નવી દિલ્હી : દિવાળી પછી દિલ્હીની હવા ફરી એકવાર ઝેરી બની ગઈ છે, અને રાજધાનીમાં ગંભીર પ્રદૂષણનું સ્તર 'ખૂબ જ ખરાબ' શ્રેણીમાં પહોંચી ગયું છે. પરંતુ આ વખતે મામલો માત્ર પ્રદૂષણનો નથી, પરંતુ પ્રદૂષણ માપતી સિસ્ટમની નિષ્ફળતાનો છે!

સુપ્રીમ કોર્ટમાં સોમવારે થયેલી સુનાવણીમાં એક ચોંકાવનારી માહિતી સામે આવી: દિલ્હીના કુલ ૩૭ હવા ગુણવત્તા મોનિટરિંગ સ્ટેશનોમાંથી માત્ર નવ જ કાર્યરત હતા.

સચોટ ડેટા વિના GRAP કેવી રીતે લાગુ થશે?
સુપ્રીમ કોર્ટે આ બેદરકારી પર કડક સવાલો ઉઠાવ્યા છે. વરિષ્ઠ વકીલ અપરાજિતા સિંહે કોર્ટનું ધ્યાન દોર્યું કે:
"જો સ્ટેશનો કામ ન કરતા હોય, તો આપણે ક્યારે જાણ કરી શકીએ કે GRAP (ગ્રેડેડ રિસ્પોન્સ એક્શન પ્લાન) ક્યારે લાગુ કરવો? સચોટ ડેટા ઉપલબ્ધ ન હોય ત્યાં સુધી પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવા માટે કોઈ નક્કર પગલાં લઈ શકાતા નથી."

હવાના સ્તરને આધારે વિવિધ પગલાં લેવા માટે GRAP ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે, જેમ કે કચરો બાળવા પર પ્રતિબંધ, જનરેટર પર પ્રતિબંધ, શાળાઓ બંધ કરવી, વગેરે. પરંતુ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ જ ખોરવાઈ ગઈ હોય, તો કયા સ્તરે કયું પગલું લેવું, તે નક્કી કરવું અશક્ય બની જાય છે.

સુપ્રીમ કોર્ટનો કડક આદેશ
મુખ્ય ન્યાયાધીશ બીઆર ગવઈએ આ મુદ્દા પર કડક વલણ અપનાવ્યું છે અને એજન્સીઓને રાહ જોયા વિના તાત્કાલિક પગલાં લેવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે:

CPCB-CAQM ને નિર્દેશ: હવા ગુણવત્તા વ્યવસ્થાપન કમિશન (CAQM) અને કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) ને તાત્કાલિક પગલાં લેવાનો આદેશ.

સતત નિરીક્ષણ: કોર્ટે CPCB અને રાજ્ય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડને ૧૪ થી ૨૫ ઓક્ટોબર વચ્ચે સતત હવા ગુણવત્તાનું નિરીક્ષણ કરવા અને દૈનિક અહેવાલો રજૂ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.

નમૂનાઓનું વિશ્લેષણ: ઉચ્ચ પ્રદૂષણ સ્તર ધરાવતા વિસ્તારોમાંથી રેતી અને પાણીના નમૂના એકત્રિત કરીને વિશ્લેષણ કરવાનો પણ આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.

સોમવારે સવારે દિલ્હીનો એકંદર AQI ૩૧૬ નોંધાયો હતો, જે "ખૂબ જ ખરાબ" શ્રેણીમાં આવે છે. આ બેદરકારી દર્શાવે છે કે જ્યારે દિલ્હીની હવામાં ઝેર ભળ્યું છે, ત્યારે તેને માપવાની સિસ્ટમ જ બિનઅસરકારક સાબિત થઈ છે.