સમસ્‍તીપુર, તા.૨૭: એવું કહેવાય છે કે જો કોઈ વ્‍યક્‍તિ પોતાની માનસિકતા બદલી નાખે છે, તો માટી પણ સોનું ઉગાડવા લાગે છે. સમસ્‍તીપુર જિલ્લાના ખેડૂત શિવચંદ્રએ આ જ સિદ્ધિ મેળવી છે. તેમણે પરંપરાગત ચોખા અને ઘઉંની ખેતી છોડી દીધી છે અને તુલસીની ખેતીને પોતાની ઓળખ બનાવી છે. જ્‍યારે મોટાભાગના ખેડૂતો હવામાન, ખર્ચ અને બજારની અનિﾍતિતાથી પરેશાન છે, ત્‍યારે ખેડૂત શિવચંદ્રએ પોતાની દૂરંદેશીથી ખેતીને નફાકારક વ્‍યવસાયમાં ફેરવી દીધી છે. આજે, તે વર્ષમાં ત્રણ વખત તુલસીની લણણી કરે છે અને માત્ર ૧ વીઘા જમીનમાંથી ૨૦૦,૦૦૦ રૂપિયા સુધી કમાય છે.

ખેડૂત શિવચંદ્ર સમજાવે છે કે તુલસીની ખેતી પરંપરાગત ખેતીથી સંપૂર્ણપણે અલગ છે. તેમાં ન તો વધારે રોકાણની જરૂર પડે છે કે ન તો વધારે મહેનતની જરૂર પડે છે. તેમનું કહેવું છે કે તુલસી એક એવો પાક છે જેને ફક્‍ત એક છોડની જરૂર પડે છે, અને પછી તે વર્ષમાં ત્રણ વખત લણણી કરી શકાય છે. પાણી આપવા સિવાય કોઈ નોંધપાત્ર ખર્ચ નથી. આ ખેતી મર્યાદિત જમીન અને સંસાધનો ધરાવતા ખેડૂતો માટે ફાયદાકારક સાબિત થઈ રહી છે. તુલસીના છોડને વધુ કાળજીની જરૂર નથી. તે ઝડપથી વિકસતો પાક છે, જેનાથી નાના ખેડૂતો પણ ઓછામાં ઓછા જોખમે સારી આવક મેળવી શકે છે.

આ ખેતીમાં સૌથી મોટો પડકાર ઉત્‍પાદનને બજારમાં પહોંચાડવાનો છે, પરંતુ તુલસીની ખેતીમાં આ કોઈ સમસ્‍યા નથી. ખેડૂત શિવચંદ્ર સમજાવે છે કે ફાર્માસ્‍યુટિકલ, કોસ્‍મેટિક અને પરફયુમ ઉદ્યોગોમાં તુલસીની માંગ સતત વધી રહી છે. તેમનું કહેવું છે, આપણે અમારા ઉત્‍પાદન વેચવા માટે બજારો શોધવાની જરૂર નથી. તેના બદલે, કંપનીઓ ગામમાં આવીને તેને જાતે ખરીદે છે.

આનાથી માત્ર સમય જ બચતો નથી પણ ખેડૂતોને તેમના ઉત્‍પાદન માટે વધુ સારી કિંમત પણ મળે છે. તેઓ તુલસીના પાન અને તેલ બંને વેચીને બમણો નફો મેળવે છે. શિવચંદ્રના મતે, જો હવામાન અનુકૂળ હોય, તો ૧ વીઘામાંથી ૨ લાખ રૂપિયા સુધી કમાવવા મુશ્‍કેલ નથી.

ખેડૂત શિવચંદ્રની આ વાર્તા ફક્‍ત તેમની પોતાની નથી, પરંતુ કળષિને પરંપરાથી નવીનતા તરફ ફેરવવાના દ્રષ્ટિકોણ વિશે છે. તેઓ હવે નજીકના ખેડૂતોને તુલસીની ખેતી કરવા માટે પ્રેરણા આપી રહ્યા છે. તેમની પહેલથી વૈશાલી અને સમસ્‍તીપુરના ઘણા ખેડૂતો આ પાક તરફ આકર્ષાયા છે.

ખેડૂત શિવચંદ્ર કહે છે કે જો ખેડૂતો પરંપરાગત ખેતીથી આગળ વધીને વિચારે તો ગામડાઓમાં પણ સારી આવક શકય છે. તુલસી આનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ખરેખર, તેમની ઓછી મહેનતે, ઉચ્‍ચ નફાવાળી ખેતી માત્ર આવકનોસ્ત્રોત બની નથી, પરંતુ તે પણ દર્શાવે છે કે નવીનતા એ કળષિનું ભવિષ્‍ય છે.