નવી દિલ્હી : દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં રામાયણ સાથે જોડાયેલા અનેક પ્રાચીન અને સિદ્ધ મંદિરો આવેલા છે, જ્યાં ભક્તો આસ્થા સાથે દર્શન કરવા જાય છે. મધ્ય પ્રદેશના ચિત્રકૂટમાં પણ ભગવાન હનુમાનનું એક એવું મંદિર છે, જેનો સીધો સંબંધ રામાયણ કાળ સાથે છે. આ મંદિર વિશે માન્યતા છે કે રાવણની લંકાને આગ લગાવ્યા પછી હનુમાનજીએ પોતાની પૂંછમાં લાગેલી આગની બળતરા આ જ જગ્યાએ શાંત કરી હતી. આ મંદિર હનુમાન ધારા મંદિર તરીકે જાણીતું છે.
શ્રીરામના કહેવાથી હનુમાનજી અહીં આવ્યા હતા
મંદિર સાથે જોડાયેલી એક પ્રચલિત કથા અનુસાર, રાવણની લંકા સળગાવ્યા બાદ હનુમાનજીના શરીર અને પૂંછમાં ગરમીનું સ્તર વધી ગયું હતું, જેના કારણે તેમને ભારે બળતરા થઈ રહી હતી. તેમણે પોતાની આ પરેશાની શ્રીરામ સમક્ષ રજૂ કરી. શ્રીરામે હનુમાનજીને ચિત્રકૂટની વિંધ્ય પર્વત શૃંખલા પાસે વહેતી શીતળ જળધારા વિશે જણાવ્યું. શ્રીરામે કહ્યું કે આ ધારા તેની શીતળતા માટે પ્રખ્યાત છે અને ત્યાં જઈને તેમની સમસ્યાઓનું નિદાન થશે. ત્યારબાદ હનુમાનજીએ આ જ શીતળ ધારામાં પોતાની પૂંછની બળતરા શાંત કરી હતી અને ત્યાં રહીને તપસ્યા પણ કરી હતી.
ધમધમતું રહસ્ય: ધારાનું ઉદ્ગમ સ્થાન અજ્ઞાત
હનુમાન ધારા મંદિર મધ્ય પ્રદેશના સતના જિલ્લામાં આવેલા ચિત્રકૂટ ધામ નજીક, સીતાપુરથી આઠ કિલોમીટર દૂર કરવીમાં સ્થિત છે. આ મંદિરમાં એક રહસ્યમય શીતળ જળધારા પહાડી પરથી વહે છે, જેનું ઉદ્ગમ સ્થાન ક્યાં છે અને ધારા ક્યાં વિલુપ્ત થઈ જાય છે, તે કોઈને ખબર નથી. આ શીતળ જળધારા ભગવાન હનુમાનજીની મૂર્તિ પર તેમની પૂંછ અને ખભા પર પડે છે. આ જ કારણે મંદિરનું નામ હનુમાન ધારા પડ્યું છે.
ભક્તોનું માનવું છે કે આ મંદિરમાં ભગવાન હનુમાન સમક્ષ માગવામાં આવેલી દરેક મનોકામના પૂરી થાય છે. કહેવાય છે કે વિજ્ઞાન પણ આજ સુધી આ શીતળ જળધારાના ઉદ્ગમ અને વિલય વિશે ચોક્કસ માહિતી મેળવી શક્યું નથી, જે આજે પણ એક મોટું રહસ્ય બની રહ્યું છે.
નજીકમાં માતા સીતાની પ્રાચીન રસોઈ
હનુમાન ધારા મંદિરથી થોડું આગળ જ માતા સીતાની રસોઈ પણ આવેલી છે, જ્યાં આજે પણ જૂના વાસણો રાખેલા છે. એવી માન્યતા છે કે આ જ જગ્યાએ માતા સીતાએ ઋષિ-મુનિઓને પોતાના હાથે ભોજન બનાવીને ખવડાવ્યું હતું. આ અત્યંત પ્રાચીન મંદિરના દર્શન કરવા માટે ભક્તોને ખડી સીડીઓ ચઢીને જવું પડે છે, જોકે હવે મંદિર પાસે રોપ-વેની સુવિધા પણ ઉપલબ્ધ છે. મંદિરમાં ભગવાન હનુમાનની ઘણી નાની મૂર્તિઓ ઉપરાંત પહાડ પર બનાવેલી એક વિશાળ મૂર્તિ પણ આવેલી છે.