સર ક્રીકથી કરાચી સુધી ભારતની ‘ત્રિશૂલ કવાયત' શરૂ : સમગ્ર પાકિસ્તાનમાં હાઇ એલર્ટ
ભારતે તેની લશ્કરી શક્તિ અને સંયુક્ત લડાઇ ક્ષમતાઓનું પ્રદર્શન કરતી મોટા પાયે ત્રિ-સ્તરીય સેવા લશ્કરી કવાયત ‘ત્રિશૂલ' શરૂ કરી : ત્રિશુલ કવાયત ૧૦ નવેમ્બર સુધી ચાલશે, જેમાં ભારતીય સેના ૨૦,૦૦૦ થી વધુ સૈનિકો તૈનાત કરશે : મુખ્ય યુદ્ધ ટેન્ક, તોપખાના, સશષા હેલિકોપ્ટર અને વિવિધ પ્રકારની મિસાઇલ સિસ્ટમ્સ આ કવાયતનો ભાગ
નવી દિલ્હી, તા.૩૧: ભારતે ગુરુવારે ગુજરાતના કચ્છ ક્ષેત્રમાં તેની બહુપ્રતિક્ષિત ત્રિ-સ્તરીય લશ્કરી કવાયત ‘ત્રિશૂલ ૨૦૨૫' શરૂ કરી. આ કવાયત સર ક્રીકથી કરાચી સુધીના સંવેદનશીલ સરહદી વિસ્તાર પર કેન્દ્રિત છે, જ્યાં ભારતીય સેના, નૌકાદળ અને વાયુસેના તેમની સંયુક્ત તાકાતનું પ્રદર્શન કરી રહ્યા છે. પાકિસ્તાને તેના હવાઈ ક્ષેત્રમાં પ્રતિબંધો લાદ્યા છે અને તેના સમગ્ર લશ્કરી ઉપકરણને હાઇ એલર્ટ પર રાખ્યું છે. સંરક્ષણ નિષ્ણાતો માને છે કે આ કવાયત માત્ર ભારતની લશ્કરી તૈયારીઓનું પ્રદર્શન નથી, પરંતુ પાકિસ્તાનને સ્પષ્ટ સંદેશ પણ આપે છે કે સર ક્રીક ક્ષેત્રમાં કોઈપણ હિંમતવાન પગલું ઇતિહાસ અને ભૂગોળ બંને બદલી નાખશે.
ત્રિશુલ કવાયત ૩૦ ઓક્ટોબરથી ૧૦ નવેમ્બર સુધી ચાલશે, જેમાં ભારતીય સેના ૨૦,૦૦૦ થી વધુ સૈનિકો તૈનાત કરશે. મુખ્ય યુદ્ધ ટેન્ક, તોપખાના, સશષા હેલિકોપ્ટર અને વિવિધ પ્રકારની મિસાઇલ સિસ્ટમ્સ આ કવાયતનો ભાગ છે. નૌકાદળે સૌરાષ્ટ્ર કિનારેથી ઉભયજીવી કામગીરી (સંયુક્ત ઉભયજીવી કામગીરી) શરૂ કરી છે, જેમાં ફ્રિગેટ્સ અને વિનાશક જેવા યુદ્ધ જહાજોનો સમાવેશ થાય છે. દરમિયાન, વાયુસેનાએ રાફેલ અને સુખોઈ-૩૦MKI જેવા ફ્રન્ટલાઈન ફાઇટર જેટ, વિશિષ્ટ વિમાન, હેલિકોપ્ટર, રિમોટલી પાયલોટેડ એરક્રાફ્ટ (RPA), IL-78 મિડ-એર રિફયુઅલર્સ અને એરબોર્ન અર્લી ર્વોનિંગ એન્ડ કંટ્રોલ (AWAC) વિમાનોને અનેક એરબેઝથી તૈનાત કર્યા છે.
સંરક્ષણ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ કવાયત વિવિધ અને પડકારજનક ભૂપ્રદેશમાં સંયુક્ત કામગીરીને માન્ય કરવા માટે હાથ ધરવામાં આવી રહી છે. તેમાં ખાડી અને રણ વિસ્તારોમાં આક્રમક દાવપેચ, સૌરાષ્ટ્ર કિનારાની બહાર ઉભયજીવી કામગીરી અને બહુપ્રડોમેન ઓપરેશનલ ડ્રીલ્સનો સમાવેશ થાય છે. એક વરિષ્ઠ લશ્કરી અધિકારીએ સમજાવ્યું, આ કવાયત આક્રમક અને રક્ષણાત્મક બંને સંયુક્ત લડાઇ કવાયતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે, જે ભારતની સંયુક્ત લશ્કરી ક્ષમતાઓને નવી ઊંચાઈઓ સુધી પહોંચાડશે. આ કવાયતમાં ‘મહાગુર્જરાજ', એક હાઇ-ટેમ્પો ઓપરેશન અને ‘ત્રિનેત્ર' જેવી કવાયતોનો પણ સમાવેશ થાય છે, જે ઇલેક્ટ્રોમેગ્નેટિક સ્પેક્ટ્રમ ઓપરેશન્સ અને કાઉન્ટર-યુએવી કિલ-ચેઇન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
નૌકાદળથી શરૂ કરીને, વાયુસેના સાથે સમાપનઃ ભારતીય નૌકાદળના નેતળત્વ હેઠળ ત્રિશૂલ કવાયતનો પ્રથમ તબક્કો શરૂ થયો છે. ત્યારબાદ ભારતીય સેના બીજા તબક્કાનું સંચાલન કરશે, જ્યારે ભારતીય વાયુસેના અંતિમ તબક્કામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે. સરહદ સુરક્ષા દળ (BSF) અને કોસ્ટ ગાર્ડ પણ સહાયક દળો તરીકે આ કવાયતમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે, જે તેને દેશની સંકલિત રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા વ્યૂહરચનાનું પ્રતીક બનાવે છે.
૨૦,૦૦૦ થી વધુ સૈનિકો આ લશ્કરી કવાયતમાં ભાગ લઈ રહ્યા છે. તેમની સાથે અત્યાધુનિક T-90S અને અર્જુન ટેન્ક, એટેક હેલિકોપ્ટર, મિસાઇલ સિસ્ટમ, રાફેલ અને સુખોઈ-30MKI જેવા ફાઇટર એરક્રાફ્ટ, તેમજ નૌકાદળના ફ્રિગેટ્સ અને ડિસ્ટ્રોયર્સ છે. વાસ્તવિક જીવનની લડાઇ પરિસ્થિતિઓનું અનુકરણ કરવા અને દળોના સંકલન અને કાર્યક્ષમતાનું પરીક્ષણ કરવા માટે સંયુક્ત કામગીરી હાથ ધરવામાં આવી રહી છે.
પાકિસ્તાને હવાઈ માર્ગો બદલ્યાઃ કવાયત શરૂ થાય તે પહેલાં, પાકિસ્તાને કરાચી અને લાહોર વિસ્તારોમાં કેટલાક ફ્લાઇટ રૂટમાં ફેરફારની જાહેરાત કરી હતી. સંરક્ષણ નિષ્ણાતો માને છે કે આ પગલું પશ્ચિમી મોરચા પર ભારતની પ્રવળત્તિઓને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યું છે. અગાઉ, ૨ ઓક્ટોબરના રોજ, સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહે પાકિસ્તાનને કડક ચેતવણી આપી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે ‘કરાચીનો એક રસ્તો સર ક્રીકમાંથી પસાર થાય છે. જો સર ક્રીક વિસ્તારમાં કોઈ આક્રમણ કરવામાં આવે છે, તો ભારતનો જવાબ ઇતિહાસ અને ભૂગોળ બંને બદલી નાખશે.'
વ્યૂહાત્મક મહત્વઃ ભારતના પશ્ચિમી મોરચા પર ‘ત્રિશૂલ' કવાયતને અત્યંત વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તે માત્ર દેશની લશ્કરી તૈયારીનો સંકેત જ નથી આપતું પણ એ પણ દર્શાવે છે કે ભારત હવે કોઈપણ સંભવિત પડકારનો સામનો કરવા માટે ત્રણેય સશષા દળોની સંકલિત શક્તિને એકસાથે લાવવા તરફ નક્કર પગલાં લઈ રહ્યું છે.
સર ક્રીક વિવાદઃ વ્યૂહાત્મક મહત્વ અને તણાવનું કેન્દ્રઃ સર ક્રીક એ ગુજરાતના કચ્છના રણ અને પાકિસ્તાનના સિંધ પ્રાંત વચ્ચે સ્થિત ૯૬ કિલોમીટર લાંબી ભરતી ચેનલ છે. તે લાંબા સમયથી ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે વિવાદનો વિષય રહ્યો છે. આ વિસ્તાર દરિયાઈ માર્ગો, તેલ અને ગેસ સંસાધનો અને સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ છે. ભારત થલવેગ સિદ્ધાંત (નેવિગેબલ ચેનલની મધ્યરેખા સાથે સરહદ) ને સમર્થન આપે છે, જે ૧૯૨૫ ના નકશા અને મધ્ય-ચેનલ સ્તંભો પર આધારિત છે. પાકિસ્તાન ૧૯૧૪ ના બોમ્બે સરકારના ઠરાવના આધારે સમગ્ર ખાડી પર દાવો કરે છે, દાવો કરે છે કે તે બિનપ્રનેવિગેબલ છે અને સરહદ પૂર્વ કાંઠે છે.
આ કવાયત સર ક્રીક-સિંધ-કરાચી ધરી પર થઈ રહી છે, જે પાકિસ્તાનના દક્ષિણ ભાગને નિશાન બનાવવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે. એપ્રિલ ૨૦૨૫ માં પહેલગામ આતંકવાદી હુમલા પછી શરૂ કરાયેલા ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન પાકિસ્તાનની અંદર આતંકવાદી છાવણીઓ અને લશ્કરી સ્થાપનો પર ભારતના હુમલાઓની યાદો હજુ પણ તાજી છે. નિષ્ણાતો કહે છે કે ત્રિશૂલ ભારતની સ્ટ્રાઈક યોજનાને ઉજાગર કરે છે, જે દર્શાવે છે કે ૧૯૬૫ ના યુદ્ધમાં લાહોર પહોંચેલી ક્ષમતા હવે ૨૦૨૫ માં કરાચી સુધી વિસ્તરી છે.
ભારતે એરમેનને નોટિસ (NOTAM) જારી કર્યાના થોડા દિવસો પછી, પાકિસ્તાને તેના મધ્ય અને દક્ષિણ હવાઈ ક્ષેત્રમાં અનેક હવાઈ ટ્રાફિક રૂટ પર પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા. નિષ્ણાતો ૨૮-૨૯ ઓક્ટોબર માટે જારી કરાયેલ આ NOTAM ને પાકિસ્તાની લશ્કરી કવાયત અથવા શષા પરીક્ષણ સાથે જોડી રહ્યા છે, પરંતુ વિશ્લેષકો માને છે કે તે ભારતના ત્રિશૂલ કવાયતથી ઉદ્ભવેલી ચિંતાનું પરિણામ છે. પાકિસ્તાની નૌકાદળના વડાએ સર ક્રીક વિસ્તારની મુલાકાત લીધી અને નવી શષા પ્રણાલીઓ દાખલ કરી, જ્યારે સમગ્ર લશ્કરી ઉપકરણને હાઇ એલર્ટ પર મૂકવામાં આવ્યું છે.
(10:34 AM IST)
છેલ્લા 8 દિવસમાં સૌથી લોકપ્રિય 
