તારીખ: ૨૯ ઓક્ટોબર, ૨૦૨૫: આકાશ તરફ આશાભરી નજરે જોઈ રહેલા દિલ્હીવાસીઓ માટે નિરાશાજનક સમાચાર છે. પ્રદૂષણનો સામનો કરવા માટે મંગળવારે કરવામાં આવેલો કૃત્રિમ વરસાદ (Cloud Seeding) નો મોટો પ્રયોગ નિષ્ફળ રહ્યો. આટલા બધા પ્રયત્નો છતાં, આકાશમાંથી વરસાદનું એક પણ ટીપું પડ્યું નહીં.

મોટા ખર્ચ છતાં નિષ્ફળતાનું કારણ શું?: IIT કાનપુરની વૈજ્ઞાનિક ટીમે સ્પષ્ટતા કરી છે કે આ પ્રયાસ સંપૂર્ણપણે સફળ ન થવા પાછળનું મુખ્ય કારણ વાદળોમાં ભેજ (Moisture) ની અત્યંત ઓછી માત્રા હતી.

જરૂરી ભેજનો અભાવ: IIT કાનપુરના ડિરેક્ટર પ્રોફેસર મણીન્દ્ર અગ્રવાલના જણાવ્યા મુજબ, મંગળવારના પ્રથમ રાઉન્ડ દરમિયાન વાદળોમાં માત્ર ૧૫ થી ૨૦ ટકા જેટલો જ ભેજ હતો, જે વરસાદ કરાવવા માટે બહુ ઓછો છે.

સીડિંગ પ્રક્રિયા: ટીમે ઘનીકરણ (Condensation) વધારવા માટે ૧૪ 'ફ્લેમ્સ' છોડ્યા હતા, જેમાં સિલ્વર આયોડાઇડ અને સામાન્ય મીઠાનું મિશ્રણ હતું. વિમાન વાદળોની ઉપર ઉડ્યું, પરંતુ ઓછી ભેજે વરસાદને થતો અટકાવ્યો.

બજેટનો સવાલ: દિલ્હી પર્યાવરણ વિભાગ અને IIT કાનપુર વચ્ચેના કરાર મુજબ, આ પાંચ ટ્રાયલ માટેનું બજેટ ₹૩૨ મિલિયનથી વધુ છે, એટલે કે દરેક ટ્રાયલ પાછળ આશરે ₹૬.૪ મિલિયનનો ખર્ચ થાય છે.
 
પ્રયાસ સફળ, પરિણામ નહીં: જોકે વરસાદ ન પડ્યો, પણ વૈજ્ઞાનિકો માટે આ ટ્રાયલ ઉપયોગી સાબિત થઈ છે. પ્રોફેસરે સમજાવ્યું કે આ પ્રયોગે સાબિત કરી દીધું કે ક્લાઉડ સીડિંગની પ્રક્રિયા સુરક્ષિત અને અસરકારક રીતે કરી શકાય છે.

આગામી પગલાં: IIT કાનપુરે આજે, બુધવારે, વધુ બે ક્લાઉડ સીડિંગ ફ્લાઇટ્સ હાથ ધરવાની જાહેરાત કરી છે, અને ભવિષ્યમાં જ્યારે પણ પૂરતા વાદળો હશે ત્યારે આ પ્રક્રિયા ચાલુ રાખવામાં આવશે.

પ્રદૂષણમાં નજીવો સુધારો: સરકારી અહેવાલો મુજબ, પ્રદૂષણના સ્તરોમાં નજીવો સુધારો જોવા મળ્યો છે. નોઈડા અને ગ્રેટર નોઈડામાં હળવો ઝરમર વરસાદ પણ નોંધાયો હતો. વાદળો રચાતા પહેલા PM 2.5 નું સ્તર પણ ઘટ્યું છે.

વૈજ્ઞાનિકો માને છે કે આ ટેકનોલોજી દિલ્હી જેવા શહેરોમાં પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે કટોકટીના પગલા તરીકે ઉપયોગી થઈ શકે છે, પરંતુ તે કાયમી ઉકેલ નથી.