નવી દિલ્‍હી, તા.૧૭:  કેન્‍દ્ર સરકારની મુખ્‍ય યોજના, પીએમ કિસાન સન્‍માન નિધિમાં મોટા પાયે છેતરપિંડીનો પર્દાફાશ થયો છે. રાષ્‍ટ્રીય ઓનલાઈન ટ્રેકિંગ અને ચકાસણીમાં જાણવા મળ્‍યું છે કે ૩૧.૦૧ લાખ શંકાસ્‍પદ લાભાર્થીઓ લાંબા સમયથી આ યોજનાનો દુરુપયોગ કરી રહ્યા હતા. આમાંના મોટાભાગના કેસોમાં જીવનસાથી અથવા એક જ પરિવારના સભ્‍યોએ બેવડા દાવા કર્યા હતા. આના પરિણામે સરકારી તિજોરીને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થયું.

કળષિ મંત્રાલયે ૧૯.૦૨ લાખ કેસોની તપાસ કરી, જેમાંથી ૯૪% (૧૭.૮૭ લાખ) લાભાર્થીઓ કાયદેસર હોવાનું જાણવા મળ્‍યું પરંતુ પાત્રતા માપદંડોને પૂર્ણ કરતા ન હતા. મોટાભાગના કિસ્‍સાઓમાં, જમીન રેકોર્ડ ભૂલો અથવા ઇરાદાપૂર્વકની છેતરપિંડી કારણભૂત હતી. કેન્‍દ્ર સરકારે અત્‍યાર સુધીમાં રૂ.૪૧૬ કરોડ વસૂલ કર્યા છે. રાજ્‍યોમાં વસૂલાત પ્રક્રિયા પણ ચાલુ છે.

મંત્રાલયે રાજ્‍યોને ૨૧મા હપ્તા (ડિસેમ્‍બર ૨૦૨૫) પહેલાં તમામ લાભાર્થીઓનું e-KYC અને ચકાસણી પૂર્ણ કરવાનો આદેશ આપ્‍યો છે. આ માટે ઓક્‍ટોબરની સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. સમગ્ર પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા લાવવા માટે, કેન્‍દ્રીય કળષિ મંત્રાલયે ૧ જાન્‍યુઆરી, ૨૦૨૫ થી નવા નોંધણી માટે ખેડૂત ID ફરજિયાત બનાવ્‍યું છે, અને તમામ રાજ્‍યોને શંકાસ્‍પદ નામો દૂર કરવા, નોટિસ મોકલવા અને ભંડોળ વસૂલવાનો નિર્દેશ આપ્‍યો છે.

કેન્‍દ્ર સરકારના નિર્દેશનું પાલન કરીને, ઉત્તર પ્રદેશે ૫૦,૦૦૦ થી વધુ લાભાર્થીઓને યાદીમાંથી દૂર કરીને વસૂલાત કાર્યવાહી શરૂ કરી છે. મે મહિનાથી મધ્‍ય પ્રદેશમાં પણ કાર્યવાહી ચાલી રહી છે. એક જ પરિવારના અનેક દાવાઓ નોંધાયા બાદ આવા કેસોમાં વસૂલાત કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. ૨૦મા હપ્તા પહેલા અહીં લાખો રૂપિયા વસૂલ કરવામાં આવ્‍યા છે. મહારાષ્‍ટ્રમાં, વિદર્ભ-મરાઠવાડામાં સૌથી વધુ કેસ નોંધાયા છે. e-KYC દ્વારા ૧૦૦,૦૦૦ થી વધુ કેસ ઉકેલાયા છે. કર્ણાટકમાં પણ શહેરી વિસ્‍તારોમાં લાભાર્થીઓની નકલી નોંધણીઓ મળી આવી છે. વધુમાં, પંજાબમાં પરાળી બાળવાના અને રેકોર્ડમાં નોંધપાત્ર ભૂલો બહાર આવી છે.

રાજસ્‍થાનમાં ૧.૨ કરોડ નોંધાયેલા ખેડૂતોમાંથી ૨.૫ લાખ શંકાસ્‍પદ કેસ ઓળખાયા છે. આ ફરિયાદો જોધપુર (૪૫,૦૦૦), બિકાનેર (૩૮,૦૦૦) અને જેસલમેર (૩૨,૦૦૦) માં મળી હતી. કળષિ વિભાગે લાભાર્થીઓની ચકાસણી કરવા માટે રાજ્‍યભરમાં ખાસ ટીમો બનાવી છે. ભૂલભરેલા લાભાર્થીઓ પાસેથી નાણાં વસૂલવા ઉપરાંત, તેમની સામે કાનૂની કાર્યવાહી પણ કરવામાં આવશે.

છેતરપિંડી સહન નહીં થાય, કળષિ મંત્રીએ રિકવરી અને ઈ-કેવાયસી પર ભાર મૂકયો.

કેન્‍દ્રીય કળષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે તાજેતરમાં સંસદમાં જણાવ્‍યું હતું કે આ યોજનાનો લાભ ફક્‍ત સાચા ખેડૂતોને જ મળશે, અને છેતરપિંડી સહન કરવામાં આવશે નહીં. કળષિ મંત્રાલયે ૧ જાન્‍યુઆરી, ૨૦૨૫ થી નવા નોંધણી માટે ખેડૂત ID ફરજિયાત બનાવ્‍યું છે. કેન્‍દ્રએ એક સ્‍પેશિયલ ઓપરેશન્‍સ જારી કરીને રાજ્‍યોને નોટિસ મોકલવા, ભંડોળ વસૂલવા અને પોર્ટલ પરથી શંકાસ્‍પદ નામો દૂર કરવાનો નિર્દેશ આપ્‍યો છે. રાજ્‍યો તમામ લાભાર્થીઓની યાદી ચકાસી રહ્યા છે અને ઈ-કેવાયસી અપડેટ કરી રહ્યા છે.