નવી દિલ્હી: એલોન મસ્કના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ 'X' (અગાઉ ટ્વિટર) દ્વારા કાનૂની પડકાર બાદ ભારત સરકારે એક મોટો કાયદાકીય સુધારો કર્યો છે. ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) એ માહિતી ટેકનોલોજી નિયમો, ૨૦૨૧ માં મુખ્ય સુધારાઓ સૂચિત કર્યા છે, જે ૧૫ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ થી અમલમાં આવશે. આ સુધારાઓ ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પરથી સામગ્રી દૂર કરવાની વિવાદાસ્પદ પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને જવાબદારી વધારવા માટે રચાયેલ છે.

વિવાદનું મૂળ:
આ સુધારાનો પાયો કેન્દ્ર સરકાર અને X વચ્ચેના લાંબા કાનૂની ઘર્ષણમાં રહેલો છે. X એ કર્ણાટક હાઇકોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે હાલનું માળખું હજારો નીચલા સ્તરના સરકારી અધિકારીઓને ગેરવાજબી રીતે સામગ્રી-અવરોધિત આદેશો જારી કરવાની મંજૂરી આપતું હતું. પ્લેટફોર્મે ફરિયાદ કરી હતી કે "દરેક ટોમ, ડિક અને હેરી" ગેરકાયદેસર રીતે ટેકડાઉન ઓર્ડર આપી રહ્યા હતા, જેને વાણી સ્વાતંત્ર્ય પર અતિક્રમણ ગણાવવામાં આવ્યું હતું.

સત્તાના કેન્દ્રીકરણનો મોટો ફેરફાર:
સૌથી મહત્ત્વનો ફેરફાર કન્ટેન્ટ હટાવવાની સૂચનાઓ જારી કરવાની સત્તાને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સુધી મર્યાદિત કરવા પર કેન્દ્રિત છે:

અધિકારીનો પ્રકાર    લઘુત્તમ પદ

સરકારી અધિકારી    સંયુક્ત સચિવ (Joint Secretary) અથવા સમકક્ષ

પોલીસ અધિકારી    ડેપ્યુટી ઇન્સ્પેક્ટર જનરલ ઓફ પોલીસ (DIG) અથવા સમકક્ષ

આ નિર્ણયથી કન્ટેન્ટ હટાવવાના આદેશો જારી કરવા માટે સશક્ત અધિકારીઓની સંખ્યામાં અસરકારક રીતે ઘટાડો થશે, જે વરિષ્ઠ અમલદારશાહી સ્તરે સત્તાને કેન્દ્રિત કરશે.

નવી સલામતી અને પારદર્શિતા:
સુધારેલા નિયમો પ્રક્રિયાને પારદર્શક અને પ્રમાણસર બનાવવા માટે અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ પગલાં રજૂ કરે છે:

1. તર્કસંગત સૂચના (Reasoned Notice): હવેથી, દરેક સામગ્રી દૂર કરવાના આદેશને "તર્કસંગત સૂચના" દ્વારા સમર્થન આપવું આવશ્યક છે, જેમાં કાનૂની આધાર, ચોક્કસ કાયદાકીય જોગવાઈ અને ગેરકાયદેસર કૃત્યની પ્રકૃતિ સ્પષ્ટપણે જણાવવી ફરજિયાત છે.

2. માસિક સમીક્ષા: જારી કરાયેલ તમામ સૂચનાઓની યોગ્ય સરકારના સચિવના પદથી નીચેના ન હોય તેવા વરિષ્ઠ અધિકારી દ્વારા માસિક સમીક્ષા કરવામાં આવશે. આ સુનિશ્ચિત કરશે કે બધી ક્રિયાઓ જરૂરી, પ્રમાણસર અને કાયદા સાથે સુસંગત છે.

આ સુધારાઓ નાગરિકોના અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને ઓનલાઈન સલામતી જાળવવાની રાજ્યની કાયદેસર સત્તાઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો એક મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રયાસ છે.