નવી દિલ્હી : બોલિવૂડ અભિનેતા ઋતિક રોશનને દિલ્હી હાઈકોર્ટ તરફથી મોટી રાહત મળી છે. કોર્ટે અભિનેતાના વ્યક્તિત્વ અધિકારો (Personality Rights) નું રક્ષણ કરીને, તેમની છબી, અવાજ અને નામનો દુરુપયોગ કરીને બનાવવામાં આવતા ડીપ ફેક્સ (Deepfakes) અને અશ્લીલ સામગ્રી પર તાત્કાલિક પ્રતિબંધ મૂક્યો છે.

ન્યાયાધીશ મનમીત પ્રીતમ સિંહ અરોરાએ ૧૫ ઓક્ટોબરના રોજ આ વચગાળાનો આદેશ પસાર કર્યો. કોર્ટે જોન ડો (અજ્ઞાત સંસ્થાઓ) પ્રતિવાદીઓને સખત શબ્દોમાં રોક્યા છે કે તેઓ ઋતિક રોશનના નામ, સમાનતા, છબી, અવાજ, વ્યક્તિત્વ અથવા અન્ય કોઈપણ પાસાઓનો ઉપયોગ કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI), ડીપ ફેક્સ, મશીન લર્નિંગ, ફેસ મોર્ફિંગ અથવા GIF દ્વારા કોઈપણ વ્યાપારી હેતુ માટે દુરુપયોગ ન કરે.

અદાલતનું મહત્ત્વપૂર્ણ અવલોકન:
કોર્ટે સ્પષ્ટપણે અવલોકન કર્યું કે, ઋતિક રોશનના ગુણો તેમના વ્યક્તિત્વ અધિકારોના રક્ષણાત્મક તત્વો છે, જેમને નકલ કરેલી, ખોટી, અશ્લીલ અને વિકૃત સામગ્રી સામે રક્ષણ આપવાનો અધિકાર છે.

કોર્ટે કહ્યું કે, "વાદીને કૃત્રિમ બુદ્ધિ અથવા અન્યથા ઉપયોગ કરીને બનાવેલ નકલ, ખોટી, અશ્લીલ, મોર્ફ કરેલી અને વિકૃત સામગ્રી સામે રક્ષણ આપવાનો પણ અધિકાર છે, જે તેમની પ્રતિષ્ઠા અને સદ્ભાવનાને અપમાનિત કરે છે અને ઘટાડે છે."

અભિનેતાની ફરિયાદ:
ઋતિક રોશને કોર્ટમાં અરજી કરીને જણાવ્યું હતું કે AI નો ઉપયોગ કરીને અશ્લીલ અને અશ્લીલ સામગ્રી બનાવીને અને તેમની મોર્ફ કરેલી છબીઓનો ઉપયોગ કરીને વેપારી માલ વેચીને તેમની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડવામાં આવી રહ્યું છે. તેમણે Markmonitor.Inc. સામે પણ દાવો કર્યો હતો કે કંપનીના સ્થાપક તરીકે ખોટી રીતે દર્શાવવામાં આવી રહ્યા છે.

ફેન પેજ અને ડાન્સ ટ્યુટોરિયલ્સને છૂટ:
રસપ્રદ વાત એ છે કે, આ મામલાની સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે ફેન પેજ હટાવવાના મુદ્દે અભિનેતાના વકીલો સાથે અસહમતિ દર્શાવી.

કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે, ફેન પેજ (Fan Pages) બનાવવું અથવા ડાન્સ ટ્યુટોરીયલમાં ઋતિકના ગીતો અને ડાન્સ સ્ટેપ્સનો ઉપયોગ કરવો તે વ્યાપારી ઉપયોગ અથવા બદનક્ષી સમાન નથી.

ન્યાયાધીશે કહ્યું, "ઇન્સ્ટાગ્રામ ફક્ત વ્યાપારીકરણ માટે નથી, લોકો તેનો ઉપયોગ મનોરંજન માટે કરે છે... જો કોઈ ચાહકે પોસ્ટ બનાવવા માટે તેની સર્જનાત્મકતાનો ઉપયોગ કર્યો હોય, તો અમે પહેલા તેને સાંભળીશું. હું ફેન ક્લબ પેજને દૂર કરવાને સમજી શકતો નથી."

કોર્ટે આખરે Google અને Meta (Facebook, Instagram) ને ફેન પેજના સર્જકોની મૂળભૂત સબ્સ્ક્રાઇબર માહિતી (BSI) વિગતો પ્રદાન કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે, જેથી સર્જકોને કેસમાં પક્ષકાર બનાવી શકાય અને તેમનો પક્ષ સાંભળ્યા બાદ જ કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવે.

આ વચગાળાનો આદેશ ૨૭ માર્ચ, ૨૦૨૬ સુધી માન્ય રહેશે.
હાઈકોર્ટમાં હાજરી: ઋતિક રોશન વતી સિનિયર એડવોકેટ સંદીપ સેઠી હાજર રહ્યા હતા, જ્યારે Google, Meta (Facebook, Instagram), Telegram, eBay Inc. અને Amazon જેવી વૈશ્વિક ટેક કંપનીઓના વકીલોએ પણ કોર્ટમાં પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો.

આ ચુકાદો ભારતમાં AI અને ડીપફેક ટેકનોલોજીના વધતા જોખમ સામે સેલિબ્રિટીઝના વ્યક્તિત્વ અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે.