સોમદાલ: મણિપુરના ઉખરુલ જિલ્લામાં મ્યાનમારની સરહદ નજીક આવેલા સોમદાલ ગામમાં ઐતિહાસિક ક્ષણ સર્જાઈ છે. નાગા બળવાખોર જૂથ નેશનલ સોશિયાલિસ્ટ કાઉન્સિલ ઓફ નાગાલિમ (NSCN-I/M) ના ૯૧ વર્ષીય મહાસચિવ થુઇંગલેંગ મુઇવાહ ૬૦ વર્ષના લાંબા સમયગાળા બાદ પોતાના વતન ગામ સોમદાલ પાછા ફર્યા છે, જેને નાગા શાંતિ પ્રક્રિયા માટે એક મહત્ત્વપૂર્ણ અને આશાસ્પદ સંકેત માનવામાં આવી રહ્યો છે.
    મુઇવાહની આ મુલાકાત એટલી મહત્ત્વની હતી કે, તેમના હેલિકોપ્ટરના ઉતરાણ માટે ગામના ટેકરા પર આવેલું લગભગ ૧૦૦ વર્ષ જૂનું બાપ્ટિસ્ટ ચર્ચ પણ સપ્ટેમ્બરમાં તોડી પાડવામાં આવ્યું હતું, અને ત્યાં કામચલાઉ હેલિપેડ બનાવવામાં આવ્યું હતું. બુધવારે (૨૨ ઓક્ટોબર) જ્યારે મુઇવાહ હેલિકોપ્ટરમાંથી નીચે ઉતર્યા, ત્યારે ગામના ૪,૫૦૦ લોકોના ટોળાએ તેમના 'ગોડફાધર' (તંગખુલ ભાષામાં 'અવખરાર')નું ભાવુક સ્વાગત કર્યું.
૮૮ વર્ષીય માશીથી મોઇનાવે, જેમણે મુઇવાહને 'મોટા ભાઈ' તરીકે ઓળખાવ્યા, તેમણે જણાવ્યું: "ચર્ચ ટૂંક સમયમાં ફરી બનશે, પરંતુ તે ક્ષણ જ્યારે તે આ જગ્યાએ ઉતર્યા તે દૈવી હતી."
ખરાબ તબિયતમાંથી બહાર આવી રહેલા મુઇવાહે ઉખરુલમાં તેમના સ્વાગત સમારોહમાં "મને બચાવવા અને મારા જન્મસ્થળ પર પાછા ફરવાનું શક્ય બનાવવા બદલ" ભગવાનનો આભાર માન્યો. તેમનું ભાષણ NSCN (I-M) ના 'નાયબ પ્રધાનમંત્રી' વી.એસ. એટેમ દ્વારા વાંચવામાં આવ્યંં હતું.
મુઇવાહના આ પુનરાગમનને કેન્દ્ર સરકાર અને મણિપુરની રાજકીય ગતિશીલતામાં આવેલી નરમાશ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે. અગાઉ, મે ૨૦૧૦ માં, મણિપુર સરકારે 'ગ્રેટર નાગાલિમ'ની વિભાવનાને કારણે મુઇવાહના રોડ માર્ગે ગામમાં પ્રવેશના પ્રયાસને નિષ્ફળ બનાવ્યો હતો, જેમાં બે લોકો માર્યા ગયા હતા.
જોકે, મેઇતેઈ અને કુકી-ઝોમી સમુદાયો વચ્ચે ૩ મે, ૨૦૨૩ ના રોજ થયેલા વંશીય સંઘર્ષ પછી, નાગા સમુદાય તટસ્થ રહ્યો હતો. મુઇવાહની સ્વીકૃતિ હવે બિન-નાગા મેઇતેઈ જૂથોમાં પણ વધતી જોવા મળી છે. COCOMI અને ઓલ-મણિપુર યુનાઇટેડ ક્લબ્સ ઓર્ગેનાઇઝેશનના નેતાઓએ પણ તેમના સ્વાગતમાં હાજરી આપી હતી, જે મણિપુરની જટિલ રાજકીય પરિસ્થિતિમાં એક અસામાન્ય અને સમાધાનકારી દ્રશ્ય હતું.
મુઇવાહની હાજરીથી હવે નાગા બંધારણ ('યેહઝાબો') અને નાગા ધ્વજ જેવા મુદ્દાઓ પર કેન્દ્ર સાથે અટકેલી નાગા શાંતિ વાટાઘાટોને ફરીથી દિશા મળવાની આશા છે.