નવી દિલ્હી : એક નવો રિપોર્ટ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ભારતે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદીમાં વધારો કર્યો છે. ટ્રમ્પના નિવેદનથી વિપરીત, ભારતે ઓક્ટોબરમાં દરરોજ 1.48 મિલિયન બેરલ આયાત કરી અને તાજિકિસ્તાન માર્ગે યુએસ પ્રતિબંધોને ટાળ્યા. આ સ્પષ્ટ સંદેશ છે કે ભારત કોઈની સામે ઝૂકશે નહીં. ભારત તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે નવા રસ્તાઓ શોધી રહ્યું છે.

ભારત કોઈની સામે ઝૂકવાની અનિચ્છાના નવા પુરાવા સામે આવ્યા છે. તમને ગયા મહિને યુએસ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું નિવેદન યાદ હશે જેમાં તેમણે દાવો કર્યો હતો કે ભારતે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરી દીધું છે. હવે, જમીની વાસ્તવિકતા જુઓ; આંકડા કંઈક અલગ જ વાર્તા કહે છે. રોઇટર્સના રિપોર્ટ મુજબ, ભારતે રશિયા પાસેથી તેલ આયાત કરવાનું ચાલુ રાખ્યું જ નહીં, પરંતુ ઓક્ટોબરમાં આયાતમાં પણ વધારો થયો. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ભારતે હવે તાજિકિસ્તાન રૂટ સક્રિય કર્યો છે, જેથી ખાતરી થાય કે તેલ સીધા રશિયાથી જવાને બદલે વૈકલ્પિક માર્ગે આવે.

શિપ-ટ્રેકિંગ એજન્સીઓ કેપ્લર અને ઓઇલએક્સના તાજેતરના ડેટા અનુસાર, ભારતે ઓક્ટોબરમાં રશિયા પાસેથી દરરોજ 1.48 મિલિયન બેરલ તેલ ખરીદ્યું હતું, જે સપ્ટેમ્બરમાં ફક્ત 1.43 થી 1.44 મિલિયન હતું. સ્પષ્ટપણે, ભારતે રશિયા પાસેથી તેની તેલ ખરીદીમાં વધારો કર્યો છે, પરંતુ બધા દાવાઓ છતાં, તેમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. અને આ એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે યુએસ રશિયા પર નવા પ્રતિબંધો લાદી રહ્યું છે અને વિશ્વ પર રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું બંધ કરવા દબાણ કરી રહ્યું છે. કેપ્લર વિશ્લેષક સુમિત રિટોલિયાએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે રશિયન તેલની આયાત 21 નવેમ્બર સુધી ઘટશે નહીં; તેની અસર તે પછી જ દેખાઈ શકે છે. આનો સ્પષ્ટ અર્થ એ છે કે ટ્રમ્પના નિવેદનો અને ભારતની જમીની વ્યૂહરચના વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ રહે છે.

ભારતની ઉર્જા જરૂરિયાતો ખૂબ મોટી છે. દેશ દરરોજ 5 મિલિયન બેરલથી વધુ તેલ આયાત કરે છે, અને જ્યારે રશિયા આટલા ઓછા ભાવે આટલું બધું તેલ આપી રહ્યું છે, ત્યારે કયો દેશ આવી તકનો ઇનકાર કરશે? 2022 માં જ્યારે યુક્રેન પર આક્રમણ કરવામાં આવ્યું ત્યારે પશ્ચિમી દેશોએ રશિયાને સખત ઠપકો આપ્યો હતો. જોકે, ભારતે સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે, "અમે અમારા લોકોના શ્રેષ્ઠ હિતમાં નિર્ણયો લઈશું." આ નિર્ણયનો અર્થ એ હતો કે જ્યાંથી તેલ સસ્તું હોય ત્યાંથી ખરીદવું. અને બરાબર એવું જ થયું. થોડા મહિનામાં, રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો તેલ સપ્લાયર બન્યો.

રોઝનેફ્ટ અને લુકોઇલ પર નવા પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા. કેટલીક ભારતીય કંપનીઓએ યુએસ દબાણથી બચવા માટે નવા ઓર્ડર અટકાવી દીધા. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, આ તે જગ્યા છે જ્યાં રમત રમતમાં આવી. ભારતે રશિયા પાસેથી તેની સીધી ખરીદીમાં થોડો ફેરફાર કર્યો છે. આનો અર્થ એ છે કે હવે મધ્ય એશિયામાં તૃતીય પક્ષો અથવા ટ્રાન્ઝિટ રૂટ દ્વારા સોદા કરવામાં આવી રહ્યા છે. તાજિકિસ્તાન, કઝાકિસ્તાન અને ઉઝબેકિસ્તાન જેવા નામો ઉભરી રહ્યા છે. આ વ્યૂહરચના ભારતને બે ફાયદા આપે છે. પ્રથમ, તે યુએસ પ્રતિબંધોથી બચશે, અને બીજું, તે ખાતરી કરશે કે તેલ પુરવઠો અપ્રભાવિત રહે. આનો અર્થ એ છે કે તેલ સમાન છે, ફક્ત માર્ગ બદલાયો છે.

ટ્રમ્પનું નિવેદન પણ રાજકીય હતું. તે રશિયા પર પોતાનું કડક વલણ દર્શાવવા માંગતો હતો અને તેના ઊર્જા સંતુલન અંગે ભારત પર દબાણ પણ કરવા માંગતો હતો. જોકે, ભારતે સતત કહ્યું છે કે તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો મિત્ર છે, પરંતુ તે તેના હિતોથી સમાધાન કરશે નહીં. ભારત માટે, આ ફક્ત રાજદ્વારી નથી, પરંતુ અર્થશાસ્ત્ર વિશે છે. રશિયન તેલ સસ્તું છે, ક્યારેક પ્રતિ બેરલ $10 થી $15. આનાથી સરકારનું આયાત બિલ ઘટે છે, પરંતુ પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં સામાન્ય જનતાને પણ થોડી રાહત મળે છે.

તાજિકિસ્તાન રૂટ શું કરશે?

આ નવા રૂટ અંગે, નિષ્ણાતો કહે છે કે ભારત રશિયા સાથે સીધો વ્યવહાર કર્યા વિના સમાન તેલ મેળવી શકે છે; તે ફક્ત એક અલગ રૂટ દ્વારા લાવવામાં આવશે. આનો અર્થ એ છે કે તેલ રશિયામાં ઉદ્ભવશે, મધ્ય એશિયાઈ દેશોમાંથી પસાર થશે અને પછી ભારત પહોંચશે. તેને એક રેસ્ટોરન્ટ તરીકે વિચારો જે રસોડું બદલાઈને સમાન વાનગી પીરસવાનું ચાલુ રાખે છે.