રાજસ્થાનમાં ખાસ કરીને રાજવી પરિવારોમાં, આજે પણ દિવાળી ખૂબ જ ઉત્સાહથી ઉજવવામાં આવે છે. સિટી પેલેસથી લઈને કિલ્લાઓ અને મહેલો સુધી, રાજવી પરિવારોની ઐતિહાસિક ઇમારતોને ભવ્ય રીતે શણગારવામાં આવે છે. કેટલીક પ્રાચીન પરંપરાઓ સાથે, રાજવી પરિવારોમાં દિવાળી ઉજવવાની એક અનોખી પરંપરા છે. 

  રાજસ્થાનમાં જયપુર રાજવી પરિવારમાં કાળા અને ઘેરા વાદળી કપડાં પહેરીને દિવાળી ઉજવવાની એક અનોખી પરંપરા છે, જે હજુ પણ રાજવી પરિવારમાં અનુસરવામાં આવે છે. દર વર્ષે દિવાળી પર, રાજસ્થાનના નાયબ મુખ્યમંત્રી દિયા કુમારી, પદ્મનાભ સિંહ, લક્ષ્યરાજ સિંહ, ગૌરવ સિંહ સહિત જયપુર રાજવી પરિવારના તમામ સભ્યો કાળા કપડાં પહેરે છે. આ પાછળ ઘણી પરંપરાઓ અને માન્યતાઓ છે, જેનું જયપુરનો રાજવી પરિવાર વર્ષોથી પાલન કરી રહ્યો છે. 

  માહિતી અનુસાર, જયપુર રાજવી પરિવારમાં દર વર્ષે દિવાળી પર કાળા કપડાં પહેરવાની પરંપરા લાંબા સમયથી ચાલી આવે છે. એવું કહેવાય છે કે ભૂતપૂર્વ રાજવી પરિવારના સભ્યો તેમના પૂર્વજોના બલિદાનને યાદ કરવા માટે કાળા અથવા ઘેરા વાદળી કપડાં પહેરે છે. સાંજ પડતાંની સાથે જ જયપુરના ભૂતપૂર્વ રાજવી પરિવાર સમાન કપડાંમાં જોવા મળે છે. એવું કહેવાય છે કે કાળા કપડાં પહેરવા પાછળ એક માન્યતા એ છે કે રાજવી પરિવાર યુદ્ધમાં તેમના પૂર્વજોના બલિદાન અને શહાદતને યાદ કરે છે. પેઢીઓથી, રાજવી પરિવારના બધા સભ્યો રાત્રે તેમને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા માટે પ્રતીકાત્મક રીતે કાળા કપડાં પહેરતા આવ્યા છે

     રાજવી પરિવારના ઇતિહાસ મુજબ, એવું માનવામાં આવે છે કે 10મી સદીમાં, ગ્વાલિયર (મધ્યપ્રદેશ) માં કછવાહા રાજા સોઢ દેવના મૃત્યુ પછી, જ્યારે તેમના ભાઈએ ગાદી હડપ કરી, ત્યારે વ્યથિત રાણી તેના પુત્ર દુલ્હા રાય સાથે જયપુરના ખોહ-નાગોરિયન વિસ્તારમાં રહેવા ગઈ. ખોહના રાજા ચંદા મીણાએ રાણીને બહેનની જેમ માન્યું અને દુલ્હા રાયના શિક્ષણની સંપૂર્ણ જવાબદારી લીધી. જોકે, તેમના પતિના ભાઈના કાર્યો પર પોતાનો ઊંડો ગુસ્સો અને નારાજગી વ્યક્ત કરવા માટે, તેમણે કાળા વસ્ત્ર પહેરીને દિવાળી ઉજવી. ત્યારથી, જયપુર રાજવી પરિવારમાં આવી જ દિવાળી ઉજવવામાં આવે છે. 

    રાજવી પરિવારના સભ્યોના મતે, પૂર્વ રાજવી પરિવારના સભ્યો અમાવાસ્યાની કાળી રાત્રે કાળા અને વાદળી કપડાં પહેરે છે અને પ્રકાશ માટે પ્રાર્થના કરે છે. એવી આશા રાખવામાં આવે છે કે દીપોત્સવનો આ તહેવાર, જે આપણને અંધકારમાંથી પ્રકાશ તરફ લઈ જાય છે, તે દરેકના જીવનમાં ખુશી અને તેજ લાવે. જયપુરનો પૂર્વ રાજવી પરિવાર ભગવાન રામના વંશજ છે, તેથી જ્યારે ભગવાન રામ 14 વર્ષનો વનવાસ પૂર્ણ કરીને અને રાવણનો વધ કરીને આ અમાવાસ્યા પર સીતા અને લક્ષ્મણ સાથે અયોધ્યા પાછા ફર્યા હતા. કાળા કપડાં પહેરવાની પરંપરા આ અમાવાસ્યાની કાળી રાત સાથે સંકળાયેલી છે.

    જયપુર રાજવી પરિવારના સભ્યોના મતે, રાજા માનસિંહજીએ એક નિયમ પુસ્તક બનાવ્યું હતું. "લાલ પુસ્તક" તરીકે ઓળખાતું આ પુસ્તક હજુ પણ પુસ્તકાલયમાં અસ્તિત્વમાં છે. આ "લાલ પુસ્તક" ખાસ કરીને રાજવી પરિવારના સભ્યોએ ચોક્કસ તહેવારો અને પ્રસંગોએ કયા પ્રકારના પોશાક પહેરવા જોઈએ તેનો ઉલ્લેખ કરે છે. આ પરંપરા રાજવી પરિવાર દ્વારા પેઢીઓથી અનુસરવામાં આવી છે. ઇતિહાસકારોના મતે, જયપુરનો ભૂતપૂર્વ રાજવી પરિવાર કુશના વંશજ છે, જે અયોધ્યાના રાજા શ્રી રામ અને માતા સીતાના જોડિયા પુત્રોમાંના એક હતા. જયપુરને અગાઉ ધુંધર (દૌસા) અથવા આમેર તરીકે ઓળખાવવામાં આવતું હતું. ધુંધર રાજ્યની સ્થાપના 1093 માં અયોધ્યાના રાજા નળના વંશજ (દુલ્હા રાવ) દ્વારા કરવામાં આવી હતી. 1300 થી 1727 સુધી, જયપુર આમેર તરીકે ઓળખાતું હતું.

.