નવી દિલ્‍હીઃ લગભગ 3 વર્ષ પહેલાં રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ તત્કાલીન મુખ્ય ન્યાયાધીશની સામે મંચ પરથી જણાવ્યું હતું કે ગરીબ આદિવાસીઓ જામીનના પૈસાના અભાવે જામીન મળ્યા છતાં જેલમાં બંધ છે. ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટે આ મામલાની સ્વતઃ નોંધ લીધી અને હવે આ અંગે અપડેટ આપ્યું છે.

દિવાળીના પ્રસંગે સુપ્રીમ કોર્ટે ગરીબોની મુક્તિ માટે એક અનોખી SOP (સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર) ઘડી છે. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે નિર્દેશ આપ્યો છે કે જો કોઈ ગરીબ વ્યક્તિ ગુના માટે ધરપકડ કરવામાં આવ્યો હોય અને ટ્રાયલ દરમિયાન જેલમાં બંધ હોય તો તે જામીન રકમ ચૂકવી શકતું નથી, તો સરકાર તેમની મુક્તિ સુનિશ્ચિત કરશે. સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું છે કે સરકાર જિલ્લા કાનૂની સેવા સત્તામંડળ દ્વારા જામીન રકમ પૂરી પાડશે.

સુપ્રીમ કોર્ટે આ નવી SOP એમિકસ ક્યુરી (એમિકસ ક્યુરી) ના સૂચનોનો સમાવેશ કરીને વિકસાવી હતી. જસ્ટિસ એમ.એમ. સુંદરેશ અને એસ.સી. શર્માની બેન્ચે એમિકસ ક્યુરી અને વરિષ્ઠ વકીલ સિદ્ધાર્થ લુથરા તેમજ એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીના સૂચનોનો સમાવેશ કર્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે આ મુદ્દાની નોંધ લીધી જ્યારે જાણવા મળ્યું કે હજારો અંડરટ્રાયલ કેદીઓ જામીન પર છે છતાં તેઓ જામીન બોન્ડ ચૂકવી શકતા નથી.

જિલ્લા કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (DLSA) 1 લાખ રૂપિયા સુધીની જામીન રકમ જમા કરાવી શકે છે અને જો નીચલી અદાલતે તેને 1 લાખ રૂપિયાથી વધુ નક્કી કરી હોય, તો તે તેને ઘટાડવા માટે અરજી દાખલ કરશે.

માર્ગદર્શિકામાં સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે જો કોઈ અંડરટ્રાયલ કેદીને જામીન મળ્યાના સાત દિવસની અંદર જેલમાંથી મુક્ત કરવામાં ન આવે, તો જેલ સત્તાવાળાઓ DLSA સચિવને જાણ કરશે, જે પછી તાત્કાલિક એક વ્યક્તિની નિમણૂક કરશે જે ચકાસશે કે અંડરટ્રાયલ કેદીના બચત ખાતામાં પૈસા છે કે નહીં. જો આરોપી પાસે પૈસા ન હોય તો જિલ્લા-સ્તરીય સશક્ત સમિતિ, રિપોર્ટ મળ્યાની તારીખથી પાંચ દિવસની અંદર, DLSA ની ભલામણ પર જામીન ભંડોળ મુક્ત કરવાનો નિર્દેશ આપશે. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે જ્યાં સશક્ત સમિતિ ભલામણ કરે છે કે 'ગરીબ કેદીઓને સહાય યોજના' હેઠળ અંડરટ્રાયલ કેદીને નાણાકીય સહાયનો લાભ આપવામાં આવે ત્યાં જરૂરી રકમ, પ્રતિ કેદી 50,000 રૂપિયા સુધી, નિર્ધારિત રીતે પાછી ખેંચી લેવાનો અને સંબંધિત કોર્ટને ઉપલબ્ધ કરાવવાનો નિર્દેશ આપી શકાય છે.