નવી દિલ્હી : 'સ્ટેટ ઓફ ગ્લોબલ એર ૨૦૨૫' ના નવા રિપોર્ટમાં ચોંકાવનારા આંકડા જાહેર થયા છે, જે દર્શાવે છે કે વાયુ પ્રદૂષણ વિશ્વભરમાં લાખો લોકોના અકાળ મૃત્યુનું કારણ બની રહ્યું છે. પ્રદૂષણને કારણે થતા મૃત્યુની કુલ સંખ્યા વસ્તી વૃદ્ધિ અને સતત પ્રદૂષણને કારણે સતત ઊંચી રહી છે.
 
વાયુ પ્રદૂષણ હવે 'હૃદયનો મામલો'
રિપોર્ટનો સૌથી મોટો ખુલાસો એ છે કે વાયુ પ્રદૂષણ હવે માત્ર 'ફેફસાંની સમસ્યા' નથી, પરંતુ તે બિન-ચેપી રોગોનું મુખ્ય કારણ બની ગયું છે:

• ૯૦% મૃત્યુ: વાયુ પ્રદૂષણ સંબંધિત દસમાંથી લગભગ નવ (૯૦%) મૃત્યુ હૃદય રોગ, સ્ટ્રોક, ક્રોનિક ફેફસાના રોગ અને ફેફસાના કેન્સર જેવા બિન-ચેપી રોગોને કારણે થાય છે.

• નંબર વન કારણ: PM2.5 (સૂક્ષ્મ કણો) હવે મુખ્યત્વે હૃદયરોગના હુમલા, સ્ટ્રોક અને ક્રોનિક હૃદય રોગમાં ફાળો આપે છે.
 
PM2.5 કેવી રીતે જીવલેણ બને છે?
સૌથી ઘાતક ઘટક PM2.5 (સૂક્ષ્મ કણો) છે, જે શરીરને આ રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે:

1. ફેફસાંમાં પ્રવેશ: PM2.5 એટલા નાના હોય છે કે તે ફેફસાંના ઊંડા અલ્વિઓલી સુધી પહોંચે છે અને પેશીઓમાં બળતરા પેદા કરે છે.

2. શારીરિક સોજો: સોજાના સંકેતો લોહીના પ્રવાહમાં જાય છે, જેનાથી આખા શરીરમાં બળતરા વધે છે. આ બળતરા ધમનીઓમાં તકતીઓને અસ્થિર બનાવે છે, જે હૃદયરોગના હુમલા અને સ્ટ્રોકનું જોખમ વધારે છે.

3. લોહી પર અસર: પ્રદૂષકો લોહીના ગંઠાઈ જવાના ગુણધર્મોને બદલે છે અને રક્ત વાહિનીઓના કાર્યને બગાડે છે, જે જીવલેણ કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર ઘટનાઓનું જોખમ વધારે છે.
 
મૃત્યુનું જોખમ ઘટાડવા માટેના પગલાં
મોટા પાયે નીતિગત પગલાં (જેમ કે સ્વચ્છ ઊર્જા અને ઔદ્યોગિક નિયમો) જરૂરી છે, પરંતુ વ્યક્તિગત સ્તરે પણ પગલાં લઈ શકાય છે:

• ઘરગથ્થુ પ્રદૂષણ: રસોઈ માટે સ્વચ્છ ઇંધણનો ઉપયોગ કરો અને રસોડાને હવાની અવરજવરવાળું રાખો. ઘરની અંદર કચરો બાળવાનું ટાળો.

• સુરક્ષા માસ્ક: ખૂબ પ્રદૂષિત વિસ્તારોમાં N95/FFP2 જેવા પ્રમાણિત માસ્કનો યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરો, જે શ્વાસમાં લેવાતા PM2.5 ને ઘટાડે છે.

• ઇન્ડોર ક્લીનર: જો તમે ખૂબ પ્રદૂષિત વિસ્તારમાં રહો છો, તો HEPA ફિલ્ટર્સવાળા એર ક્લીનર્સનો ઉપયોગ કરવા વિશે વિચારો.

• બાહ્ય પ્રવૃત્તિઓ: જ્યારે AQI ઊંચો હોય, ત્યારે બહારની પ્રવૃત્તિઓ મર્યાદિત કરો, ખાસ કરીને વૃદ્ધો અને હૃદય/ફેફસાના રોગવાળા લોકોએ કસરત ટાળવી.

• તબીબી સલાહ: સંવેદનશીલ વ્યક્તિઓએ નિયમિતપણે તેમની દવાઓ લેવી જોઈએ અને જો તેઓ છાતીમાં દુખાવો અથવા અચાનક શ્વાસ લેવામાં તકલીફ અનુભવે તો તાત્કાલિક તબીબી સહાય લેવી જોઈએ.

ગ્લોબલ એર રિપોર્ટ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે વાયુ પ્રદૂષણ એક વૈશ્વિક જોખમ છે, અને મૃત્યુદર ઘટાડવા માટે સરકારી નીતિઓ અને વ્યક્તિગત જાગૃતિ બંને જરૂરી છે.