે આ લિસ્ટ દ્વારા દરેક સમુદાયને પ્રતિનિધિત્વ આપીને એકસાથે અનેક રાજકીય લક્ષ્યો સાધવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.

JDUની ૧૦૧ ઉમેદવારોની યાદીમાં જાતિનું ગણિત:
JDU દ્વારા જાહેર કરાયેલી પ્રથમ યાદી સમાજના દરેક વર્ગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, જે સમાવેશી રાજકારણનો સ્પષ્ટ સંદેશ આપે છે.

સમુદાય    ઉમેદવારોની સંખ્યા

પછાત વર્ગ (OBC)    ૩૭

અતિશય પછાત વર્ગ (EBC)    ૨૨

ઉચ્ચ જાતિ    ૨૨

અનુસૂચિત જાતિ (SC)    ૧૫

અનુસૂચિત જનજાતિ (ST)    ૨

કુલ મહિલા ઉમેદવારો    ૧૩

પ્રથમ યાદીમાં 'લવ-કુશ સમીકરણ' (કુશવાહા અને યાદવ) ને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે આ લિસ્ટમાં પછાત વર્ગને મહત્ત્વ આપીને નીતિશ કુમારે JDUનો સામાજિક આધાર વિસ્તૃત કરવાની રણનીતિ અપનાવી છે.
 
નીતિશના સોશિયલ એન્જિનિયરિંગનો ઇતિહાસ અને લક્ષ્યો
નીતિશ કુમારની રાજકીય તાકાત હંમેશા સામાજિક સંતુલન જાળવવામાં રહી છે. ૨૦૦૫માં સત્તા સંભાળ્યા પછી, તેમણે જે નીતિઓ અપનાવી, તે આજે પણ તેમના રાજકારણનો પાયો છે:

* મહિલા સશક્તિકરણ: પંચાયત ચૂંટણીમાં મહિલાઓને ૫૦ ટકા અનામત અને સરકારી નોકરીઓમાં ૩૫ ટકા અનામત આપવાથી મહિલા વોટ બેંક મજબૂત બની છે.

* EBC અને દલિત સમુદાય: અતિ પછાત વર્ગ આયોગની રચના કરીને તેમણે પરંપરાગત રીતે રાજકીય સશક્તિકરણથી વંચિત આ સમુદાયોને પોતાના રાજકીય મૂળ સાથે જોડ્યા છે.

રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે JDUનું આ પગલું માત્ર મહાગઠબંધનમાં સંતુલન જાળવવા પૂરતું નથી, પણ તાજેતરના વર્ષોમાં ભાજપ અને RJD તરફ ઝુકાવ ધરાવતા વર્ગોને ફરીથી JDU તરફ આકર્ષવાની એક વ્યૂહાત્મક ચાલ છે.

JDU સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ઉમેદવાર પસંદગી અંગે અંતિમ ફોર્મ્યુલા તૈયાર કરવા માટે નીતિશ કુમારે વરિષ્ઠ નેતાઓ લલ્લન સિંહ, સંજય ઝા અને વિજય ચૌધરી સાથે વિસ્તૃત ચર્ચા કરી હતી. જોકે, ૨૦૨૫ની આ ચૂંટણીમાં નીતિશ કુમારનું આ જૂનું 'સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ'નું ગણિત કેટલું સફળ થાય છે, તે તો પરિણામો જ બતાવશે.