નવી દિલ્હી : ભારતના સૌથી કુખ્યાત આર્થિક ભાગેડુઓમાંના એક મેહુલ ચોક્સી અંગે બેલ્જિયમની કોર્ટમાંથી મોટા સમાચાર આવ્યા છે. એન્ટવર્પ કોર્ટે ચોક્સીના ભારત પ્રત્યાર્પણને મંજૂરી આપી છે. કોર્ટે સ્પષ્ટપણે કહ્યું કે ભારતીય એજન્સીઓની માંગ માન્ય છે અને બેલ્જિયમ પોલીસ દ્વારા ધરપકડ કાયદેસર રીતે યોગ્ય હતી. આ નિર્ણય સાથે, ભારતીય એજન્સીઓ, સીબીઆઈ અને ઇડીએ મોટી કાનૂની જીત મેળવી છે.

જોકે, ચોક્સીના વકીલોએ કોર્ટમાં જણાવ્યું છે કે તેઓ આ નિર્ણય સામે ઉચ્ચ અદાલતમાં અપીલ કરશે. તેથી, તેને તાત્કાલિક ભારત મોકલવામાં આવશે નહીં. પરંતુ આ નિર્ણય ભારત માટે એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ છે અને પ્રત્યાર્પણ પ્રક્રિયામાં એક વળાંક માનવામાં આવે છે.

૧૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૫ ના રોજ, એન્ટવર્પ પોલીસે ચોક્સીની ધરપકડ કરી. તે છેલ્લા ચાર મહિનાથી જેલમાં છે, અને તેની બધી જામીન અરજીઓ બેલ્જિયમની અદાલતો દ્વારા ફગાવી દેવામાં આવી છે. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે ચોક્સીના ભાગી જવાનું જોખમ વાસ્તવિક છે, જેના કારણે તેની ધરપકડ વાજબી બની છે.

ભારતે ચોક્સી સામે મજબૂત કેસ રજૂ કર્યો, તેને ₹૧૩,૮૫૦ કરોડના પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB) કૌભાંડમાં મુખ્ય આરોપી ગણાવ્યો. CBI એ કોર્ટને જણાવ્યું કે ચોક્સીએ PNB અધિકારીઓ સાથે મળીને નકલી લેટર ઓફ અંડરટેકિંગ (LoU) જારી કરીને વિદેશી બેંકો પાસેથી સુરક્ષા વિના લોન મેળવી અને શેલ કંપનીઓને ભંડોળ ટ્રાન્સફર કરીને નાણાંની લોન્ડરિંગ કરી.

ભારતે તેના પર છેતરપિંડી, કાવતરું, પુરાવાનો નાશ અને ભ્રષ્ટાચારનો આરોપ લગાવ્યો છે. તેમની સામે ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ 120B, 201, 409, 420, 477A અને ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમની કલમ 7 અને 13 લાગુ કરવામાં આવી છે. કોર્ટે કહ્યું કે આ ગુનાઓ બેલ્જિયમના કાયદા હેઠળ પણ સજાપાત્ર છે, તેથી, બેવડી ગુનાહિતતાની શરત પૂરી થાય છે.

ભારતે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે મેહુલ ચોક્સીએ તેની કંપનીઓ દ્વારા નકલી હીરાને અસલી તરીકે વેચવાનું રેકેટ ચલાવ્યું હતું. તેણે નકલી ગેરંટી પર વિદેશી બેંકો પાસેથી લોન મેળવી હતી અને મની લોન્ડરિંગ દ્વારા તેમને વિદેશમાં ટ્રાન્સફર કર્યા હતા. વધુમાં, સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઈન્ડિયા (SEBI) એ શેરબજારમાં અનિયમિતતાને કારણે ચોક્સીને મૂડી બજારમાંથી 10 વર્ષ માટે પ્રતિબંધિત કર્યો છે.

UNTOC (ટ્રાન્સનેશનલ ઓર્ગેનાઇઝ્ડ ક્રાઇમ કન્વેન્શન) અને UNCAC (ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી કન્વેન્શન) નો ઉલ્લેખ કરીને ભારતે પ્રત્યાર્પણની માંગ કરી હતી. CBI ટીમે ત્રણ વખત બેલ્જિયમની મુલાકાત લીધી, ત્યાંના અધિકારીઓને બધા પુરાવા સબમિટ કર્યા અને યુરોપિયન કાયદાકીય પેઢીની મદદથી કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરી.
ભારતે જેલ સુવિધાઓની ગેરંટી આપી

ભારતે કોર્ટને ખાતરી આપી હતી કે પ્રત્યાર્પણ પછી, ચોક્સીને મુંબઈની આર્થર રોડ જેલના બેરેક નંબર 12 માં રાખવામાં આવશે. તેને યુરોપિયન કમિશન ઓફ હ્યુમન રાઇટ્સ (CPHR) ના ધોરણો મુજબ સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવશે, જેમાં સ્વચ્છ પાણી, ખોરાક, ટીવી, અખબારો અને વ્યક્તિગત ડૉક્ટરનો સમાવેશ થાય છે. ભારતે એમ પણ કહ્યું હતું કે ચોક્સીને એકાંત કેદમાં રાખવામાં આવશે નહીં.

ચોક્સીએ દાવો કર્યો હતો કે તેણે 2018 માં ભારતીય નાગરિકતાનો ત્યાગ કર્યો હતો અને 2017 માં એન્ટિગુઆ નાગરિકતા મેળવી હતી. જોકે, ભારતે જણાવ્યું હતું કે તેનો ભારતીય પાસપોર્ટ રદ કરવામાં આવ્યો નથી અને તે ભારતીય નાગરિક રહે છે.

CBI સૂત્રોએ નિર્ણયની પુષ્ટિ કરતા કહ્યું હતું કે, "આ ભારતના પ્રત્યાર્પણ કામગીરીની સૌથી મોટી સફળતાઓમાંની એક છે." એજન્સીએ જુલાઈ 2024 માં ચોક્સીના સ્થાનને બેલ્જિયમમાં શોધી કાઢ્યું હતું અને તે જ સમયે ઔપચારિક પ્રત્યાર્પણ વિનંતી મોકલવામાં આવી હતી.