નવી દિલ્હી, તા. ૧ નવેમ્બર, ૨૦૨૫ : અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ભલે વારંવાર દાવો કરતા હોય કે ભારત રશિયા પાસેથી તેલની ખરીદી ઘટાડી રહ્યું છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા આનાથી ઘણી અલગ છે. ભારત માત્ર ક્રૂડ ઓઇલ જ નહીં, પણ ખાદ્ય તેલની પણ રશિયા પાસેથી જંગી ખરીદી કરી રહ્યું છે. છેલ્લા ચાર વર્ષમાં ભારતે રશિયા પાસેથી સૂરજમુખી તેલ (Sunflower Oil) ની આયાતમાં ૧૨ ગણો વધારો કર્યો છે. આ વધારા સાથે રશિયા હવે યુક્રેનને પાછળ છોડીને ભારતનો સૌથી મોટો સૂરજમુખી તેલ સપ્લાયર બની ગયો છે.
સપ્લાય ચેઇનની ભરોસાપાત્રતા વધી
ઇન્ડસ્ટ્રીના નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા બાદ યુક્રેનનો મોટાભાગનો સૂરજમુખી તેલ સપ્લાય યુરોપ તરફ વળી ગયો છે, જેના કારણે ભારત માટે રશિયા વધુ ભરોસાપાત્ર સપ્લાયર બન્યો છે. રશિયાની દરિયાઈ બંદરો સુધીની સરળ અને સુરક્ષિત પહોંચના કારણે તેને ભારત માટે વધુ વિશ્વસનીય સપ્લાય ચેઇનનો લાભ મળ્યો છે. સપ્લાય ચેઇનને વધુ મજબૂત કરવા માટે તાજેતરમાં રશિયા અને ભારતના ઉદ્યોગ પ્રતિનિધિઓએ એકબીજાના દેશોની મુલાકાત પણ લીધી હતી.
સૂરજમુખી તેલની વપરાશ અને આયાતનું ચિત્ર
સૂરજમુખી તેલ ભારતમાં સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા ત્રણ મુખ્ય ખાદ્ય તેલોમાંનું એક છે. દેશમાં વપરાશ થતા સૂરજમુખી તેલનો ૫% થી પણ ઓછો હિસ્સો સ્થાનિક ઉત્પાદનમાંથી આવે છે. રશિયા વિશ્વમાં સૂરજમુખી તેલનો સૌથી મોટો અને સૌથી ભરોસાપાત્ર સ્રોત છે.
 * ભારતના કુલ સૂરજમુખી તેલની આયાતમાં રશિયાનો હિસ્સો ૨૦૨૧ માં લગભગ ૧૦% હતો, જે ૨૦૨૪ માં વધીને જંગી ૫૬% થઈ ગયો છે.
 * ભારતે ૨૦૨૪ કેલેન્ડર વર્ષમાં રશિયા પાસેથી ૨૦.૯ લાખ ટન સૂરજમુખી તેલ આયાત કર્યું હતું, જે ૨૦૨૧ ના લગભગ ૧.૭૫ લાખ ટનની સરખામણીમાં ૧૨ ગણું વધારે છે.
રશિયન તેલ શા માટે સસ્તું પડ્યું?
યુદ્ધ પહેલા યુક્રેન ભારતનો સૌથી મોટો સપ્લાયર હતો. પરંતુ યુદ્ધને કારણે રશિયાએ કાળા સમુદ્રના બંદરોને અવરોધિત કરી દીધા હોવાથી, યુક્રેનને પોતાનું ઉત્પાદન માર્ગો અને રેલ માર્ગો દ્વારા યુરોપિયન દેશોમાં મોકલવું પડ્યું, જેના કારણે પરિવહન ખર્ચમાં મોટો વધારો થયો. બીજી તરફ, રશિયા પાસે સૂરજમુખીનો મોટો પાક હતો પરંતુ તે યુરોપને વેચી શકતું નહોતું. આ પરિસ્થિતિમાં, રશિયા ભારતને સ્પર્ધાત્મક દરો પર તેલ ઓફર કરી રહ્યું છે.
ભારત તેની કુલ ખાદ્ય તેલની માંગનો લગભગ ૬૦% હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો પાડે છે. ભારતમાં કુલ વપરાશમાં પામ ઓઇલનો હિસ્સો લગભગ ૫૦% છે, જ્યારે સોયાબીન તેલ અને સૂરજમુખી તેલ અનુક્રમે બીજા અને ત્રીજા સ્થાને છે. ૨૦૨૩ અને ૨૦૨૪ માં સૂરજમુખી તેલની કિંમત પામ ઓઇલ કરતાં ઓછી થઈ જતાં તેની આયાતમાં ઝડપી વધારો થયો હતો.