નવી દિલ્‍હી, તા.૩૧: અમેરિકાના રાષ્‍ટ્રપતિ ડોનાલ્‍ડ ટ્રમ્‍પની ઇચ્‍છાઓ આખરે પુરી થતી દેખાઈ રહી છે. બે મુખ્‍ય રશિયન તેલ કંપનીઓ પર લાદવામાં આવેલા તાજેતરના પ્રતિબંધો બાદ બે ભારતીય કંપનીઓ, જેમાં એક સરકારી તેલ કંપનીનો પણ સમાવેશ થાય છે તેમણે હવે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરી દીધું છે. બંને કંપનીઓ કહે છે કે તેલ ખરીદી બંધ કરવાનો નિર્ણય તાજેતરના પ્રતિબંધોને અનુરૂપ થવાનો પ્રયાસ છે. અગાઉ ઘણી ચીની કંપનીઓએ પણ રશિયન તેલ ખરીદવાનું બંધ કરી દીધું હતું.

મિત્તલ ગ્રુપ ઓફ ઇન્‍ડિયન કંપનીઓ અને હિન્‍દુસ્‍તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (HPCL) વચ્‍ચેનું સંયુક્‍ત સાહસ HMEL એ જણાવ્‍યું હતું કે તાજેતરના પ્રતિબંધોને ધ્‍યાનમાં રાખીને તેણે રશિયા પાસેથી ક્રૂડ તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. મુખ્‍ય રશિયન તેલ ઉત્‍પાદકો પર યુએસ પ્રતિબંધો પછી HMEL એ રશિયન ક્રૂડ તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવાનો નિર્ણય સત્તાવાર રીતે જાહેર કરનારી પ્રથમ ભારતીય કંપની છે.

અમેરિકાના રાષ્‍ટ્રપતિ ડોનાલ્‍ડ ટ્રમ્‍પ ભારત દ્વારા રશિયન તેલ ખરીદવા પર નારાજ છે. તેમનો ગુસ્‍સો એ હદ સુધી વધી ગયો કે તેમણે ભારત પર ૨૫% વધારાનો ટેરિફ લાદ્યો. ટ્રમ્‍પ ભારત પર રશિયન તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવા માટે સતત દબાણ કરી રહ્યા છે, અને તેના પરિણામો હવે દેખાઈ રહ્યા છે. રશિયન ક્રૂડ ઓઇલના બીજા સૌથી મોટા આયાતકાર ભારતે રશિયા પાસેથી તેની ખરીદી ઘટાડી દીધી છે. ભારત તેના ક્રૂડ ઓઇલ માટે આયાત પર નિર્ભર છે. તે રશિયા પાસેથી ભારે ડિસ્‍કાઉન્‍ટ પર ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદે છે, પરંતુ યુએસ દબાણને કારણે, તેને આ ખરીદી ઘટાડવાની ફરજ પડી છે, જેની અસર ભારતના તેલ આયાત બિલ પર પડશે. સ્‍વાભાવિક છે કે જેમ જેમ બિલ વધશે તેમ તેમ કિંમતો પણ વધશે. ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદી બિલમાં આ વધારાથી દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધી શકે છે. વધુમાં, રશિયા પાસેથી ભારતનો ક્રૂડ ઓઇલ સપ્‍લાય નજીકના ભવિષ્‍યમાં અસ્‍થિર રહેવાની શકયતા છે, રિફાઇનરીઓ તેમના ખરીદીના જથ્‍થાને સમાયોજિત કરશે અને અનામત ઘટાડશે. આનાથી આગામી દિવસોમાં મુશ્‍કેલીઓ વધી શકે છે.

રશિયાથી ભારતના ગુજરાત કિનારે ક્રૂડ ઓઇલ લઈ જતા ટેન્‍કરોએ બાલ્‍ટિક સમુદ્રમાં અચાનક પોતાનો માર્ગ બદલી નાખ્‍યો છે. બ્‍લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ, રશિયન તેલ કંપનીઓ પર યુએસ પ્રતિબંધોમાં વધારો થવાને કારણે ટેન્‍કરોનો માર્ગ બદલાયો હતો, જેના કારણે ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે અનિશ્‍ચિતતા ઊભી થઈ હતી. યુએસ પ્રતિબંધો બાદ, ભારતના ઇન્‍ડિયન ઓઇલ કોર્પોરેશને જણાવ્‍યું હતું કે તે યુએસ પ્રતિબંધોનું પાલન કરવા તૈયાર છે.

સરકારી કંપની પણ રશિયન તેલથી દૂર રહે છેઃ IOCL અને રિલાયન્‍સ રિફાઇનરી પછી, બીજી સરકારી કંપની, HPCL (હિન્‍દુસ્‍તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ) એ રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરી દીધું છે. HPCL એ પહેલી ભારતીય કંપની છે જેણે યુએસ પ્રતિબંધો પછી રશિયા પાસેથી તેલ ન ખરીદવાનો નિર્ણય સત્તાવાર રીતે જાહેર કર્યો છે. રશિયન તેલથી દૂર રહેવા વચ્‍ચે, સૌથી મોટી ચિંતા તેલ પુરવઠાની છે. શું ભારતમાં આગામી દિવસોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધી શકે છે?

રશિયન તેલથી દૂર રહેવાથી, ભારત પર કેટલું દબાણ વધશે? : ૨૦૨૧ થી ૨૦૨૪ સુધી રશિયા પાસેથી ભારતની તેલ ખરીદી લગભગ ૧૯ ગણી વધી ગઈ. ભારત રશિયા પાસેથી દરરોજ ૧.૯ મિલિયન બેરલ ખરીદે છે. જો ભારત રશિયન તેલથી દૂર રહે છે, તો તેને $૩.૨ મિલિયન (રૂ. ૨૮,૦૮,૯૪,૭૨૦) થી $૬.૪ મિલિયન (રૂ. ૫૬,૧૭,૮૯,૪૪૦) નું આર્થિક નુકસાન થઈ શકે છે.

શું પેટ્રોલ અને ડીઝલ મોંઘા થશે?

આંતરરાષ્‍ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલના પુરવઠા પર ચાલી રહેલા પ્રતિબંધો વચ્‍ચે, સૌથી મોટી ચિંતા ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના વધતા ભાવ છે. પુરવઠાની અછત અથવા ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો કરી શકે છે. જો રશિયન તેલ પર તણાવ ચાલુ રહેશે, તો આગામી દિવસોમાં તેલના ભાવમાં વધારો થઈ શકે છે. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે ભારતમાં તેલના ભાવ સ્‍થિર છે. પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ વધારો થયો નથી. રાજધાની દિલ્‍હીમાં, પેટ્રોલ ૯૪.૭૨ રૂપિયા અને ડીઝલ ૮૭.૬૨ રૂપિયા પ્રતિ લિટર વેચાઈ રહ્યું છે. જો ભારત રશિયન તેલ ખરીદવાનું બંધ કરે છે, તો પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધી શકે છે. રશિયન તેલથી વધતા ડિસ્‍કનેક્‍શનથી ભારતને અન્‍યસ્ત્રોતોમાંથી વધુ મોંઘુ તેલ આયાત કરવાની ફરજ પડશે. વૈશ્વિક બજારમાં વિક્ષેપો વિશ્વભરમાં ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો કરી શકે છે. તેલની આયાત માટે ઊંચા બજાર ભાવ ચૂકવવા પડશે, રિફાઇનરી ખર્ચમાં વધારો થશે અને ભારતમાં તેલના ભાવ વધી શકે છે.

પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવને અસર કરતા પરિબળોઃ એ નોંધવું જોઈએ કે ૨૦૨૨ થી, કેન્‍દ્ર સરકાર અને ઘણા રાજ્‍યોએ કર ઘટાડ્‍યા છે, જેના પરિણામે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ સ્‍થિર થયા છે. ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ, ડોલર સામે રૂપિયાની સ્‍થિતિ, સરકારી કર અને રિફાઇનિંગ ખર્ચ એ તેલના ભાવને પ્રભાવિત કરતા ઘણા પરિબળોમાંના એક છે.