નવી દિલ્હી: દિલ્હી-એનસીઆરમાં દર વર્ષે ઓક્ટોબરથી જાન્યુઆરી વચ્ચે વધતા વાયુ પ્રદૂષણ અને તેના નિયંત્રણ માટે લાગુ થતા GRAP (ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન) પ્રતિબંધોની અસરો પર IIT કાનપુર ખાતેના AI સેન્ટર ઓફ એક્સેલન્સે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. આ સેન્ટર હવે એક નવી અને સચોટ મોનિટરિંગ યોજના પર કામ કરી રહ્યું છે, જે દિલ્હીને પ્રદૂષણના સંકટમાંથી ઉગારી શકે છે અને બિનજરૂરી આર્થિક નુકસાન અટકાવી શકે છે.
IIT કાનપુરના 'ઐરાવત' પ્રોજેક્ટ ડિરેક્ટર પ્રોફેસર સચ્ચિદાનંદ ત્રિપાઠીના મતે, હાલમાં દિલ્હીમાં માત્ર ૩૯ હવા ગુણવત્તા દેખરેખ સ્ટેશનો છે. ૧,૫૦૦ ચોરસ કિલોમીટરના વિશાળ દિલ્હી વિસ્તાર માટે આ માહિતી પૂરતી નથી, જેના કારણે પ્રદૂષણને રોકવાના પ્રયાસો નિષ્ફળ રહ્યા છે.
AI સેન્ટરની નવી યોજનામાં શું છે ખાસ?
 વોર્ડ સ્તરે મોનિટરિંગ: હવે દિલ્હીના દરેક વોર્ડમાં વાયુ પ્રદૂષણના સ્તરનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે.
 કારણોની ઓળખ: વધતા પ્રદૂષણના ચોક્કસ કારણોને ઓળખવામાં આવશે.
 વોર્ડ સ્તરે ટીમ: વોર્ડ સ્તરે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ ટીમોની સ્થાપના કરવાની યોજના છે.
પ્રો. ત્રિપાઠીએ આશા વ્યક્ત કરી કે જો આ યોજના યોગ્ય રીતે લાગુ થશે તો આગામી એક-બે વર્ષમાં સકારાત્મક પરિણામો મળશે.
 કેસ ૧: (૩૦ ઓક્ટો.) ઘણા વિસ્તારોમાં AQI ૪૧૦+ હતો સરેરાશ AQI (૩૭૮) ને કારણે GRAP-૨ અમલમાં, કડક પગલાં લેવાયા નહીં.
 કેસ ૨: (૩૧ ઓક્ટો.) ઘણા વિસ્તારોમાં AQI ૨૦૦ ની નીચે હતો સરેરાશ AQI ઊંચો હોવાથી બીજા જ દિવસે (૧ નવેમ્બર) GRAP-૩ લાગુ કરાયો, જેનાથી આખા NCR માં પ્રતિબંધો લદાયા.
સૂચવેલ સુધારો: પ્રો. ત્રિપાઠીએ કહ્યું કે GRAP માં ફેરફાર થવો જોઈએ. પ્રતિબંધો સંપૂર્ણ દિલ્હી સરેરાશને બદલે વર્તમાન પરિસ્થિતિના આધારે મર્યાદિત વિસ્તારમાં જ લાગુ કરવા જોઈએ.
નોંધ: હાલની સિસ્ટમને કારણે દર વર્ષે બાંધકામ પ્રોજેક્ટ્સ અટકે છે, જેનાથી બાંધકામ એજન્સીઓ અને લાખો કામદારો ને ભારે નુકસાન થાય છે અને તેઓ ભૂખમરોનો સામનો કરે છે.
આ નવી AI આધારિત યોજના પ્રદૂષણ સામે વધુ લક્ષિત અને અસરકારક યુદ્ધ લડવામાં મદદ કરશે.