નવી દિલ્હી, તા. ૨૩ ઓક્ટોબર: ઓનલાઈન ડીપફેક (Deepfakes) અને ભ્રામક માહિતીના ફેલાવા પર અંકુશ મેળવવાના હેતુથી, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) એ ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી (IT) નિયમોમાં સુધારાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે, જે હેઠળ આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) દ્વારા જનરેટ કરાયેલા કન્ટેન્ટનું સ્પષ્ટ લેબલિંગ ફરજિયાત બનાવવામાં આવશે. આ સુધારાઓ ફેસબુક અને યુટ્યુબ જેવા મુખ્ય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સની જવાબદારી વધારવા માંગે છે.
ડીપફેકથી સમાજને ગંભીર નુકસાનની ચેતવણી
MeitY એ ચેતવણી આપી છે કે સોશિયલ મીડિયા પર ફરતા ડીપફેક ઑડિયો અને વીડિયો કન્ટેન્ટ તેમજ ભ્રામક સામગ્રી વ્યક્તિઓ અને સમાજને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે આવા કન્ટેન્ટથી પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન, ચૂંટણીઓ પર પ્રભાવ અને નાણાકીય છેતરપિંડી પણ થઈ શકે છે.
ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી (ઇન્ટરમીડિયરી ગાઇડલાઇન્સ અને ડિજિટલ મીડિયા એથિક્સ કોડ) નિયમો, ૨૦૨૧ માં પ્રસ્તાવિત સુધારાઓ 'સિન્થેટિકલી જનરેટેડ કન્ટેન્ટ' ને નિયંત્રિત કરવા માંગે છે. ગુરુવારે બહાર પાડવામાં આવેલા ડ્રાફ્ટ નિયમોમાં "સિન્થેટિકલી જનરેટેડ ઇન્ફોર્મેશન" ની વ્યાખ્યા દાખલ કરવામાં આવી છે. આમાં એવી સામગ્રીનો સમાવેશ થાય છે જે કમ્પ્યુટર સંસાધનનો ઉપયોગ કરીને કૃત્રિમ રીતે અથવા એલ્ગોરિધમ દ્વારા બનાવવામાં, સંશોધિત અથવા બદલવામાં આવી હોય અને તે અધિકૃત અથવા સાચી લાગે.
નવા નિયમો: લેબલિંગ અને મેટાડેટા ફરજિયાત
ડ્રાફ્ટ ફ્રેમવર્ક હેઠળ, સિન્થેટિક કન્ટેન્ટ બનાવવા કે સંશોધિત કરવા માટે સાધનો પૂરા પાડતી ઇન્ટરમીડિયરીઓએ (Intermediaries) નીચે મુજબ કરવું પડશે:
 * સ્પષ્ટ લેબલિંગ: કન્ટેન્ટનું સ્પષ્ટ લેબલિંગ કરવું.
 * મેટાડેટા એમ્બેડિંગ: કન્ટેન્ટના સિન્થેટિક સ્વભાવને જાહેર કરતું યુનિક મેટાડેટા અથવા ઓળખકર્તા એમ્બેડ કરવું.
 * લેબલની ટકાવારી: વિઝ્યુઅલ કન્ટેન્ટ માટે, લેબલ ડિસ્પ્લે સપાટીના ઓછામાં ઓછા ૧૦% ભાગ પર હોવું જોઈએ, જ્યારે ઑડિયોના કિસ્સામાં, તે ઓછામાં ઓછા ૧૦% સમયગાળા માટે જાહેર કરવું પડશે.
 * દૂર ન કરી શકાય: ઇન્ટરમીડિયરીઓએ એ પણ સુનિશ્ચિત કરવું પડશે કે આવા લેબલ્સ અથવા મેટાડેટાને દૂર અથવા દબાવી ન શકાય.
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સની વધેલી જવાબદારી
સિગ્નિફિકન્ટ સોશિયલ મીડિયા ઇન્ટરમીડિયરીઝ (SSMIs), જેમ કે X, મેટા અથવા યુટ્યુબ જેવા પ્લેટફોર્મ્સ માટે વધારાની જવાબદારીઓ પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી છે:
 * યુઝરની ઘોષણા: પ્લેટફોર્મ્સે કન્ટેન્ટ અપલોડ કરતી વખતે યુઝર્સ પાસેથી ઘોષણા લેવી પડશે કે તેઓ જે સામગ્રી પ્રકાશિત કરી રહ્યા છે તે સિન્થેટિકલી જનરેટ કરેલી છે કે નહીં.
 * ટેક્નિકલ વેરિફિકેશન: પ્લેટફોર્મ્સે આવી ઘોષણાઓ ચકાસવા માટે સ્વચાલિત સાધનો સહિત "વાજબી અને યોગ્ય તકનીકી પગલાં" નો ઉપયોગ કરવો પડશે.
 * નોટિસ પ્રદર્શન: જો કોઈ કન્ટેન્ટ સિન્થેટિક હોવાનું જણાય, તો પ્લેટફોર્મ્સે સ્પષ્ટપણે એક લેબલ અથવા નોટિસ પ્રદર્શિત કરવી પડશે કે તે એલ્ગોરિધમ દ્વારા જનરેટ કરવામાં આવ્યું છે.
જો ઇન્ટરમીડિયરીઓ જાણીજોઈને યુઝર્સને ગેરમાર્ગે દોરતી અથવા છેતરતી સિન્થેટિક કન્ટેન્ટના પ્રકાશનને મંજૂરી આપશે, પ્રોત્સાહન આપશે અથવા તે અંગે પગલાં લેવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તેમને તેમની જવાબદારીઓનું ઉલ્લંઘન કરનાર ગણવામાં આવશે.
જાહેર પરામર્શ માટે ખુલ્લો મુકાયેલો આ ડ્રાફ્ટ, ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી (ઇન્ટરમીડિયરી ગાઇડલાઇન્સ અને ડિજિટલ મીડિયા એથિક્સ કોડ) સુધારા નિયમો, ૨૦૨૫ શીર્ષક હેઠળ છે. મંત્રાલયે હિસ્સેદારો અને જનતા પાસેથી ૬ નવેમ્બર સુધીમાં [email protected] પર પ્રતિસાદો આમંત્રિત કર્યા છે. અંતિમ સૂચના બહાર પાડ્યા બાદ, કન્ટેન્ટ બનાવટના સાધનો અને સોશિયલ મીડિયા ઇન્ટરમીડિયરીઝ બંનેએ પારદર્શિતા અને પ્રમાણિકતાના નવા ધોરણોનું પાલન કરવા માટે તેમની સિસ્ટમ અને નીતિઓને અપડેટ કરવી પડશે.